II UZ 41/07 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 8 stycznia 2008 r.

II UZ 41/07

W sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych apelacja organu rentowego podlega odrzuceniu na podstawie art. 370 k.p.c., jeżeli w odpowiedzi na

wezwanie sądu odmówi on oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 stycznia

2008 r. sprawy z wniosku Krystyny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o podstawę wymiaru świadczenia, na skutek zażalenia organu

rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia

2007 r. [...]

o d d a l i ł zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu odrzucił apelację Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Opolu od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 26 kwietnia 2007 r. Wyrokiem tym Sąd Okręgowy

zmienił decyzję organu rentowego odmawiającą przeliczenia emerytury wnioskodawczyni Krystyny P. i zobowiązał organ rentowy do ustalenia wysokości emerytury przy

uwzględnieniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru od wynagrodzenia wynoszącego za okres od 17 listopada 1986 r. do 31 grudnia 1986 r. 30.096,00 zł, za 1987 r.

- 248.145,00 zł, za 1988 r. - 349.900,00 zł, za 1999 r. - 624.788,00 zł oraz za okres

od 1 stycznia 1991 r. do 6 marca 1991 r. - 1.427.800 zł i oddalił odwołanie w pozostałym zakresie. Organ rentowy zaskarżył ten wyrok apelacją w części uwzględniającej odwołanie (pkt I wyroku). Sąd Okręgowy zarządzeniem z dnia 29 czerwca 2007 r.

wezwał organ rentowy do usunięcia braków formalnych apelacji przez wskazanie

wartości przedmiotu zaskarżenia. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik organu

rentowego złożył oświadczenie, że wezwanie jest bezzasadne, gdyż wyrok nie określa kwotowo wysokości świadczenia wnioskodawczyni, ani nawet wysokości podstawy wymiaru. „W tych okolicznościach należy przyjąć, iż dopuszczalne jest specyficzne oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia”. Organ rentowy powołał się na

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., II UZP 7/05 (OSNP 2005 nr 24,

poz. 396). Po otrzymaniu tego pisma Sąd Okręgowy przedstawił akta sprawy Sądowi

Apelacyjnemu we Wrocławiu z apelacją. Sąd Apelacyjny uznał za nieprawidłowe stanowisko organu rentowego, że nie ma on obowiązku oznaczenia wartości przedmiotu

zaskarżenia. Obowiązek taki w sprawach o roszczenia majątkowe wynika z treści

przepisu 368 § 2 k.p.c. Apelacja niespełniająca warunku oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia jest dotknięta brakiem, zatem słusznie Sąd Okręgowy wezwał

skarżącego do usunięcia tego braku. Skoro organ rentowy nie uzupełnił braków

apelacji w wyznaczonym terminie, Sąd Okręgowy powinien na podstawie art. 370

k.p.c. odrzucić apelację. Z sentencji powołanej przez organ rentowy uchwały Sądu

Najwyższego wynika, że nieuzupełnienie przez stronę w wyznaczonym terminie

braku apelacji polegającego na nieoznaczeniu wartości przedmiotu zaskarżenia

może stanowić podstawę do jej odrzucenia także w sprawie z zakresu ubezpieczeń

społecznych. Apelacja organu rentowego podlega więc odrzuceniu na podstawie art.

373 k.p.c.

Postanowienie to zaskarżył zażaleniem organ rentowy wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił on naruszenie art. 368 § 2 k.p.c., art. 370 k.p.c. i art. 373 k.p.c., stwierdzając, że nieprawdą jest, iż pełnomocnik organu rentowego nie wskazał wartości

przedmiotu zaskarżenia. Wprost przeciwnie - uczynił to, lecz wobec nieustalenia

przez Sąd pierwszej instancji kwotowo określonej wartości przedmiotu sporu, określił

ją w sposób specyficzny, odwołując się do rozważań powołanych w uzasadnieniu

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005 r., II UZP 7/05. Należy bowiem podzielić wyrażony w niej pogląd, że rozpoznając zażalenie na odrzucenie apelacji sąd

drugiej instancji powinien zbadać nie tylko, czy strona wykonała wezwanie do uzupełnienia braków apelacji, lecz także czy wezwanie to było uzasadnione. Nie można

wymagać, aby w odwołaniu ubezpieczony określił dokładnie żądanie, a w sprawach

o prawa majątkowe oznaczył wartość przedmiotu sporu. Jeżeli ubezpieczony nie

określił swego żądania, to obowiązkiem sądu jest dokonanie wyjaśnienia tej kwestii.

W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie podjął działań, o których mowa w

przytoczonych rozważaniach Sądu Najwyższego. Wartości przedmiotu sporu nie

określiła także sama wnioskodawczyni. W tych okolicznościach za zasadne i uprawnione należy uznać specyficzne oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Tak

też uczynił pełnomocnik organu rentowego w niniejszej sprawie, określając w sposób

specyficzny wartość przedmiotu zaskarżenia. Nie należy stawiać stronie większych

wymagań niż te, które spełniane są przez sądy. Skoro zatem Sąd pierwszej instancji

nie ustalił, jaka jest kwotowo wartość przedmiotu sporu, sąd drugiej instancji nie powinien domagać się tego od apelującego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wymagania formalne apelacji, poza tymi, które są przewidziane dla pisma

procesowego przepisem art. 126 k.p.c., określa przepis art. 368 § 1 k.p.c. Poza elementami wymienionymi w tym przepisie, apelacja w sprawie o roszczenia majątkowe

powinna na podstawie art. 368 § 2 k.p.c. zawierać oznaczenie wartości przedmiotu

zaskarżenia. Regulacja zawarta w tym przepisie dotyczy wszystkich spraw o roszczenia majątkowe, także w postępowaniu odrębnym, chyba że przepisy regulujące to

postępowanie stanowią inaczej. Przepisy dotyczące postępowania w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych nie zawierają odmiennej regulacji w tym zakresie,

zatem apelacja w takich sprawach musi zawierać oznaczenie wartości przedmiotu

zaskarżenia, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna. Nieoznaczenie w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia jest brakiem formalnym tego

pisma, który może zostać uzupełniony. Zgodnie z art. 130 § 1 k.p.c. sąd wzywa

stronę do usunięcia braków zakreślając jej odpowiedni termin. Na podstawie art. 370

k.p.c. sąd pierwszej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, której braków strona nie uzupełniła w terminie.

