II UZ 39/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 39/10

POSTANOWIENIE

Dnia 20 stycznia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Romualda Spyt

w sprawie z wniosku J. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 20 stycznia 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 października 2009 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 28 października 2009 r. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia w kwocie 3.000

zł (pkt I postanowienia) oraz odrzucił skargę kasacyjną wnioskodawcy J. W. od

wyroku tego Sądu z dnia 19 marca 2009 r. oddalającego jego apelację od wyroku

Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 października

2008 r. wydanego w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o

przeliczenie wysokości emerytury (pkt II postanowienia).

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny stwierdził, że wskazana przez stronę

różnica w wysokości świadczenia emerytalnego jest całkowicie dowolna i

bezpodstawnie zawyżona, a adwokat wnioskodawcy w żaden racjonalny sposób

nie przedstawił „sposobu wyliczenia różnicy świadczenia w kwocie 1.250 zł,

kierując się oczywiście tylko wartością, która miałaby uzasadniać dopuszczalność

skargi kasacyjnej”. Na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi

kasacyjnej przez przedstawienie zasad i szczegółowego sposobu wyliczenia

wartości przedmiotu zaskarżenia określonej w skardze na 15.000 zł, adwokat

wnioskodawcy w piśmie z dnia 24 sierpnia 2009 r. wskazał, że do wyliczenia

wysokości emerytury wnioskodawcy nie zostało uwzględnione wynagrodzenie za

255 wykonywanych przez niego spektakli, co przy przyjęciu należności średniej za

1 spektakl w kwocie 441 zł, stanowi kwotę 112.455 zł, zatem „emerytura została

zaniżona o kwotę 1.250 zł x 12 = 15.000 zł”. W wyniku kolejnego wezwania do

wskazania między innymi ile spektakli przypada w jakim roku oraz wyliczenia

różnicy w kwocie 1.250 zł, w piśmie z dnia 14 września 2009 r. pełnomocnik

wnioskodawcy wyszczególnił liczbę spektakli z lat 1962-1974. i wskazał, że sposób

wyliczenia różnicy już przedstawił. Dlatego zdaniem Sądu dopuszczalne było

przeprowadzenie postępowania sprawdzającego na postawie art. 25 k.p.c. w

związku z art. 3986 § 2 k.p.c., wchodzącego w zakres badania dopuszczalności

skargi kasacyjnej. Uwzględniając dane z lat 1962-1974 wskazane przez stronę Sąd

Apelacyjny ustalił, że łączny wskaźnik w 20-tu najkorzystniejszych lat z najwyższym

rocznym wskaźnikiem wynosi 2.646,75 %:20 = 132,33 %, nowa podstawa wymiaru

emerytury wnioskodawcy wynosi więc 2.059,92 zł x 132,33% = 2.725,89 zł

(wyliczona w zaskarżonej decyzji - 2.022, 64 zł). Hipotetyczna emerytura wynosi po

zaokrągleniu 1.496 zł. Obliczona na podstawie art. 22 k.p.c. wartość przedmiotu

zaskarżenia stanowiąca różnicę pomiędzy ostatnią wielkością (1.496 zł) a

wyliczoną przez ZUS emeryturą (1.246 zł) wynosi 3.000 zł (250 zł x 12). Ustalona w

sprawie o wysokość emerytury wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż

10.000 zł, zatem skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna na

podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3982 § 1 k.p.c.

W zażaleniu wnioskodawca zaskarżył to postanowienie w całości i domagał

się jego uchylenia i przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zarzucił naruszenie

art. 3982 § 1 k.p.c. w związku z art. 19 § 1 k.p.c. oraz art. 394 1 § 3 k.p.c. przez ich

błędne zastosowanie w sprawie i przystąpienie do badania wartości przedmiotu

sporu na etapie postępowania kasacyjnego i uznanie, że wartość przedmiotu sporu

jest niższa niż 10.000 zł, podczas gdy w wartość przedmiotu sporu i zaskarżenia

wskazana przez stronę określona została na kwotę 15.000 zł i nie była nigdy w toku

postępowania rozpoznawczego przed Sądami pierwszej i drugiej instancji badana,

nie została także zakwestionowana przez stronę pozwaną, a zatem jest w sprawie

wiążąca i pozostaje aktualna w postępowaniu apelacyjnym (art. 368 § 2 k.p.c.) oraz

kasacyjnym (art. 368 § 2 w związku z art. 3984 § 3 i art. 39821 k.p.c.). Powołując się

na orzecznictwo Sądu Najwyższego wnoszący zażalenie twierdzi, że art. 25 § 1 i 2

k.p.c. stanowiący podstawę dokonania sprawdzenia przez sąd wartości przedmiotu

sporu zakreśla granice czasowe kontroli wartości przedmiotu sporu - do chwili

wdania się pozwanego w spór co do istoty sprawy. Możliwość sprawdzenia

wartości przedmiotu zaskarżenia w apelacji wynikająca z art. 368 § 2 k.p.c.,

zgodnie z którym stosuje się art. 19-24 k.p.c. i art. 25 § 1 k.p.c., nie otwiera

możliwości ponownego sprawdzenia wartości przedmiotu sporu, która pozostaje w

kwocie ustalonej przed sądem pierwszej instancji. Analogicznie jest w przypadku

sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej na podstawie

art. 3984 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z przywołanymi wyżej

