II UZ 36/97 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 3 czerwca 1997 r.

II UZ 36/97

Sprawa o wzrost emerytury jest sprawą o świadczenie, w której dopuszczalność kasacji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Przewodniczący SSN: Maria Tyszel, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski, Zbigniew

Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 czerwca

1997 r. sprawy z powództwa Stefana P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w B. o podwyższenie emerytury, na skutek zażalenia wnioskodawcy

na postanowienie Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Gdańsku z dnia 25 lutego 1997 r. [...]

postanowił:

o d d a l i ć zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 lutego 1997 r. odrzucił kasację Stefana P. od wyroku tegoż Sądu z dnia

13 listopada 1996 r. [...], w którym Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację pozwanego

organu rentowego, uznając że ubezpieczony w spornym okresie nie wykonywał pracy

przymusowej, która mogła być zaliczona do stażu emerytalnego i wysokości pobieranej

emerytury.

Po wniesieniu kasacji Sąd Apelacyjny wezwał ubezpieczonego do uzupełnienia

jej braków przez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia. W reakcji na to wezwanie

pełnomocnik ubezpieczonego argumentował, że charakter sprawy wskazuje na żądanie

ustalenia prawa, co w postępowaniu kasacyjnym nie podlega ograniczeniu ratione

valoris, ale równocześnie wskazał, że wartość dochodzonego wyrównania emerytury

ubezpieczonego wynosi około 5.100 zł. Wobec wątpliwości co do prawidłowości

wyliczenia tej kwoty, Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 25 § 1 KPC, podjął

procedurę sprawdzenia podanej wartości przedmiotu zaskarżenia i zobowiązał do jej

wyliczenia pozwany organ rentowy, który w oparciu o dane zawarte w aktach

emerytalnych wyliczył, że wzrost emerytury ubezpieczonego, związany z ewentualnym

uwzględnieniem spornego okresu do jej wyliczenia, wyniósłby za okres 12 miesięcy

kwotę 342,54 zł.

Na tle dokonanych ustaleń Sąd Apelacyjny odrzucił stanowisko ubezpieczonego

jakoby sporna kwestia dotyczyła ustalenia prawa, argumentując że spór związany był z

ustaleniem faktu wykonywania przez ubezpieczonego pracy przymusowej w spornym

okresie, co stanowić mogło przesłankę do wydania wyroku zasądzającego, a nie

orzeczenia ustalającego. Skoro zatem spór dotyczył wzrostu ustalonego i pobieranego

świadczenia, to kwalifikował się jako sprawa o świadczenie w wysokości kwoty

stanowiącej różnicę między roczną wysokością emerytury z uwzględnieniem spornego

okresu do jej wyliczenia, a wysokością rocznych świadczeń emerytalnych aktualnie

pobieranych przez ubezpieczonego. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że

wyliczona przez organ rentowy, z uwzględnieniem reguły określonej w art. 22 KPC,

wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie o wzrost świadczenia emerytalnego nie

sięga kwoty 5000 zł, co powodowało z mocy art. 3935 KPC, w związku z art. 393 pkt 1

KPC odrzucenie niedopuszczalnej kasacji.

W zażaleniu na to postanowienie ubezpieczony, powołując się na stanowisko

Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 11 maja 1995 r., II PZP 1/94 (OSNAPiUS

1994 nr 6 poz. 96), a także w uchwale z dnia 5 stycznia 1979 r., II UZP 36/78 (OSNCP

1979 z. 5 poz. 98), podtrzymał zarzut, że sprawa ma charakter sporu o ustalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawa o zaliczenie dotychczas nie uwzględnionego okresu (składkowego lub

nieskładkowego) do stażu emerytalnego jest sprawą o wzrost ustalonego i pobieranego

świadczenia emerytalnego. W tym względzie należało podzielić stanowisko Sądu

Apelacyjnego, który trafnie argumentował, że uwzględnienie dodatkowego okresu do

stażu emerytalnego ubezpieczonego, uzależnione wprawdzie od ustalenia faktu

wykonywania przezeń pracy przymusowej w spornym okresie, wpływałoby bezpośrednio na wzrost pobieranego świadczenia, co wymaga orzeczenia zasądzającego.

Ustalenie faktu nie może być potraktowana jako ustalenie prawa lub stosunku

prawnego z uwagi na interes prawny powoda (art. 1 i art. 189 KPC). Równocześnie nie

podlega kwestii, że ustalenie faktu, choćby prawotwórczego, w drodze powództwa o

ustalenie jest wykluczone z reguły wówczas, gdy możliwe jest powództwo o

świadczenie. Jedynie wyjątkowo dopuszczalne jest powództwo o ustalenie faktu

prawotwórczego zmierzającego do ustalenia prawa do świadczeń przysługujących w

przyszłości, których nie można określić ani przewidzieć w chwili wniesienia powództwa

o ustalenie. Tylko takie odniesienie i uzasadnienie miało przywołane w kasacji

stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 11 maja 1994 r., II PZP 1/94

(OSNAPiUS 1994 nr 6 poz. 96).

Tymczasem w rozpoznawanym sporze ewentualne ustalenie faktu wykonywania

pracy przymusowej w spornym okresie wpływałoby bezpośrednio na wzrost wysokości

emerytury ubezpieczonego, przez co mogło stanowić jedynie przesłankę wydania

wyroku zasądzającego pobierane przez ubezpieczonego świadczenie w wyższym

wymiarze, uwzględniającym ustalony okres do stażu emerytalnego i wyliczenia

wysokości emerytury. Prowadzi to do konkluzji, że sprawa o zaliczenie dotychczas nie

uwzględnionego okresu składkowego lub nieskładkowego do stażu emerytalnego,

wywierająca bezpośredni wpływ na wzrost pobieranej emerytury, jest sprawą o

świadczenie, która poddaje się ograniczeniu ratione valoris w postępowaniu

kasacyjnym (art. 393 pkt 1 KPC).

Skarżący nie zrozumiał treści i motywów powoływanej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 stycznia 1979 r., II PZP 36/78 (OSNCP 1979 z. 6 poz. 98), której podłożem była odmowna decyzja organu rentowego przyznania prawa do emerytury lub

renty rolniczej za gospodarstwo rolne. Taki proces dotyczył wprost ustalenia uprawnień

emerytalno-rentowych, a zatem sprawy o odmiennym charakterze prawnym od żądania

zasądzenia wzrostu już ustalonego i realizowanego świadczenia emerytalnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił zażalenie z mocy art. 393 19

KPC w związku z art. 385 i 397 § 2 KPC.