II UZ 44/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 44/11

POSTANOWIENIE

Dnia 15 grudnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

w sprawie z wniosku M.R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 grudnia 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 30 czerwca 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r., 10 Sąd Apelacyjny odrzucił

skargę kasacyjną ubezpieczonego M.R. w sprawie o rentę z tytułu całkowitej

niezdolności do pracy od wyroku tego Sądu z dnia 25 listopada 2010 r.

Sąd Apelacyjny wskazał, że spór dotyczył przyznania prawa do renty z tytułu

całkowitej niezdolności do pracy. Jako wartość przedmiotu sporu w skardze

kasacyjnej – po wezwaniu do uzupełnienia w tym zakresie – wskazana została

kwota 1792 zł. Sąd Apelacyjny ocenił, że sprawa ma w istocie charakter sporu

o wysokość świadczenia a nie – jak chciał tego skarżący – sporu o prawo.

Podniósł, że zgodnie z art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r.,

Nr 39 poz. 353 ze zm.) stopień niezdolności do pracy nie stanowi przesłanki

warunkującej powstanie prawa. Spór ma zatem charakter sporu o wysokość

świadczenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 1792 zł. Ta zaś wartość,

zgodnie z art. 3982 § 1 k.p.c., przemawia za niedopuszczalnością skargi kasacyjnej.

W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego wywodzi, że skarżący nie domaga się

świadczenia pieniężnego, ale prawa niemajątkowego

– ustalenia stopnia

niezdolności do pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie znajduje uzasadnienia i wymagało oddalenia.

Na

wstępie

wypada przypomnieć,

że

ograniczenia

dopuszczalności

wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego

w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy

z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240 poz. 2052 ze zm.)

rolą tego sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w

ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów

powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków

odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne

i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Sąd Najwyższy nie sprawuje

zatem funkcji zwykłego sądu odwoławczego. Nie ma takiej potrzeby, albowiem

Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie.

Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem

Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane

szczególnymi przesłankami. Takie przesłanki dopuszczalności postępowania

dotyczącego skargi kasacyjnej przewiduje m.in. art. 3982 k.p.c.

Ustawodawca w § 1 zd. stosuje metodę dopuszczalności skargi opartą na

wartości

przedmiotu

zaskarżenia.

W

sprawach

z

zakresu

prawa

pracy

i ubezpieczeń społecznych pozostaje ona i tak znacząco niższa niż w sprawach

typowo cywilnych i gospodarczych. Ujęte w art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c. przypadki

dopuszczalności skargi bez względu na wartość przedmiotu zaskarżenia należy

postrzegać jako wyjątki od reguły, a zatem wykładać w sposób nierozszerzający.

W pierwszej kolejności wypada sprostować oczywiście niezasadne wywody

zażalenia, zmierzające do tezy, że sprawa ma charakter sprawy o prawo

niemajątkowe – ustalenie stopnia niezdolności do pracy. Po pierwsze, przedmiot

rozpoznania w sporze z zakresu ubezpieczeń społecznych wyznaczony zostaje

treścią decyzji. Ta zaś dotyczyła prawa do renty a nie ustalenia stopnia

niezdolności do pracy. Po drugie nie ma potrzeby prowadzenia jakiegokolwiek

sporu w przedmiocie ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Jest to bowiem fakt,

który ma znaczenie tylko z punktu widzenia prawa do renty. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych nie zajmuje się ustaleniem w decyzjach tego rodzaju faktów. Jego

obowiązkiem pozostaje natomiast (m.in.) ustalenie uprawnień do świadczeń

z ubezpieczeń społecznych oraz wypłacanie tych świadczeń, chyba że na mocy

odrębnych przepisów obowiązki te wykonują płatnicy składek (art. 68 ust. 1 pkt 1 lit.

b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych).

Innymi słowy ocena stopnia niezdolności do pracy ma znaczenie wyłącznie

z punktu widzenia prawa do renty lub innych świadczeń z ubezpieczenia

społecznego.

Sprawa dotyczyła zatem prawa do renty a nie – jak chciałby obecnie

pełnomocnik skarżącego – ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Renta zaś ma

w sposób oczywisty charakter majątkowy, a zatem stanowi prawo majątkowe. Spór

na tle tego prawa wymaga określenia wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia,

które m.in. warunkują dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej.

