II UZ 36/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 36/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSA Jolanta Frańczak

w sprawie z wniosku P. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 listopada 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w W.

z dnia 4 kwietnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy - Sąd Ubezpieczeń

Społecznych, w sprawie z odwołania P. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych o zasiłek chorobowy, odrzucił skargę kasacyjną ubezpieczonego jako

niedopuszczalną.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wartość przedmiotu

zaskarżenia w skardze kasacyjnej została dokonana z naruszeniem art. 19 i

następnych Kodeksu postępowania cywilnego oraz przepisów ustawy z dnia 25

czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w

razie choroby i macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 77, poz. 512 ze

zm.). Zauważył, że odwołujący się tak w odwołaniu, jak i w apelacji domagał się

ustalenia wysokości zasiłku chorobowego za cały okres niezdolności do pracy w

wysokości ustalonej jak za okres zatrudnienia u swego pracodawcy, tj. tak jak za

okres od 20 lipca 2009 r. do 31 lipca 2009 r., bez uwzględniania zmiany tytułu

ubezpieczenia od 1 sierpnia 2009 r. (z pracowniczego na prowadzenie własnej

działalności gospodarczej) oraz wypłaty zasiłku w tej wysokości. Tym samym

wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie będzie wynikała z różnicy stawek

zasiłkowych (dziennych) zasiłku chorobowego obliczonych dla obu tytułów

ubezpieczenia oraz pomnożenia tak otrzymanej różnicy dziennej stawki przez

liczbę dni zasiłkowych objętych zaskarżoną decyzją (tj. od 1 sierpnia 2009 r. do

dnia 17 listopada 2009 r.), co łącznie daje kwotę 8.339,59 zł, a więc niższą od

wymaganej kwoty dziesięciu tysięcy złotych.

Pełnomocnik ubezpieczonego wniósł zażalenie na to postanowienie,

zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik

sprawy - art. 3981 § 2 k.p.c. w związku z art. 398 § 1 k.p.c. w związku z art. 22

k.p.c., poprzez ich wadliwą wykładnię, a w konsekwencji odrzucenie skargi

kasacyjnej jako niedopuszczalnej w sytuacji, w której prawidłowo ustalona wartość

przedmiotu zaskarżenia, „oparta na wysokości świadczenia okresowego dłuższego

niż rok”, przekracza kwotę dziesięciu tysięcy złotych.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że wartość przedmiotu zaskarżenia

w sprawie stanowi różnica kwoty, którą ubezpieczony winien uzyskać w przypadku

prawidłowego ustalenia podstawy wymiaru składek, a kwoty faktycznie otrzymanej,

wynikającej z zastosowanej podstawy wymiaru składek, za cały okres jego

niezdolności do pracy, czego ubezpieczony domagał się w toku postępowania.

Dokonując zatem obliczenia wartości dla świadczenie powtarzającego się, a

trwającego dłużej niż rok, stosownie do art. 22 k.p.c. uzyskuje się kwotę 12.762,84

zł, co czyni zadość hipotezie art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.

Zdaniem skarżącego, skoro domagał się on w postępowaniu ustalenia

wysokości zasiłku za cały okres niezdolności do pracy, to istota sporu nie

sprowadza się do weryfikacji wysokości zasiłku za okres wskazany w decyzji, lecz

za cały okres zasiłkowy (18 miesięcy), a więc także ustalenia wysokości tego

zasiłku odnośnie do zaskarżonej decyzji „na przyszłość”. Wartość przedmiotu

zaskarżenia nie powinna zależeć od przedstawionych w momencie wydania decyzji

zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy, ale od rzeczywistego czasu

pobierania zasiłku.

Ponadto skarżący wskazał, że Sąd Apelacyjny nie dokonał sprawdzenia

wartości przedmiotu zaskarżenia zgodnie z wymaganiami przepisów postępowania,

Nie wydał bowiem formalnego postanowienia w trybie art. 25 § 1 k.p.c., a samej

weryfikacji wartości przedmiotu zaskarżenia dokonał w treści postanowienia o

odrzuceniu skargi kasacyjnej, co pozostaje w sprzeczności z orzecznictwem Sądu

Najwyższego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie

jest

nieuzasadnione.

W

sprawach

z

zakresu

ubezpieczeń

społecznych o prawa majątkowe skarga kasacyjna przysługuje w sprawach, w

których wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych

(art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c.), za wyjątkiem spraw o przyznanie i o

wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia

społecznego, w których skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości

przedmiotu zaskarżenia (art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c.). Zakres i przedmiot

rozpoznania sądowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

wyznacza przedmiot decyzji organu rentowego i żądanie zgłoszone w odwołaniu

wniesionym do sądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 maja 1999

r., II UZ 52/99, OSNP 2000 nr 5, poz. 601; z dnia 28 października 2009 r., II UZ

37/09, OSNP 2011/13-14/195; z dnia 3 lutego 2010 r., II UK 314/09, LEX nr

604214 oraz z dnia 2 marca 2011 r., II UZ 1/1, LEX nr 844747). Przy czym

podkreślić należy, że zakres odwołania ma o tyle wpływ na przedmiot

rozstrzygnięcia sądu, o ile jest on węższy niż zakres decyzji. Inaczej rzecz się

przedstawia, jeśli przedmiotem odwołania są także roszczenia nieobjęte

zaskarżoną decyzją. W postępowaniu, wywołanym odwołaniem do sądu pracy i

ubezpieczeń społecznych, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z tego

zakresu, sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji. Nie działa więc w

zastępstwie organu rentowego, w związku z czym, kontrolując zaskarżoną

decyzję, ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość tylko w takim zakresie, jaki

wynika z zaskarżonej decyzji. Zgłoszone więc w odwołaniu od decyzji (albo w

trakcie postępowania sądowego) żądanie wykraczające poza jej zakres (nowe

żądanie) sąd, stosownie do treści art. 47710 ust. 2 k.p.c., przekazuje do

rozpoznania organowi rentowemu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać,

że ubezpieczony odwołał się od decyzji ustalającej wysokość zasiłku za zamknięty

okres, tj. od 1 sierpnia 2009 r. do dnia 17 listopada 2009 r. Odwołanie dotyczyło nie

całego okresu zasiłkowego, lecz tylko jego części, więc przed sądem istniał spór co

do wysokości świadczenia za wskazany wyżej okres. To, że w dacie wydawania

zaskarżonej decyzji nie można było jeszcze określić, czy wnioskodawca będzie

nadal uprawniony do zasiłku po dniu 17 listopada 2009 r., nie przemawia za

trafnością prezentowanego w zażaleniu stanowiska. Wręcz przeciwnie, jeśli nie ma

podstaw do ustalenia prawa do świadczenia, to tym bardziej przedmiotem sporu nie

może być jego wysokość. Innymi słowy, spór o wysokość świadczenia musi

dotyczyć świadczenia już istniejącego, a nie przyszłego, hipotetycznego. W

konsekwencji, stanowisko Sądu Okręgowego, że wartość przedmiotu zaskarżenia

określa okres wskazany w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe.

Jeśli zaś chodzi o kwestię związaną ze sprawdzeniem wartości przedmiotu

zaskarżenia, to Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach stwierdzał, że sąd, do

którego

wniesiono

skargę

kasacyjną

jest

zobowiązany

do

kontroli

jej

dopuszczalności, w związku z czym może z urzędu sprawdzić podaną wartość

przedmiotu zaskarżenia. Skoro warunkiem dopuszczalności kasacji w sprawach o

świadczenie jest wartość przedmiotu zaskarżenia wynosząca co najmniej dziesięć

tysięcy złotych, to kontrola powinna w każdym przypadku obejmować także

wyliczenie

wartości

przedmiotu

zaskarżenia

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 2 kwietnia 1998 r. II UZ 24/98, OSNP 1999 nr 8, poz. 291 i z

dnia 6 kwietnia 2007 r. II PZ 12/07, OSNP 2008 nr 11-12, poz. 169). Przepis art.