przepisami. Określenie wartości przedmiotu zaskarżenia zostało pozostawione

stronie, a możliwość jej podważenie przez stronę przeciwną lub Sąd została

ograniczona zarówno co do sposobu jak i terminu w art. 25 i art. 26 k.p.c. Po ich

wyczerpaniu wartość przedmiotu sporu ulega stabilizacji i może być zmieniana tylko

ze względu na zmianę powództwa, orzeczenie ponad żądanie lub granice

zaskarżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie jest uzasadnione. Zgodnie z art. 398 2 § 1 k.p.c. w sprawach o

prawa majątkowe z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa

niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu

zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o

objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. W piśmie z dnia 24 sierpnia 2009

r., na wezwanie Sądu Apelacyjnego do uzupełnienia braków formalnych skargi

kasacyjnej przez wskazanie szczegółowego wyliczenia wartości przedmiotu

zaskarżenie, wnioskodawca wskazał, że jego emerytura „została zaniżona o 1.250

zł”, a zatem kwestionował on wysokość emerytury. Sprawa, której przedmiotem

sporu jest wysokość emerytury, jest sprawą o prawo majątkowe, a dopuszczalność

skargi kasacyjnej uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2009 r., II UZ 17/09, LEX nr

519962 i z dnia 11 grudnia 2009 r. II UZ 44/09 LEX nr 583826). W takich sprawach

wartość przedmiotu sporu (i zaskarżenia) podlega ustaleniu w oparciu o art. 22

k.p.c., co oznacza, że wartość tę stanowią zsumowane za okres jednego roku

kwoty będące miesięcznie różnicami pomiędzy świadczeniem dochodzonym a

pobieranym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2008 r., II

UZ 8/08). Wobec braku wskazania w wymienionym piśmie sposobu wyliczenia

różnicy pomiędzy świadczeniem w wysokości żądanej przez wnioskodawcę a

ustalonym przez organ rentowy, prawidłowo Sąd Apelacyjny, dokonał ustalenia tej

różnicy w oparciu o dane z lat 1962-1974, wskazane przez wnioskodawcę, w

wysokości 250 zł. Wobec tego wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi w tej

sprawie kwota 3.000 zł (suma za okres jednego roku), co czyniło skargę kasacyjną

niedopuszczalną (art. 3982 § 1 k.p.c.).

Nie można przy tym zgodzić się z zarzutem zażalenia, że sprawdzenie

wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia może nastąpić jedynie po doręczeniu

pozwu i wyłącznie na zarzut pozwanego zgłoszony przed wdaniem się w spór co do

istoty sprawy. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach stwierdzał, że sąd, do

którego

wniesiono

skargę

kasacyjną

jest

zobowiązany

do

kontroli

jej

dopuszczalności, w związku z czym może z urzędu sprawdzić podaną wartość

przedmiotu zaskarżenia. Skoro warunkiem dopuszczalności kasacji w sprawach o

świadczenie jest wartość przedmiotu zaskarżenia wynosząca co najmniej 10.000 zł,

kontrola powinna w każdym przypadku obejmować także wyliczenie wartości

przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia

1998 r. II UZ 24/98, OSNP 1999 nr 8, poz. 291 i z dnia 6 kwietnia 2007 r. II PZ

12/07, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 169). Przepis art. 3986 § 2 i 3 k.p.c. nakłada na

sąd drugiej instancji oraz Sąd Najwyższy obowiązek kontroli dopuszczalności

skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia przysługującego poza

tokiem instancji, i weryfikacji wskazanej przez stronę wartości przedmiotu

zaskarżenia w celu wyeliminowania przypadków nieprawidłowego oznaczenia tej

wartości w zamiarze zapewnienia sobie dostępu do postępowania kasacyjnego

(postanowienie z dnia 3 lutego 2010 r. II UK 314/09, LEX nr 604214). Jak stwierdził

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 lipca 2004 r. I UZ 13/04

(niepublikowane) w sprawie toczącej się na skutek odwołania od decyzji organu

rentowego, w której wartość przedmiotu sporu została po raz pierwszy oznaczona

w kasacji, Sąd drugiej instancji w razie wątpliwości przed nadaniem biegu skardze

kasacyjnej powinien dokonać sprawdzenia tej wartości na podstawie art. 25 § 1

k.p.c. Sąd Apelacyjny badając w niniejszej sprawie dopuszczalność skargi

kasacyjnej wnioskodawcy, uprawniony był do przeprowadzenia takiej kontroli,

ponieważ wartość przedmiotu sporu nie była ustalana przez Sąd pierwszej instancji

ani badana jako wartość apelacyjnego zaskarżenia. Jeżeli zatem wartość

przedmiotu sporu ani przedmiotu zaskarżenia nie była wcześniej wskazana ani

sprawdzana w trybie art. 22 k.p.c., to Sąd drugiej instancji był uprawniony do

weryfikacji

wartości

przedmiotu

kasacyjnego

zaskarżenia

przy

ocenie

przedmiotowej dopuszczalności skargi kasacyjnej. Ponieważ Sąd Apelacyjny ustalił

wartość przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia w sprawie o wysokość emerytury

zgodnie z art. 22 k.p.c., a wnoszący zażalenie nie wykazał iżby sposób wyliczenia

tej wartości był wadliwy, przeto Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na

podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.