Niedopuszczalne przy tym okazuje się takie wykładanie pojęcia „spraw

o prawo do renty i emerytury”, które uprawniałoby do wniesienia skargi kasacyjnej

w każdej sprawie, w której jakikolwiek sposób stosowane są przepisy dotyczące

tych świadczeń. Wyjątek stawałby się bowiem regułą, a nie taki był w tym

przypadku zamiar ustawodawcy.

Sąd Najwyższy zamiar ów odczytuje następująco. Dopuszczalność skargi

kasacyjnej w sprawach o przyznanie emerytury i renty dotyczy tylko tych sytuacji,

w których świadczenie w ogóle nie zostało przyznane. W takim przypadku osoba,

która uważa się za uprawnioną, pozostaje w ogóle bez prawa do konkretnego

świadczenia. Taka sytuacja uzasadnia rozpatrzenie sprawy także przez Sąd

Najwyższy jako – co do zasady – sąd prawa. Nie można z tą sytuacją utożsamiać

przypadków, w których uprawniony uzyskuje prawo do świadczenia, natomiast

twierdzi, że przysługuje mu świadczenie w większej – niż to wyliczono – wysokości.

Względy, jakie powodują to zróżnicowanie, jeśli nie wynikają z samej istoty prawa

do emerytury czy renty, nie uprawniają do kierowania skargi kasacyjnej na

warunkach preferencyjnych, wynikających z art. 3982 § 1 zd. 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy od wielu lat konsekwentnie przyjmuje, że gdy ubezpieczony

domaga się renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy mając prawo do renty

w związku z częściową niezdolnością, to wartość przedmiotu spory i zaskarżenia w

takich sprawach wyznacza art. 22 k.p.c. a sprawy nie stanowią sporów o prawo w

rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c. Stanowisko takie zajmuje Sąd Najwyższy w

postanowieniach z: 14 kwietnia 2008 r., sygn. II UZ 8/08; 6 listopada 2008 r., sygn.

II UZ 47/08; 16 lipca 2009 r., sygn. II UZ 22/09, 10 marca 2011 r., sygn. III UZ 2/11.

Wiele jest także rozstrzygnięć, w których w identyczny sposób Sąd Najwyższy

wypowiada się ogólnie o świadczeniach emerytalno-rentowych (np. postanowienie

z 17 listopada 2010 r., sygn. II UZ 31/10). Odmienne stanowisko zajął Sąd

Najwyższy – w odniesieniu do renty – jedynie w rozstrzygnięciu z dnia 3 listopada

2004 r. w sprawie I UZ 37/04. Na marginesie należy zauważyć, że nie sposób

wywodzić żadnych konsekwencji z przywołanego przez skarżącego rozstrzygnięcia

dotyczącego stopnia niepełnosprawności. Sprawa ta dotyczyła bowiem szeroko

pojętej sfery pomocy społecznej a nie ubezpieczenia społecznego.

W sprawach o renty z ubezpieczenia społecznego wypada powołać się na

regulacje ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 153 poz. 1227 ze zm.). Przepis

art. 57 ust. 1 pkt 1 tej ustawy jako przesłankę nabycia prawa wymienia niezdolność

do pracy. Lege non distinguente chodzi tu zarówno o niezdolność całkowitą jak

i częściową. Różnica uwidacznia się dopiero w treści art. 62 ustawy, który określa

wysokość renty. Wyraźnie zatem widać, że stopień niezdolności nie stanowi

przesłanki nabycia prawa, a jedynie ustalenia jego wysokości. Nie ma zatem

wątpliwości, że w razie przyznania renty w wysokości wynikającej z częściowej

niezdolności do pracy spór nie ma charakteru sporu o prawo do renty, a o jej

wysokość.

Przytoczone na wstępie niniejszego uzasadnienia uwagi pozwalają na

podkreślenie i uwypuklenie konsekwencji stanowiska wynikającego z analizy tej,

szczegółowej, regulacji. Wyniki wykładni literalnej, systemowej i celowościowej

wzajemnie się uzupełniają i prowadzą do wniosku, że skarga kasacyjna w sprawie

pozostawała niedopuszczalna.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.