II UZ 41/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 41/10

POSTANOWIENIE

Dnia 26 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z wniosku K. Z.

przeciwko Zakładowi Emerytalno-Rentowemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i

Administracji w Warszawie

o wysokość emerytury policyjnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 stycznia 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 17 września 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z 17 września 2010 r. odrzucił skargę kasacyjną

wnioskodawcy K. Z. ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia, którą po

zweryfikowaniu ustalił na kwotę 9.783,84 zł (art. 398 2 § 1 k.p.c.), jako roczną

różnicę emerytury pobieranej i żądanej. Emerytura wnioskodawcy liczona jest od

podstawy wymiaru 4.117,70 zł i przy współczynniku 60,20 % (na który składa się

45,20 % za staż i 15 % zwiększenia wobec inwalidztwa pozostającego w związku

ze służbą) wynosi 2.478,90 zł. Wnioskodawca żądał ujęcia w stażu okresu pracy w

gospodarstwie rolnym rodziców oraz własnym i w konsekwencji zwiększenia

współczynnika stażowego do 71,42 %, jednak wraz ze zwiększeniem za

inwalidztwo kwota emerytury nie może przekroczyć 80 % podstawy wymiaru, czyli

kwoty 3.294,22 zł (art. 15 i art. 18 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy). Różnica miesięczna wynosi 815,32 zł (3.294,22 zł 2.478,90 zł) a wartość przedmiotu zaskarżenia 9.783,84 zł (815,32 zł x 12) - art. 22

k.p.c. Sąd Apelacyjny nie uznał za uprawnione stanowiska wnioskodawcy, iżby

wartość

przedmiotu

zaskarżenia

ustalić

bez

uwzględnienia

podwyższenia

emerytury o 15 % podstawy jej wymiaru za inwalidztwo w związku ze służbą, gdyż

jest to integralna część emerytury.

W zażaleniu wnioskodawca zarzucił, że spór nie dotyczył podwyższenia emerytury

uregulowanego w art. 15 ust. 4 ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy, czyli podwyższenia jej o 15 % podstawy wymiaru i

nie tej części emerytury dotyczy skarga kasacyjna. Aktualna emerytura jest

ustalana współczynnikiem 45,20 %, natomiast współczynnik, który uwzględniałby

dodatkowo do

wysługi lata pracy we własnym gospodarstwie rolnym i w

gospodarstwie rolnym rodziców wyniósłby 71,42 %. Spór dotyczy tylko różnicy

między

procentową

podstawą

świadczenia

otrzymywanego

i

hipotetyczną

procentową wartością podstawy świadczenia bez podwyższenia za inwalidztwo w

związku ze służą.

Wówczas miesięczna różnica wynosi 1.079,68 zł (podstawa

4.117,78 zł x 71,42 % - podstawa 4.117,78 zł x 45,20 %) i wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosi 12.956,16 zł (1.079,68 zł x 12).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie ujawnia specyfikę spraw z zakresu ubezpieczenia (zabezpieczenia)

emerytalnego, która co do wartości przedmiotu sporu i w konsekwencji zaskarżenia

jest odmienna od sporów w typowych sprawach cywilnych.

W zwykłej sprawie cywilnej to powód decyduje o wysokości żądania i wartości

przedmiotu sporu (art. 187 § 1 k.p.c.). Jego dyspozycja w tym zakres jest wiążąca.

Inaczej jest w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, która nie są

sprawami z „zakresu prawa cywilnego", choć do ich rozpoznania w sądzie

powszechnym stosuje się przepisy postępowania cywilnego (art. 1 i 2 k.p.c.).

Na gruncie tych spraw to właśnie prawo materialne (ustawa) decyduje, co może

stanowić przedmiot sprawy sądowej. Wyraża się to między innymi w tym, że ustawy

emerytalne szczegółowo określają algorytmy ustalania świadczeń emerytalnych, na

które z reguły składają się określone elementy (podstawa wymiaru, kwota bazowa,

staż pracy lub inne okresy oraz zwiększenia).

