II UZ 44/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 44/10

POSTANOWIENIE

Dnia 2 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Małgorzata Gersdorf (sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

w sprawie z wniosku T. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o odpowiedzialność za zobowiązania spółki,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 2 marca 2011 r.,

na skutek zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z

dnia 5 lipca 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 5 lipca 2010 r., Sąd Apelacyjny odrzucił apelację T. B. od

wyroku Sądu Okręgowego z 16 czerwca 2009 r. Orzeczenie to zapadło w

następującym stanie faktycznym.

Pismem z 14 lipca 2009 r. ubezpieczony zwrócił się o dostarczenie

wnioskowanego przezeń uzasadnienia wyroku z 16 czerwca 2009 r. po 6 sierpnia

2009 r. Wskazał, że w okresie od 16 lipca 2000 r. do 5 sierpnia 2009 r. będzie

przebywał wraz z żoną na leczeniu sanatoryjnym. Zarządzeniem z 8 lipca 2009 r.

sędzia zarządził doręczenie wnioskodawcy wyroku wraz z uzasadnieniem.

Przesyłka została nadana na adres domowy wnioskodawcy 15 lipca 2009 r.,

awizowana 24 lipca i 31 lipca 2009 r. Apelację wnioskodawca wywiódł 7 września

2009 r., tj. po ponownym doręczeniu mu 24 sierpnia 2009 r. przesyłki zawierającej

orzeczenie z uzasadnieniem.

Sąd Apelacyjny uznał, że apelacja wymagała odrzucenia jako wniesiona po

terminie. Powołując się na treść art. 139 § 1 k.p.c. Sąd wskazał, że termin na

wniesienie apelacji upływał 14 sierpnia 2009 r. Jego zdaniem wnioskodawca nie

zawiadomił skutecznie o zmianie miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 136 § 1

k.p.c. Wskazał, bowiem jedynie, że będzie przebywał na leczeniu w sanatorium.

Nie wskazał natomiast wprost adresu miejsca czasowego zamieszkania. Sąd nie

widział potrzeby w czynieniu ustaleń w tym przedmiocie. Mając zatem na uwadze,

że procedura nie przewiduje możliwości opóźnienia doręczenia przesyłki (w

szczególności z uwagi na ekonomię procesową – ewentualną przewlekłość

postępowania) doręczenie prawidłowo skierowano na adres zamieszkania

wnioskodawcy. Przesyłkę należało uznać za doręczoną w ten sposób na zasadzie

art. 136 § 2 k.p.c.

Zażalenie na to postanowienie wywiódł pełnomocnik wnioskodawcy,

zarzucając naruszenie art. 136 k.p.c. oraz 139 k.p.c. przez nieuwzględnienie pisma

z 14 lipca 2009 r. jako wskazania nowego adresu dla doręczeń oraz przyjęcie, że

doręczenie nastąpiło 31 lipca 2009 r., a także art. 48 ust. 1 i 78 Konstytucji RP

przez pozbawienie wnioskodawcy prawa do sądu, i wreszcie art. 5 k.p.c. i 327

k.p.c. przez pouczenie wnioskodawcy o prawie wniesienia apelacji dokonanym

wraz z doręczeniem odpisu wyroku z uzasadnieniem 24 sierpnia 2009 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Stan faktyczny sprawy istniejący w zakresie przyjętych dat kolejnych pism

sądu i powoda jest między stronami bezsporny. Odmienna jest natomiast ocena

prawna tych zdarzeń. Ocena ta doprowadziła Sąd Apelacyjny do stwierdzenia, że

powód nie zachował terminu do wniesienia apelacji i odrzucenia tego środka

zaskarżenia. Skarżący uznał natomiast w zażaleniu, iż termin został przez powoda

zachowany, bowiem przesyłka sądowa zawierająca wyrok z uzasadnieniem została

wysłana na niewłaściwy adres i dopiero powtórne jej wysłanie stanowiło doręczenie

pisma w sensie prawnym. Powód przekazał Sądowi Okręgowemu (sądowi

pierwszej instancji) informację, iż będzie przebywał w sanatorium (dołączając do

pisma skierowanie do sanatorium), a zatem pod innym adresem niż adres stałego

zamieszkania. Z uwagi na fakt, iż przesyłka została wysłana do powoda jeszcze

przed uzyskaniem tych informacji, sąd pierwszej instancji przychylił się do wniosku

powoda i wysłał ponownie pismo w terminie zgodnym z wnioskiem (po powrocie

powoda z sanatorium). Faktu tego nie uwzględnił sąd apelacyjny, przyjmując, że

powód nie wskazał dokładnego adresu sanatorium, a przede wszystkim expressis

verbis nie złożył wniosku o nadesłanie pisma na adres sanatorium.

