II UZ 37/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 37/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSA Jolanta Frańczak (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku K. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w W.

o wysokość emerytury,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 listopada 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 kwietnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 5

maja 2010 r. oddalił apelację ubezpieczonego K. J. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 maja 2009 r., którym oddalono odwołanie

ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w W. z

dnia 19 sierpnia 2008 r., odmawiającej przeliczenia podstawy wymiaru emerytury.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik ubezpieczonego

wskazując na wezwanie Sądu Apelacyjnego, że wartość przedmiotu zaskarżenia

stanowi kwotę 10.368 zł. Natomiast organ rentowy w piśmie z dnia 14 grudnia 2010

r. podał, że wyrównanie emerytury ubezpieczonego od dnia 1 kwietnia 2008 r. do

dnia 30 listopada 2010 r. wynosiłoby kwotę 12.563,33 zł.

Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r. (II UK 15/11) na

podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. zwrócił Sądowi Apelacyjnemu skargę kasacyjną

w celu sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W., wykonując zarządzenie

Sądu Apelacyjnego z dnia 29 marca 2011 r., przedstawił wyliczenie wartości

przedmiotu sporu jako dwunastokrotność różnicy między emeryturą wypłacaną a

żądaną przez ubezpieczonego. Hipotetyczna wysokość emerytury ubezpieczonego

od dnia 1 kwietnia 2008 r. wynosiłaby kwotę 2.554,38 zł brutto, a wysokość

wypłacanej emerytury stanowi kwota 2.196,86 zł brutto, a zatem różnica stanowi

kwotę 357,52 zł brutto. W tej sytuacji wartość przedmiotu sporu, stanowiąca

dwunastokrotność różnicy w wysokości emerytury ubezpieczonego, wynosi kwotę

4.290, 24 zł.

Pełnomocnik ubezpieczonego w piśmie procesowym z dnia 20 kwietnia 2011

r. podał, że uwzględniając postanowienie Sądu Najwyższego oraz stanowisko

organu rentowego przedstawione w piśmie z dnia 14 grudnia 2010 r., wartość

przedmiotu zaskarżenia obliczona zgodnie z treścią art. 22 k.p.c. stanowi kwotę

18.846 zł.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

dnia 27 kwietnia 2011 r. odrzucił skargę kasacyjną ubezpieczonego od wyroku tego

Sądu z dnia 5 maja 2010 r.

Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności wskazał, że skarga kasacyjna jako

wyjątkowy

środek

prawny

może

być

wniesiona

do

Sądu

Najwyższego

z zachowaniem reguł wymienionych w art. 3981 - 39821 k.p.c. W myśl art. 3982 § 1

k.p.c. skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach o prawa majątkowe, w których

wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże

w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje

niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o

wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego. Sąd drugiej instancji podniósł, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych

wartość

sporu

określa

przedmiot

decyzji

organu

rentowego

zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych. W tej sprawie ubezpieczony

odwołał się od decyzji odmawiającej ustalenia wysokości emerytury, a więc wartość

przedmiotu zaskarżenia wyraża kwota obliczona według reguł określonych w art. 22

k.p.c. jako suma różnicy świadczeń za okres jednego roku. Nie może stanowić

wartości przedmiotu zaskarżenia kwota 18.846 zł wskazana przez pełnomocnika

ubezpieczonego w piśmie procesowym z dnia 20 kwietnia 2011 r., ponieważ została

podana w celu obejścia wymogu z art. 3982 § 1 k.p.c. oraz z pominięciem metody

wyliczenia.

W

ocenie Sądu drugiej instancji ubezpieczony powinien uzasadnić

szczegółowo, wraz z działaniami matematycznymi, jak obliczył wartość przedmiotu

zaskarżenia, a w szczególności, jaki wskaźnik waloryzacji zastosował i za jaki

okres, jakich konkretnie miesięcy dotyczy, czy jest on stały, czy zróżnicowany

w zależności od przyjętego okresu. Okres, w jakim powinien poruszać się

ubezpieczony, zgodnie z brzmieniem art. 22 k.p.c., powinien dotyczyć jednego roku.

Takich wyliczeń pełnomocnik skarżącego nie przedstawił, a skarga kasacyjna

podlega odrzuceniu, jeżeli mimo wezwania Sądu, strona zobowiązania tego nie

wykonuje w ogóle bądź wykonuje je niewłaściwie (pozornie), w oderwaniu od

obiektywnego kryterium i podstaw, na których winno być oparte obliczenie oraz

nieadekwatnie do przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną, co jednoznacznie

wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 13 października

2009 r., II UK 234/08, LEX nr 553692 oraz z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 25/05,

OSNP 2005 nr 23, poz. 383).