Istnienie obowiązku oznaczenia przez stronę w apelacji wniesionej w sprawie

z zakresu ubezpieczeń społecznych wartości przedmiotu zaskarżenia nie powinno

budzić wątpliwości, gdyż żaden z przepisów nie zwalnia strony z tego obowiązku.

Wątpliwości mogły natomiast powstać co do skutków jego niewykonania i były one

przedmiotem zagadnienia prawnego przedstawionego Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. W uchwale z dnia 7 lipca 2005 r., II UZP 7/05, Sąd Najwyższy stwierdził, że nieuzupełnienie przez stronę w wyznaczonym terminie braku apelacji polegającego na nieoznaczeniu wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o prawo

majątkowe (art. 386 § 2 k.p.c.) może stanowić podstawę do jej odrzucenia (art. 370

k.p.c.), także w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zagadnienie prawne

rozstrzygnięte tą uchwałą zostało przedstawione w sprawie, w której apelacja została

wniesiona przez stronę wnoszącą odwołanie od decyzji organu rentowego, przy

czym strona nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Sąd Najwyższy poczynił w uzasadnieniu

uchwały liczne zastrzeżenia. Dotyczą one tego, że nie zawsze należy wzywać stronę

do oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Nie ma takiej potrzeby wówczas,

gdy zakresem zaskarżenia objęte jest żądanie przyznania oznaczonej kwoty pieniężnej, a także wówczas, gdy z zawartych w apelacji twierdzeń strony wartość przedmiotu zaskarżenia wynika w sposób niewątpliwy. Ponadto wezwanie do oznaczenia

wartości przedmiotu sporu powinno być precyzyjne i zrozumiałe dla strony. Jeżeli w

odpowiedzi na wezwanie strona oświadczy, że nie potrafi określić wartości przedmiotu zaskarżenia, sąd powinien udzielić jej odpowiednich wskazówek i zakreślić

nowy termin. Wszystkie te zastrzeżenia nie dotyczą sytuacji, gdy apelację wnosi

organ rentowy reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Podniesiony w zażaleniu fakt, że wnioskodawczyni nie oznaczyła w odwołaniu

przedmiotu sporu nie ma w sprawie żadnego znaczenia, gdyż zaskarżenie dotyczy

tylko tej części, w której odwołanie zostało uwzględnione przez Sąd. Niepoważne jest

stwierdzenie, że zakres, w którym odwołanie zostało uwzględnione, jest dla organu

rentowego niezrozumiały i dlatego uważa on, że wskazanie, w jakiej części skarży

wyrok, jest „specyficznym” określeniem wartości przedmiotu zaskarżenia. Dla oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie o podwyższenie emerytury należy

ustalić wysokość świadczenia przy zastosowaniu wskaźnika wysokości podstawy

wymiaru wyliczonego na zasadach określonych w zaskarżonym wyroku i obliczyć

różnicę między tak ustalonym świadczeniem a świadczeniem dotychczasowym.

Roczna wartość ustalonej w stosunku miesięcznym różnicy stanowi wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 22 k.p.c.). Obliczanie wysokości świadczeń należy do ustawowych zadań organów rentowych, zatem skarżący nie może żądać pomocy sądu w

tym zakresie. Nawet jeżeli wyrok Sądu pierwszej instancji jest dotknięty wadami, nadaje się on do wykonania. Gdyby organ rentowy musiał wykonać ten wyrok, ustaliłby

bez żadnych trudności wysokość świadczenia przyznanego wnioskodawczyni przez

Sąd. Wartość przedmiotu zaskarżenia skarżący musiałby także oznaczyć w ewentualnej skardze kasacyjnej, gdyby dotkniętą brakami apelację Sąd Apelacyjny rozpo-

znał lecz jej nie uwzględnił. W przeciwieństwie do apelacji, dopuszczalność skargi

kasacyjnej uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia, zatem strona skarżąca, która musi być reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego, nie może

uchylić się od obowiązku oznaczenia tej wartości. Jeżeli strona nie potrafi we właściwy sposób obliczyć wartości przedmiotu zaskarżenia, musi to uczynić w sposób, jaki

uzna za stosowny, wskazując określoną kwotę. Uważa się wówczas, że braki apelacji lub skargi kasacyjnej zostały uzupełnione. Sąd może dokonać sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia na zasadach określonych w art. 25 § 1 k.p.c. w związku z

art. 368 § 2 k.p.c., nie może natomiast odrzucić apelacji lub skargi kasacyjnej. Natomiast w przypadku, gdy wnoszący apelację organ rentowy w odpowiedzi na wezwanie sądu odmówi oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, apelacja podlega

odrzuceniu na podstawie art. 370 k.p.c. przez sąd pierwszej instancji lub na podstawie art. 373 k.p.c. przez sąd drugiej instancji. Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował

ten ostatni przepis a zarzuty podniesione w zażaleniu okazały się nieuzasadnione.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku z art.

3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie.