II UZ 45/07 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 29 stycznia 2008 r.

II UZ 45/07

Ustanowienie dla strony w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych

adwokata lub radcy prawnego z urzędu na podstawie art. 117 § 6 k.p.c. nie jest

równoznaczne ze zwolnieniem od obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej

od pism procesowych wymienionych w art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Przewodniczący SSN Roman Kuczyński, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Jolanta

Strusińska-Żukowska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia

2008 r. sprawy z wniosku Andrzeja G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w T. o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego we Włocławku z dnia 2

października 2007 r. [...]

1) o d d a l i ł zażalenie,

2) oddalił wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 października 2007 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Włocławku odrzucił skargę kasacyjną ubezpieczonego

Andrzeja G. od wyroku tego Sądu z dnia 29 czerwca 2007 r. ze względu na jej nieopłacenie. Sąd Okręgowy stwierdził, że w myśl art. 36 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398) od skargi kasacyjnej w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pobiera się opłatę podstawową w kwocie 30 zł. Natomiast na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. Sąd odrzuca bez

wezwania o uiszczenie opłaty skargę kasacyjną wniesioną przez adwokata w sytuacji, gdy podlegała opłacie w wysokości stałej, a zgodnie z art. 3986 § 2 k.p.c. Sąd

drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną, która nie została opłacona.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył ubezpieczony, wnosząc o jego

uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów

pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżący podniósł, że wnioskodawca był zwolniony od kosztów sądowych, gdyż tylko w takim przypadku - w myśl art. 117 § 1

k.p.c. - mógł otrzymać pełnomocnika z urzędu. Warunkiem koniecznym przyznania

pełnomocnika z urzędu jest bowiem uprzednie zwolnienie strony od kosztów. W

przedmiotowej sprawie nie ma przy tym zastosowania art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, bowiem w tym zakresie ma zastosowanie

przepis szczególny - art. 96 ust. 1 pkt 4, zgodnie z którym strona wnosząca odwołanie nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, z zastrzeżeniem art. 36 ustawy.

Odesłanie tego wyjątkowego przepisu nie odnosi się do art. 14 ust. 2 ustawy, a więc

przepis ten nie mógł mieć zastosowania w drodze wykładni rozszerzającej dokonanej

przez Sąd Okręgowy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, a wszczęta została na skutek odwołania ubezpieczonego od

decyzji organu rentowego. Z art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o

kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm., powoływanej dalej jako „ustawa o kosztach”), wynika, że strona wnosząca odwołanie do

sądu pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, z zastrzeżeniem art. 36 tej ustawy. Wnioskodawca jest więc stroną korzystającą z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, wobec czego nie ma racji, gdy

twierdzi, że przyznanie mu pełnomocnika z urzędu było równoznaczne ze zwolnieniem go od kosztów sądowych przez sąd z uwagi na treść art. 117 § 1 k.p.c. Przepis

ten nie znajduje bowiem zastosowania do rozpoznania wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu dla strony zwolnionej od obowiązku ponoszenia kosztów z mocy

ustawy. W takiej sytuacji ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje na podstawie art. 117 § 6 k.p.c., zgodnie z którym strona korzystająca z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych może zgłosić wniosek o ustanowienie dla niej adwokata

lub radcy prawnego z urzędu, jeżeli na podstawie oświadczenia zawartego we wnio-

sku, obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, wykaże, że nie może, bez uszczerbku utrzymania swojego i rodziny, ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Warunkiem

ustanowienia adwokata dla strony ustawowo zwolnionej od obowiązku uiszczania

kosztów sądowych nie jest więc, bo być nie może, uprzednie zwolnienie jej od tych

kosztów przez sąd, a tym samym twierdzenie skarżącego, że w tym przypadku wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu zawiera w sobie implicite wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jest nieuprawnione. Tym samym ustanowienie dla

ubezpieczonego adwokata z urzędu nie może być uznane za równoznaczne ze

zwolnieniem go od ponoszenia kosztów sądowych przewidzianych przez art. 36

ustawy o kosztach, które z uwagi na zastrzeżenie zawarte w art. 96 ust. 1 pkt 4 tej

ustawy, obowiązany jest uiścić pomimo tego, że jest stroną korzystającą z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Przepis art. 36 ustawy o kosztach stanowi