Precyzyjnie

o

składnikach

i

sposobie

ustalenia

wysokości

emerytury

funkcjonariusza decyduje ustawa z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy. Emerytura składa się z podstawy i określonych wzrostów

stażowych. Emeryturę podwyższa się o 15 % podstawy wymiaru emerytowi,

którego inwalidztwo pozostaje w związku ze służą (art. 15). W przypadku

zwiększenia z tego tytułu emerytura nie może przekroczyć 80 % podstawy jej

wymiaru (art. 18).

Organ rentowy załatwia sprawy ubezpieczonych, co nie znaczy, że jego decyzje

w tych sprawach mogą dotyczyć tylko faktów, tj. tego czy ubezpieczony pracował w

gospodarstwie rolnych własnym lub rodziców. Taki fakt ma znaczenie tylko dla

stosowania prawa i organ rentowy wydając decyzję rozstrzyga o prawie w zakresie

podstawy materialnej określonej w ustawie. To z kolei wyznacza przedmiot sprawy

sądowej. W tej sprawie nie było kwestionowane prawo do emerytury lecz tylko

żądanie jej zwiększenia za tzw. okresy rolne. W nich skarżący upatrywał różnicę

procentową odnoszoną do podstawy świadczenia i tylko w tym zakresie chciał

zamknąć ustalenie wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia).

Stanowisko

skarżącego

nie

jest

uprawnione,

gdyż

skoro

zarzuca

nieuwzględnienie w stażu emerytalnym danego okresu, to przedmiot sprawy może

koncentrować się na tym okresie, jednak nie uprawnia to stwierdzenia, że ten

sporny wycinek składowy emerytury ma decydować o wartości przedmiotu

zaskarżenia.

W orzecznictwie wielokrotnie już powiedziano, że w sprawie, w której skarżący

kwestionuje wysokość świadczenia emerytalnego ze względu na pominięcie

określonego składnika, wartość przedmiotu zaskarżenia (sporu) wyznacza różnica

pomiędzy roczną wysokością świadczenia otrzymywanego (niespornego) i

żądanego.

Zwiększenie emerytury za inwalidztwo przysługuje funkcjonariuszowi z mocy

ustawy i gdyby pozwany przy ustalaniu wysokości emerytury miał je pominąć, to

wydałby wadliwą decyzję. Nie pozwala na to ustawowy algorytm ustalania

wysokości emerytury (art. 15 ust. 4 ustawy). Kreowanie więc wartości przedmiotu

zaskarżenia tylko w granicach zwiększenia stażu emerytalnego jest nieuprawnione,

gdyż organ rentowy w jednej decyzji ma rozstrzygnąć o całości świadczenia. Nie

można więc redukować przedmiotu sporu do poszczególnych elementów

świadczenia bez uwzględnienia całości. O wartości przedmiotu zaskarżenia nie

mogła zatem decydować tylko różnica między procentową podstawą świadczenia

otrzymywanego

a

hipotetyczną

procentową

podstawą

świadczenia

bez

podwyższenia z tytułu inwalidztwa w służbie. Ustawa nie pozwala na wyłączenie

przy ustalaniu wysokości emerytury podwyższenia z tytułu inwalidztwa, gdyż jest

ono obligatoryjne i liczone jest od podstawy wymiar emerytury. To, że sam spór nie

dotyczył podwyższenia emerytury o 15 % za inwalidztwo nie oznacza wyłączenia

tej wartości z obliczenia wysokości świadczenia, gdyż wówczas (niezasadnie)

należałoby wyłączyć również niesporne okresy służby.

Kwota emerytury ze zwiększeniem za inwalidztwo nie może przekroczyć 80 %

podstawy wymiaru emerytury (art. 18 ust. 1). Skoro maksymalne świadczenie to

kwota 3.294,22 zł (podstawa 4.117,78 x 80 %) i skarżący otrzymywał 2.478,90 zł

emerytury (podstawa 4.117,78 x 60,20%), to wartość zaskarżenia nie mogła być

wyższa niż 10.000 zł, gdyż wynosiła 9.783,04 zł (3.294,22 zł - 2.478,90 = 815,32 x

12).

Wartość przedmiotu zaskarżenia wyznacza więc różnica pomiędzy emeryturą

przysługującą i żądaną, która jest niższa niż kwota warunkująca dopuszczalność

skargi kasacyjnej (art. 3982 § 1 k.p.c.).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 398 14 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c.