II UZ 40/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 40/11

POSTANOWIENIE

Dnia 23 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku Z. I.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość świadczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 30 czerwca 2011 r.,

I. oddala zażalenie,

II. przyznaje adw. J. S. od Skarbu Państwa (kasa Sądu

Apelacyjnego) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

z

urzędu

w

postępowaniu

kasacyjnym

kwotę

(sto

dwadzieścia) zł powiększoną o podatek od towarów i usług.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny, działając na

podstawie art. 3986 § 2 k.p.c., odrzucił skargę kasacyjną Z. I. od wyroku tego Sądu

z dnia 7 grudnia 2010 r. zapadłego w sprawie o wysokość świadczenia.

Sąd

Apelacyjny

wskazał,

że

w

skardze

kasacyjnej

pełnomocnik

wnioskodawcy określił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 143.729 zł,

podając w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r., że składa się na nią kwota 129.395 zł

stanowiąca różnicę pomiędzy świadczeniem rentowym jakie wnioskodawca

powinien otrzymywać w latach 1991-2008 a świadczeniem faktycznie otrzymanym

za ten okres oraz kwota 14.334 zł obliczona zgodnie z art. 22 k.p.c. jako suma

świadczeń rentowych za okres jednego roku w zaokrągleniu do jednego złotego (12

miesięcy x 1.194,48 zł).

W ocenie Sądu Apelacyjnego skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, gdyż

wartość przedmiotu zaskarżenia obliczona na podstawie art. 22 k.p.c. jest niższa

niż dziesięć tysięcy złotych (art. 3982 § 1 k.p.c.). Sąd drugiej instancji wskazał, że

wysokość świadczenia rentowego wnioskodawcy ustalona decyzją organu

rentowego z dnia 20 marca 2008 r. wyniosła 1.078 zł. Nawet przy założeniu, że

wysokość świadczenia rentowego żądanego przez wnioskodawcę wynosi 1.578 zł,

to różnica pomiędzy świadczeniem żądanym a wypłaconym w skali jednego roku

wynosi 6.000 zł (1.578 zł - 1.078 zł x 12 miesięcy).

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zarzucił naruszenie

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a

mianowicie: 1) art. 25 § 1 i 2 oraz art. 26 w związku z art. 368 § 2 w związku z art.

3982 § 1 w związku z art. 3984 § 3 i art. 3986 § 2 i w związku z art. 39821 k.p.c.,

poprzez

ich

niewłaściwe

zastosowanie

i

uznanie

skargi

kasacyjnej

za

niedopuszczalną z uwagi na to, że nie spełnia wymogów formalnych określonych w

art. 3982 § 1 k.p.c., gdyż wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie,

będącej sprawą z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych wynosi 6.000 zł,

a więc jest niższa od kwoty 10.000 zł, podczas gdy wartość przedmiotu zaskarżenia

w niniejszej sprawie wynosi 147.000 zł i taka też kwota została wskazana przez

pełnomocnika wnioskodawcy w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r., gdyż jest to kwota

wskazana jako wartość przedmiotu sporu (również jako wartość przedmiotu

zaskarżenia w apelacji) i wartość ta nie została sprawdzona przez Sąd pierwszej

instancji w trybie art. 25 § 1 i § 2 k.p.c., w związku z powyższym pozostała aktualna

w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym, a tym samym zgodnie z art. 398 2 § 1

k.p.c. skarga kasacyjna jest dopuszczalna; 2) z ostrożności procesowej - art. 19 § 1

i 2 w związku z art. 21 i w związku z art. 22 w związku z art. art. 368 § 2 w związku

z art. 39821 w związku z art. 3986 § 2 w związku z art. 3984 § 3 k.p.c., poprzez ich

nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia w

niniejszej sprawie jedynie w oparciu o art. 22 k.p.c., podczas gdy w jej stanie

faktycznym wartość przedmiotu sporu/zaskarżenia należało obliczyć zgodnie z art.

21 k.p.c., zliczając należne już świadczenie (za okres poprzedzający wniesienie

odwołania) oraz wartość przedmiotu sporu obliczoną dla świadczeń przyszłych w

myśl art. 22 k.p.c., gdyż żądanie przedstawione w odwołaniu wnioskodawcy

obejmowało

także

świadczenia,

które

powinny

być

spełnione

w

czasie

poprzedzającym jego wniesienie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, a w konsekwencji przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w

sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia w

sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych jest niższa niż

dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w

sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie

obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Z uwagi na zakres dopuszczalności

skargi kasacyjnej w sprawach o prawa majątkowe strona zobowiązana jest do

oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 398 4 § 2 zdanie pierwsze k.p.c.).

Z kolei treść art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji oraz Sąd

Najwyższy

obowiązek

dokonania

kontroli

dopuszczalności

skargi

jako

nadzwyczajnego środka zaskarżenia przysługującego poza tokiem instancji i

weryfikacji z urzędu wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia w

celu wyeliminowania przypadków nieprawidłowego oznaczenia tej wartości w

zamiarze zapewnienia sobie dostępu do postępowania kasacyjnego (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r., IV CZ 34/06, Lex nr

200867 i orzeczenia tam powołane). Dlatego w judykaturze Sądu Najwyższego

zdecydowanie przeważa stanowisko, że obowiązek oznaczenia w postępowaniu

kasacyjnym wartości przedmiotu zaskarżenia nie może - ze względu na

dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależnioną od tej wartości - ograniczać się

jedynie do wskazania kwoty przekraczającej kwotę decydującą o dopuszczalności

skargi, lecz powinien być rozumiany jako zobowiązanie do wykazania podstaw, na

których opiera się wyliczenie, adekwatnych do przedmiotu zaskarżenia skargą

kasacyjną (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ

30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54 i orzeczenia tam powołane). Z tego właśnie

względu Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 20 maja 2011 r. zwrócił skargę

kasacyjną wraz z aktami sprawy i zobowiązał Sąd drugiej instancji do sprawdzenia

wartości przedmiotu zaskarżenia, a w konsekwencji ustalenia, czy nadzwyczajny

środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej istotnie jest dopuszczalny.