Powyższe okoliczności zadecydowały o odrzuceniu skargi kasacyjnej jako

niedopuszczalnej.

Pełnomocnik ubezpieczonego w zażaleniu na powyższe postanowienie

domagał się uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w zakresie wynikającym z

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2011 r. (II UK 15/11), w

szczególności co do ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia oraz zasądzenia

kosztów postępowania zażaleniowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego

według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art.

22 k.p.c., poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w wyniku

przyjęcia, że przepis ten umożliwia ustalenie wartości przedmiotu sporu jako różnicy

pomiędzy wartością świadczenia dochodzonego w sprawie i wartością świadczenia

otrzymywanego przez ubezpieczonego od organu rentowego. W uzasadnieniu

zażalenia skarżący zarzucił, że stanowisko takie nie znajduje żadnego uzasadnienia

prawnego, ponieważ przepis art. 22 k.p.c. określając zasady ustalania wartości

przedmiotu sporu w sprawach świadczeń powtarzających się jednoznacznie

odwołuje się do wysokości świadczeń za rok a nie do różnicy świadczeń. Oznacza

to, że w rozpoznawanej sprawie trafnie wskazano jako wartość przedmiotu sporu

roczną wartość świadczenia emerytalnego a nie różnicę pomiędzy wartościami

świadczeń. Istotne znaczenie ma ponadto fakt, że roszczenie nie obejmuje

wyłącznie świadczeń przyszłych, ale dotyczy również świadczeń jakie należne

byłyby na rzecz ubezpieczonego począwszy od daty złożenia wniosku załatwionego

negatywnie zaskarżoną w tym postępowaniu decyzją organu rentowego. W tym

zakresie,

nawet

przy

przyjęciu

interpretacji

powołanej

w

zaskarżonym

postanowieniu Sądu drugiej instancji co do ustalenia wartości przedmiotu

zaskarżenia jako różnicy hipotetycznego i faktycznego świadczenia za okres

jednego roku, ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia obejmować musiałoby

sumę należności składających się z:

a) kwoty należności obliczonych za okres od daty złożenia wniosku do daty

złożenia skargi kasacyjnej w trybie art. 21 k.p.c.,

b) kwoty należności przyszłych obliczonych z zastosowaniem art. 22 k.p.c., przy

czym suma obydwu tych kwot w każdym przypadku stanowiłaby wartość

wyższą od 10.000 zł.

Ponadto pełnomocnik ubezpieczonego zarzucił, iż z treści postanowienia

Sądu Najwyższego wydanego w niniejszej sprawie wynika jednoznacznie, że

w każdym przypadku zakwestionowania przez Sąd drugiej instancji kwoty

wskazanej jako wartość przedmiotu zaskarżenia, powinna być ona ustalana

wyłącznie przez ten Sąd. Takich ustaleń nie dokonał samodzielnie Sąd Apelacyjny,

a tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw do wydania postanowienia

dotyczącego

odrzucenia

skargi

kasacyjnej.

Zaskarżone

postanowienie

uniemożliwienia także stronie obronę jej praw, a tym samym postępowanie w tym

w procesie dotknięte jest sankcją nieważności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z treścią art. 398 2 § 1 k.p.c. skarga

kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których

wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych,

w sprawach gospodarczych – niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w

sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych – niższa niż dziesięć

tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga

kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach

o przyznanie i wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego. Sprawa, której przedmiotem sporu jest wysokość

emerytury, jest sprawą o prawo majątkowe, a dopuszczalność skargi kasacyjnej

uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 20 stycznia 2011 r., II UZ 39/10, LEX nr 786804; z dnia

11 grudnia 2009 r., II UZ 44/09, LEX nr 583826; z dnia 24 czerwca 2009 r., II UZ

17/09, LEX nr 519962).

Stosownie do treści art. 22 k.p.c. w sprawach o prawo do świadczeń

powtarzających się wartość przedmiotu sporu stanowi suma świadczeń za jeden

rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok - za cały czas ich trwania.

Utrwalonym poglądem w orzecznictwie Sądu Najwyższego jest, że jeżeli

przedmiotem sporu sądowego nie jest prawo do emerytury lecz tylko jej wysokość,

to o zaskarżeniu skargą kasacyjną decyduje wartość przedmiotu zaskarżenia

obliczona na podstawie art. 22 k.p.c. Stanowi ona różnicę między wysokością

świadczenia wypłacanego przez organ rentowy i wysokością świadczenia

żądanego przez ubezpieczonego w skali jednego roku (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 10 listopada 2010 r., II UZ 30/10, LEX nr 707896; z dnia

3 lutego 2010 r., II UK 314/09, LEX nr 604214; z dnia 6 stycznia 2010 r., I UK

289/09, LEX nr 577827; z dnia 27 października 2009 r., II UZ 36/09, LEX nr

564802; z dnia 13 października 2009 r., II UK 234/08, LEX nr 553692; z dnia

6 listopada 2008 r., II UZ 48/06; z dnia 13 stycznia 2006 r., I UZ 47/05, OSNP 2007

nr 3-4, poz. 56; z dnia 10 kwietnia 2002 r., II UZ 31/02, LEX nr 54791; z dnia

28 listopada 2001 r., II UZ 80/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 449; z dnia 13 marca

2001 r., II UZ 15/01, OSNP 2003 nr 2, poz. 49; z dnia 13 marca 2001 r., II UZ

13/01, OSNP 2003 nr 2, poz. 47).