Sąd Najwyższy rozpoznający zażalenie ubezpieczonego na postanowienie

Sądu Apelacyjnego ocenia, że uzasadnione są zarzuty zażalenia dotyczący

naruszenia art. 139 § 1 k.p.c. i art. 136 k.p.c. oraz w konsekwencji art. 373 k.p.c.

W rozpatrywanej sprawie powstała wątpliwość, czy pierwotne doręczenie

przez awizo było prawidłowe w tym sensie, że doręczone na właściwy adres. Jest

to wątpliwość istotna, gdyż ujemne skutki doręczenia są dla strony dotkliwe.

Postępowanie

wstępne

przed

sądem

odwoławczym,

dotyczące

dopuszczalności apelacji, jest postępowaniem kontrolnym w stosunku do

postępowania przeprowadzonego wcześniej przez sąd pierwszej instancji, do

którego wnosi się apelację. Zgodnie z art. 373 k.p.c., sąd drugiej instancji bada

dopuszczalność apelacji także pod kątem zachowania terminu do jej wniesienia,

kontrolując przy tym postanowienia wydane przez sąd pierwszej instancji w toku

postępowania międzyinstancyjnego. Z istoty podejmowanej przez sąd drugiej

instancji na podstawie art. 373 k.p.c. kontroli zachowania ustawowych wymagań co

do środka odwoławczego, wynika jednakże, że podważenie przez sąd drugiej

instancji prawidłowości działań sądu pierwszej instancji w zakresie liczenia terminu

do wniesienia środka odwoławczego powinno ograniczać się do sytuacji, gdy w

okolicznościach sprawy zachodzi pewna (oczywista) ku temu podstawa. Istota tej

kontroli wiąże się bowiem ze szczególnymi uprawnieniami sądu drugiej instancji.

Sąd może odrzucić środek odwoławczy. W rozpoznawanej sprawie brakuje

oczywistej podstawy do podważenia stanowiska sądu pierwszej instancji. Jest

wręcz przeciwnie, tym bardziej, że sąd ten wysłał ponownie przesyłkę do

skarżącego. W sprawie odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony nie

bezpośrednio i osobiście skarżącemu lecz przez awizo (art. 139 k.p.c.). Pierwszy

raz przesyłkę awizowano dwukrotnie. W międzyczasie powód kontaktował się

listownie z sądem pierwszej instancji i informował, że w okresie od 16 lipca do 5

sierpnia 2009 r. będzie przebywał w sanatorium. Wskazał też adres sanatorium. Z

uwagi na te okoliczności sąd pierwszej instancji wysłał wyrok z uzasadnieniem

ponownie na adres powoda. Przesyłka została doręczona powodowi 24 sierpnia

2009 r. Licząc od tej daty trzeba uznać, że powód zachował termin do wniesienia

apelacji. Apelacja została wniesiona 7 września 2009 r. Działania sądu pierwszej

instancji i dokonana pośrednio wykładnia przepisów o doręczeniu była prawidłowa.

Analogiczna powinna być też ocena sądu drugiej instancji, skoro sąd pierwszej

instancji wysłał przesyłkę ponownie. Jeśliby nawet uznać, że uczynił to z

formalnego punktu widzenia niepotrzebnie, to i tak nie można powoda obciążać

negatywnymi skutkami takiego działania. Adresat może dowodzić, iż pisma w ogóle

nie otrzymał i o nim nie wiedział, gdyż zostało wysłane na niewłaściwy adres lub np.

osoba, której pismo doręczono zastępczo, nie oddała mu pisma niezwłocznie po

jego odbiorze. Może też dowodzić, że faktycznie otrzymał je później niż w dacie

doręczenia zastępczego (patrz postanowienie SN z 8 marca 2005 r., IV CZ 6/05;

postanowienie z 17 lutego 2005 r. IV CZ 216/04). Trudności (przeszkody)

uniemożliwiające stronie zachowanie terminu do dokonania czynności procesowej

nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. Przebywanie poza miejscem

zamieszkania w czasie leczenia sanatoryjnego lub na wakacjach jest okolicznością

usprawiedliwiającą nie odebranie przesyłki w urzędzie pocztowym. Domniemanie

doręczenia w drodze awizowania przesyłki jest obalalne i może prowadzić do

przywrócenia terminu.