Natomiast zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20

października 2008 r., I PZ 26/08 (OSNP 2010 nr 5-6, poz. 67) pogląd, do którego

odwołuje się skarżący, wyrażony został z powołaniem się na wcześniejsze

orzecznictwo pochodzące z okresu, w którym od nieprawomocnego wyroku sądu

odwoławczego przysługiwała kasacja będąca zwykłym środkiem zaskarżenia

przysługującym w toku instancji. Dlatego stanowisko to - jako niepoparte

przekonującymi argumentami wypływającymi z aktualnie obowiązującego stanu

prawnego - nie jest aprobowane przez skład rozpoznający niniejsze zażalenie.

Przepis art. 476 § 2 i 3 k.p.c. wyjaśnia ustawowe pojęcia spraw z zakresu

ubezpieczeń społecznych, stanowiąc w § 2 pkt 2, iż należą do nich między innymi

sprawy,

w których

wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych,

dotyczących emerytur i rent. Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w

tych sprawach wyznaczony jest zatem w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji

organu

rentowego

zaskarżonej

do

sądu

ubezpieczeń

społecznych

(por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS

2000 nr 15, poz. 601), a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego,

określonego zakresem odwołania od decyzji organu rentowego do sądu (por.

postanowienie z dnia 11 kwietnia 2006 r., II UZ 1/06, niepublikowane).

Przedmiotem decyzji organu rentowego było przeliczenie pobieranego przez

wnioskodawcę świadczenia rentowego. Sprawa o wysokość renty jest sprawą o

świadczenie, w której dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od wartości

przedmiotu zaskarżenia (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3

czerwca 1997 r., II UZ 36/97, OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 256). Wartość przedmiotu

zaskarżenia w takiej sprawie stanowi obliczona stosownie do wskazań zawartych w

art. 22 k.p.c. (świadczenia powtarzające się) różnica pomiędzy hipotetyczną

wartością renty, jaką skarżący otrzymywałby, gdyby jego żądanie ustalenia

wysokości świadczenia rentowego zostało uwzględnione, a wartością renty

pobieranej (tak również w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia

1997 r., II UKN 40/96, OSNAPiUS 1997 nr 16, poz. 301, z dnia 18 października

2000 r., II UZ 123/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 370, z dnia 23 listopada 2007 r.,

II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54). Wartością przedmiotu sporu w sprawie

wszczętej odwołaniem wnioskodawcy od decyzji organu rentowego była więc

różnica pomiędzy sumą świadczeń rentowych za jeden rok wedle żądania

wnioskodawcy a sumą świadczeń za jeden rok w kwotach ustalonych przez organ

rentowy. W toku postępowania pierwszoinstancyjnego wnioskodawca kwoty te

określił odpowiednio na: 1.578 zł oraz 1.078 zł, a różnicę między nimi na kwotę 500

zł (por. wyliczenie na k. 50 i 248 akt, na które powołuje się skarżący). Powoduje to,

że określona w taki sposób przez skarżącego wartość przedmiotu sporu za okres

jednego roku, stanowiąca jednocześnie wartość przedmiotu zaskarżenia skargą

kasacyjną, w oczywisty sposób jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych, a jej

oznaczenie na kwotę wyższą nie może być uznane za skuteczne dla uznania

dopuszczalności tej skargi. Pozostaje ono bowiem w zupełnym oderwaniu od

określonej przez skarżącego różnicy pomiędzy żądaną wysokością świadczenia

emerytalnego a wysokością wypłacaną przez organ rentowy za okres jednego

miesiąca.

Nie są również zasadne zarzuty zażalenia w zakresie niezastosowania przez

Sąd drugiej instancji art. 21 k.p.c., poprzez ustalenie wartości przedmiotu

zaskarżenia wyłącznie na podstawie art. 22 k.p.c., a nieuwzględnienie w niej

wartości świadczeń rentowych za okres poprzedzający wniesienie odwołania od

decyzji organu rentowego (art. 19 § 1 k.p.c.). Kwestia ta znalazła swoje

rozstrzygnięcie w judykaturze Sądu Najwyższego, w której przyjmuje się, że w

sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe żądanie podwyższenia pobieranego

świadczenia za okres wcześniejszy od objętego zaskarżoną decyzją nie jest

roszczeniem odrębnym i art. 21 k.p.c. nie ma zastosowania, a wartość przedmiotu

sporu (zaskarżenia) ustala się na podstawie art. 22 k.p.c. (por. postanowienia z

dnia 21 kwietnia 2005 r., I UZ 76/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 66; z dnia 2 marca

2011 r., II UZ 3/11, LEX nr 844749; z dnia 20 lipca 2011 r., II UZ 23/11,

niepublikowane). Jest tak dlatego, że żądanie wyrównania świadczenia za okres

poprzedzający złożenie wniosku nie jest samodzielnym roszczeniem o roszczenie

pieniężne w rozumieniu art. 19 § 1 k.p.c., ale jest objęte żądaniem o ponowne

obliczenie renty i przysługuje pod warunkiem zaistnienia okoliczności określonych

w art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. W związku z tym nie podlega ono

zliczeniu na zasadzie określonej w art. 21 k.p.c. z kwotą wynikającą z ustalenia

wartości przedmiotu sporu na podstawie art. 22 k.p.c.

Z powyższych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art.

39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.