II UZ 4/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 4/12

POSTANOWIENIE

Dnia 15 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z wniosku Z. W.

przeciwko Dyrektorowi Wojskowego Biura Emerytalnego w W.

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 marca 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 września 2011 r.,

1. uchyla zaskarżone postanowienie,

2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

adwokata G. K. kwotę 120 zł tytułem kosztów pomocy prawnej

udzielonej ubezpieczonemu z urzędu.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, w sprawie z

odwołania Z. W. przeciwko Dyrektorowi Wojskowego Biura Emerytalnego w W. o

wysokość emerytury, w dniu 20 września 2011 r. postanowił, na podstawie art. 49 §

1 ustawy z dnia 7 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr

98, poz. 1070 ze zm. – powoływanej dalej jako u.s.p.), wymierzyć Z. W. karę

porządkową grzywny w wysokości 3.000 zł za ubliżenie w pismach nadesłanych w

dniach 25 lipca 2011 r., 28 lipca 2011 r. i 30 sierpnia 2011 r. powadze Sądu przez

użycie słów obraźliwych i znieważających Sąd i sędziów.

W uzasadnieniu Sąd przytoczył wyrażenia i zwroty zawarte w przywołanych

pismach procesowych i wskazał, że Z. W. był już wcześniej ukarany grzywną za

niestosowne

sformułowania

zawarte

w

pismach

kierowanych

do

Sądu

Okręgowego, lecz nie powstrzymało go to od takich właśnie sformułowań w

aktualnie złożonych do Sądu Apelacyjnego pismach.

Ubezpieczony zaskarżył to postanowienie zażaleniem w całości, zarzucając

mu błędną wykładnię przepisu art. 49 § 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych,

poprzez przyjęcie,

że

przepis ten

stanowi podstawę

do

zastosowania wobec Z. W. restrykcji porządkowych przewidzianych w nim za

użycie w pismach skierowanych do Sądu słów i wyrażeń obraźliwych, mogących

znieważyć Sąd i sędziów.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że kary porządkowe określone w

przepisie art. 49 § 1 u.s.p. mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych w

czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź to naruszają

powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi, innemu

organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności, niezależnie

od tego, w jakiej formie to czynią. Kar tych nie stosuje się natomiast do czynów, co

prawda naruszających dobra chronione przepisem art. 49 § 1 wskazanej wyżej

ustawy, dokonanych jednak poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub

innej czynności sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do

sądu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione, albowiem mimo drastycznie nagannej i

zasługującej na potępienie formy pism składnych przez ubezpieczonego,

składających się w zasadzie z samych inwektyw, swoją treścią wypełniających

znamiona czynu zabronionego, nie było podstaw do zastosowania kary

porządkowej grzywny.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego istniała rozbieżność w wykładni art. 49

§ 1 u.s.p. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2004 r., I PZ

115/03 (OSNP 2005 nr 2, poz. 23) stwierdzono, że powyższy przepis dotyczy

także przypadku ubliżenia sądowi na piśmie, natomiast w uchwale z dnia 25 marca

2003 r., I KZP 1/03 (OSNKW 2003 nr 3-4, poz. 26), Sąd Najwyższy wyraził pogląd,

że nie ma on zastosowania w wypadku naruszenia w piśmie powagi czynności

sądowych albo ubliżenia w piśmie skierowanym do sądu temu organowi, innemu

organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie. W związku z

powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy

z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U. z 2001 r. Nr 14,

poz. 147 ze zm.) oraz art. 60 § 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie

Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), wystąpił z wnioskiem do Sądu

Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie wątpliwości

interpretacyjnych powyższego przepisu. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu

sędziów w uchwale z dnia 26 października 2011 r., I KZP 8/11 (OSNKW 2011 nr

10, poz. 87) stwierdził, że kary porządkowe określone w art. 49 § 1 ustawy - Prawo

o ustroju sądów powszechnych mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych w

czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź to naruszają

powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi, innemu

organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności, niezależnie

od tego, w jakiej formie to czynią. Kar tych nie stosuje się natomiast do czynów co

prawda naruszających dobra chronione przepisem art. 49 § 1 wskazanej wyżej

ustawy, dokonanych jednak poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub

innej czynności sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do

sądu. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że

interpretacja

gramatyczna

zwrotu

"ubliżanie

sądowi,

innemu

organowi

państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie", prowadzona w ścisłym

połączeniu z kontekstem ewolucyjnym, w jakim zwrot ten był używany na gruncie

ustaw ustrojowych polskiego sądownictwa powszechnego, a nadto z wykładnią

systemową systematyczną oraz funkcjonalną, prowadzą do wniosku, że także na

gruncie art. 49 § 1 u.s.p. przyjąć należy, iż istota unormowań składających się na

"policję sesyjną" sprowadza się do doraźnego utrzymania powagi sądu, co jest

potrzebne i możliwe jedynie wtedy, gdy określone w tym przepisie kary porządkowe

zapewniają możliwość natychmiastowego reagowania przez sąd orzekający na

naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżanie

sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w rozprawie,

posiedzeniu albo w innej czynności procesowej z udziałem sądu. Zatem kary

porządkowe określone w art. 49 § 1 u.s.p. mogą być stosowane tylko wobec osób

obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź

to naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności, bądź to ubliżają sądowi,

innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności. Nie

znajdują one natomiast zastosowania do czynów co prawda naruszających dobra

chronione w art. 49 § 1 u.s.p., które to czyny jednakże zostały dokonane poza

miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej. Warunkiem

niezbędnym zastosowania tego szczególnego rodzaju represji, jaką stanowi kara

porządkowa, jest to, aby naganne zachowanie nastąpiło podczas czynności

sądowych. Nie jest więc możliwe wymierzanie kar porządkowych na podstawie art.

49 § 1 u.s.p. nawet za czyny, których sprawca dopuścił się w gmachu sądu (np. w

sekretariacie lub w gabinecie sędziego), ale poza tokiem rozprawy, posiedzenia lub

innej czynności sądowej. Przepis ten nie ma więc także zastosowania w wypadku

naruszenia powagi czynności sądowych albo ubliżenia sądowi, innemu organowi

państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie w piśmie skierowanym do

sądu. Nie ma przy tym znaczenia, czy pismo to zostało złożone do akt sprawy z

intencją jego ujawnienia podczas czynności sądowej, czy bez takiej intencji.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 398 16 § 1 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania

zażaleniowego orzeczono po myśli § 19 i 29 w związku z § 13 ust. 2 pkt 2 w

związku z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1348 ze zm.) – biorąc pod uwagę, że przepisy art. 49 i 50 u.s.p., regulujące

postępowanie w zakresie wydawania przez sąd postanowień o ukaraniu karą

porządkową są uregulowaniami o charakterze uniwersalnym, obowiązującymi we

wszystkich postępowaniach sądowych, przy wykonywaniu wszelkich czynności

procesowych. Mają one publicznoprawny, ściśle porządkowy charakter, w związku

z czym wydawane na ich podstawie postanowienia podejmowane są niezależnie od

przebiegu i zaawansowania postępowania rozpoznawczego, w oderwaniu od

toczącej się sprawy, a nawet poza jej ramami. Nie ma więc podstaw, aby kosztami

wywołanymi w tych sprawach obciążać stronę przeciwną.