W dalszej kolejności wypada stwierdzić, że w toku instancji sąd dokonuje

doręczenia pisma sądowego tylko jeden raz dla tej samej osoby. Ponownego

doręczenia dokonuje się jeżeli doręczenie poprzednie nie było skuteczne według

przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Strona, względem której dokonuje się

doręczenia ponownie może oceniać, że poprzednia próba została przez sam sąd

uznana za nieskuteczną. Jednokrotna próba doręczenia (awizowanie) uzmysławia

stronie, że doręczenia dokonano i biegnie termin na dokonanie czynności, a jeśli

termin upłynął – wymaga wniosku o jego przywrócenie.

Powód jednak nie wnosił o przywrócenie terminu, bowiem otrzymał przesyłkę

i sam ją odebrał. Podane w zażaleniu okoliczności faktyczne a mianowicie to, że

skarżący wskazał inny adres dla doręczeń potwierdzają słuszność stanowiska Sądu

Okręgowego, który uznał za wystarczające przekazanie informacji o czasowej

zmianie miejsca zamieszkania, nawet wtedy, gdy było to dokonane w sposób

nieszablonowy.

Innymi

słowy

-

jeśli

strona

działa

bez

profesjonalnego

pełnomocnika - informacja o zmianie czasowej miejsca zamieszkania musi by jasna

i jednoznaczna, ale nie musi być skierowana do sądu z powołaniem na przepis oraz

w języku prawnym. Jeśli sąd pierwszej instancji z uwagi na pismo powoda i

poważne wątpliwości, co do skuteczności doręczenia zastępczego, ponownie

doręczał odpis wyroku z uzasadnieniem to termin wniesienia apelacji w takim

przypadku trzeba liczyć od owego ponownego doręczenia (postanowienie SN z 13

lipca 2004 r., II UZ 23/04).

Interpretacja Sądu Apelacyjnego tak w zakresie sposobu przekazania

informacji o czasowej zmianie miejsca pobytu, jak i o doręczeniu pism jest

niezwykle restrykcyjna i prowadzi do pozbawienia ubezpieczonego możliwości

kontroli instancyjnej wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji. Ma rację Sąd

Apelacyjny, że dwukrotne wysłanie do strony pisma sądowego i dwukrotne

awizowanie przesyłki zawierającej odpis orzeczenia z uzasadnieniem (dla celów

jego zaskarżenia) stanowi wystarczające spełnienie wymagań dotyczących

doręczania pism sądowych przez pocztę, zapewniając realizację konstytucyjnej

zasady prawa do sądu, oraz wystarczające respektowanie skutków wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z 17 września 2002 r., SK 35/05, OTK - A 2002 nr 5,

poz. 60. Jednakże pisma te powinny być wysłane na właściwy adres

(postanowienie z 28 września 2004 r., II UZ 43/04). W ocenie Sądu Najwyższego,

dokonując odmiennej oceny przedstawionych przez wnioskodawcę okoliczności

faktycznych, Sąd Apelacyjny, stosując zawężającą i formalną wykładnię prawa

procesowego, wykroczył poza granice kontroli dokonywanej na podstawie art. 373

k.p.c. i tym samym dopuścił się obrazy art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP.

Powołane postanowienia Konstytucji RP zawierają ważną gwarancję ochrony

prawa do sądu i prawa stron do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej

instancji. Sposób ujęcia tego prawa w ustawie zasadniczej wskazuje, że prawa te

nie mogą być ograniczane w drodze wykładni zawężającej prawa strony procesu do

zaskarżenia orzeczenia.

Mając

powyższe

na

uwadze

Sąd

Najwyższy

uchylił

zaskarżone

postanowienie na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39816 k.p.c. jako

zapadłe z naruszeniem art. 373 k.p.c., art. 139 § 2 k.p.c. i art. 136 k.p.c. k.p.c. O

kosztach postępowania zażaleniowego sąd orzeknie w orzeczeniu kończącym

postępowanie w sprawie.