Prawidłowa wykładnia przepisu art. 22 k.p.c. w sprawach o wysokość

emerytury nie daje podstaw, aby wartość przedmiotu zaskarżenia odnosić do kwoty

emerytury,

która

ustalona

byłaby

według

zasad,

które

podaje

skarżący

w odwołaniu, ale do różnicy pomiędzy hipotetyczną wartością emerytury, jaką

skarżący otrzymywałby, gdyby jego żądanie ustalenia wysokości świadczenia

emerytalnego zostało uwzględnione, a wartością emerytury pobieranej (tak również

w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 8 stycznia 1997 r., II UKN 40/96,

OSNAPiUS 1997 nr 16, poz. 301; z dnia 18 października 2000 r., II UZ 123/00,

OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 370; z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP

2009 nr 3-4, poz. 54).

Powyższe okoliczności wskazują, że wartość przedmiotu zaskarżenia

w rozpoznawanej sprawie nie może wynosić kwoty należności obliczonych za okres

od daty złożenia prze skarżącego w organie rentowym wniosku o przeliczenie

podstawy wymiaru emerytury do daty złożenia skargi kasacyjnej, ani kwoty

emerytury, która ustalona byłaby według zasad podanych przez skarżącego,

a wyłącznie kwotę 4.290,34 zł, będącą dwunastokrotnością kwoty stanowiącej

różnicę pomiędzy hipotetyczną wartością emerytury, jaką skarżący otrzymywałby,

gdyby jej żądanie ustalenia wysokości podstawy wymiaru emerytury zostało

uwzględnione, a wartością emerytury pobieranej. W sprawach o przeliczenie

podstawy wymiaru emerytury wartość przedmiotu zaskarżenia ustala się na

podstawie art. 22 k.p.c. i nie ma zastosowania art. 21 k.p.c. (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 2 marca 2011 r., II UZ 3/11, LEX nr 844749). Należy mieć na

względzie, że skarżący nie domagał się wyrównania emerytury za okres

wcześniejszy, podkreślając w zażaleniu, że decydujące znaczenie ma data złożenia

wniosku w organie rentowym.

Błędnie zarzuca skarżący, że Sąd drugiej instancji wartość przedmiotu

zaskarżenia ustalił z naruszeniem wytycznych zawartych w postanowieniu Sądu

Najwyższego z dnia 10 marca 2011 r. (II UK 15/11). Z treści postanowienia wynika,

że w przypadku, gdy Sąd drugiej instancji kwestionuje podaną przez stronę wartość

przedmiotu zaskarżenia, ma obowiązek samodzielnego ustalenia tej wartości na

podstawie art. 25 § 1 k.p.c. i czynność ta nie może być dokonana przez przeciwnika

procesowego strony skarżącej. Powyższe stwierdzenie dotyczyło przedstawienia

skargi kasacyjnej w oparciu o wskazaną przez obie strony wartość przedmiotu

zaskarżenia, której nie weryfikował Sąd drugiej instancji, mimo iż przepis art. 3986 §

2 i 3 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji oraz Sąd Najwyższy obowiązek kontroli

dopuszczalności skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia

przysługującego poza tokiem instancji i weryfikacji wskazanej przez stronę wartości

przedmiotu zaskarżenia w celu wyeliminowania przypadków nieprawidłowego

oznaczenia tej wartości w zamiarze zapewnienia sobie dostępu do postępowania

kasacyjnego (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010 r. II UK

314/09, LEX nr 604214).

Obecnie wartość ta została ustalona zgodnie z regułą wynikającą z art. 22

k.p.c. a jedynie Sąd drugiej instancji posiłkował się wyliczeniami, które zgodnie

z wezwaniem przedstawił organ rentowy dokonując wyliczenia hipotetycznej

wysokości emerytury, która przysługiwałaby skarżącemu przy uwzględnieniu

odwołania.

W tym stanie rzeczy, uznając stanowisko Sądu Apelacyjnego zawarte

w zaskarżonym postanowieniu za prawidłowe, Sąd Najwyższy na podstawie art.

39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.