3986 § 2 i 3 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji oraz Sąd Najwyższy obowiązek

kontroli

dopuszczalności

skargi

kasacyjnej,

jako

nadzwyczajnego

środka

zaskarżenia przysługującego poza tokiem instancji, i weryfikacji wskazanej przez

stronę wartości przedmiotu zaskarżenia w celu wyeliminowania przypadków

nieprawidłowego oznaczenia tej wartości w zamiarze zapewnienia sobie dostępu

do postępowania kasacyjnego (postanowienie z dnia 3 lutego 2010 r. II UK 314/09,

LEX nr 604214). Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 lipca

2004 r. I UZ 13/04 (niepublikowane), w sprawie toczącej się na skutek odwołania

od decyzji organu rentowego, w której wartość przedmiotu sporu została po raz

pierwszy oznaczona w kasacji, Sąd drugiej instancji w razie wątpliwości przed

nadaniem biegu skardze kasacyjnej powinien dokonać sprawdzenia tej wartości na

podstawie art. 25 § 1 k.p.c. Skarżący zarzuca, że Sąd Okręgowy nie rozstrzygnął

wątpliwości co do prawidłowości wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w

trybie przewidzianym przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, tj. poprzez

sprawdzenie na posiedzeniu niejawnym wartości przedmiotu zaskarżenia, po

uprzednim wydaniu postanowienia. Jest to uchybienie procesowe, jednakże nie

prowadzi do uwzględnienia zażalenia. Skoro Sąd odrzucił skargę kasacyjną z

uwagi na zbyt niską wartość przedmiotu zaskarżenia, to niewątpliwie do kontroli tej

wartości doszło przed wydaniem tego postanowienia. Uzasadnienie postanowienia

przedstawia motywy, które doprowadziły sąd do podjęcia postanowienia. Przepis

art. 25 § 1 k.p.c. nie zakłada sztywnych ram postępowania weryfikacyjnego, co jest

zrozumiałe, bowiem sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia może polegać

na procesie myślowym, niepozostawiającym materialnych śladów w aktach sprawy,

który ujawniony zostaje dopiero w uzasadnieniu postanowienia, co właśnie miało

miejsce w niniejszej sprawie. Samo zatem niewydanie formalnego postanowienia o

sprawdzeniu

wartości

przedmiotu

zaskarżenia,

niepodlegającego

zresztą

odrębnemu zaskarżeniu, nie stanowi uchybienia, które dyskwalifikuje zaskarżone

postanowienie, jeśli z treści postanowienia odrzucającego skargę wynika, że

sprawdzenie takie miało miejsce a przedstawione wyliczenie właściwej według

sądu wartości nastąpiło w sposób poddający się kontroli. Wszak właśnie

weryfikacja trafności stanowiska w tym względzie odbywa się przez zaskarżenie

postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej.

Dodać należy, że pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia

5 grudnia 2007 r., II UZ 35/07 (OSNP 2009 nr 5-6, poz. 83) nie jest tak

kategoryczny, jak przedstawia to skarżący. Jak wynika z treści uzasadnienia

orzeczenia, uchylenie postanowienia Sądu Apelacyjnego wynikało nie wyłącznie z

tego, że nie wydano formalnego postanowienia, lecz przede wszystkim dlatego, że

obliczenie wartości przedmiotu zaskarżenia w uzasadnieniu postanowienia

odrzucającego skargę kasacyjną nastąpiło w sposób niepoddający się kontroli. Jeśli

zaś chodzi o postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2008 r., II UZ

41/07 (OSNP 2009 nr 7-8, poz. 107), to skarżący błędnie zrozumiał argumentację

zawartą w jego uzasadnieniu. Przytoczone zdanie: „Sąd może dokonać

sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia na zasadach określonych w art. 25 §

1 k.p.c. w związku z art. 368 § 2 k.p.c., nie może natomiast odrzucić apelacji lub

skargi kasacyjnej” padło w kontekście problemu tamtej sprawy dotyczącego braku

formalnego apelacji lub skargi kasacyjnej w postaci niewskazania wartości

przedmiotu zaskarżenia. Sąd Najwyższy zauważył, że jeżeli strona nie potrafi we

właściwy sposób obliczyć wartości przedmiotu zaskarżenia, musi to uczynić w

sposób, jaki uzna za stosowny, wskazując określoną kwotę, a sąd nie może

odrzucić apelacji lub skargi kasacyjnej, powołując się na nieuzupełnienie tego

braku, lecz ma obowiązek sprawdzenia wartości przedmiotu zaskarżenia.

W konsekwencji, Sąd Okręgowy trafnie uznał , że skarga kasacyjna w niniejszej

sprawie jest niedopuszczalna, czego skutkiem było prawidłowe odrzucenie tego

środka odwoławczego na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.

Z powyższych względów, Sąd Najwyższy, nie znajdując podstaw do

uwzględnienia zażalenia, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.

postanowił jak w sentencji.