zaś o konieczności uiszczenia w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych opłaty

podstawowej w kwocie 30 zł wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i

skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Całkowicie niezrozumiałe są przy tym zarzuty skarżącego odnoszące się do

naruszenia art. 14 ust. 2 ustawy o kosztach, zgodnie z którym opłata podstawowa

pobierana była także od podlegających opłacie pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych przez sąd, chyba że ustawa stanowiła inaczej. Ustawą z

dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 21, poz. 123) z dniem 10 marca 2007 r. uchylono bowiem

przepis art. 14 ust. 2 i zmieniono jednocześnie art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z art. 100 ust. 2 w nowym brzmieniu, Sąd

może zwolnić stronę od kosztów sądowych w całości i w takim przypadku stosuje się

odpowiednio przepis art. 100 ust. 1 ustawy. Tak więc od tej daty strona zwolniona od

kosztów sądowych przez sąd nie ma również obowiązku uiszczania opłaty podstawowej od wnoszonych przez nią środków zaskarżenia, wobec czego odwołujący się

w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, korzystający z ustawowego zwolnienia od kosztów, może ubiegać się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłaty podstawowej od pism wymienionych w art. 36 ustawy. Nie jest to jednakże warunek

ustanowienia dla tej strony pełnomocnika z urzędu, wobec czego przy środkach odwoławczych objętych przymusem adwokacko - radcowskim, kolejność czynności

zmierzających do ustanowienia pełnomocnika z urzędu i zwolnienia ubezpieczonego

od obowiązku poniesienia opłaty podstawowej będzie zupełnie odwrotna od opisanych przez skarżącego w uzasadnieniu zażalenia. Pierwotny charakter musi mieć

bowiem wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a dopiero wniesienie, np.

skargi kasacyjnej przez tego pełnomocnika, co implikuje konieczność uiszczenia

opłaty podstawowej, otwiera drogę do żądania zwolnienia od tej opłaty, jeżeli strona

z powodów określonych w art. 102 ustawy o kosztach, nie może jej ponieść.

W sprawie niniejszej odwołujący się nie złożył jednak wniosku o zwolnienie go

przez sąd od konieczności poniesienia takiej opłaty, wobec czego w myśl art. 10

ustawy o kosztach, obwiązany był ją uiścić przy wniesieniu do sądu skargi kasacyjnej. Nie jest sporne, że ten środek odwoławczy nie został jednak opłacony, a że

wnosił go pełnomocnik ubezpieczonego będący adwokatem, zastosowanie znajdował przepis art. 1302 § 3 k.p.c., zgodnie z którym w takiej sytuacji skarga kasacyjna

podlega odrzuceniu bez wzywania do usunięcia tego braku, jak prawidłowo stwierdził

Sąd Okręgowy.

Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814

k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił jak w pkt 1 sentencji.

Odmawiając zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Sąd Najwyższy wziął natomiast pod uwagę, że rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr

163, poz.1348 ze zm.) stanowi, iż adwokatowi ustanowionemu z urzędu przysługuje

prawo domagania się od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w

wysokości określonej w rozporządzeniu (§ 19 - 21). Pomoc ta jednak powinna być

udzielana zgodnie z wymaganiami stawianymi profesjonaliście, na co już wielokrotnie

wskazywał Sąd Najwyższy (por. np. postanowienie z dnia 14 sierpnia 1997 r., II CZ

88/97, OSNC 1998 nr 3, poz. 40). W niniejszej sprawie „pomoc prawna" udzielona

wnioskodawcy polegała na sporządzeniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego odrzucające skargę kasacyjną z tego powodu, iż pełnomocnik nie dopełnił

podstawowego obowiązku w postaci konieczności opłacenia tego środka odwoławczego, a zatem w istocie stanowiła nieskuteczną próbę naprawienia własnego błędu.

Zdaniem Sądu Najwyższego, sprzeczne z zasadą profesjonalizmu czynności adwokata ustanowionego z urzędu nie uprawniają go do skutecznego domagania się

przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Za takie należy uznać zaś

czynności adwokata w niniejszej sprawie i dlatego brak jest podstaw, by z mocy wy-

mienionych przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. przyznać mu zwrot tych kosztów