II UZ 3/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 3/20 POSTANOWIENIE Dnia 12 marca 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Bohdan Bieniek‎SSN Katarzyna Gonera w sprawie z wniosku H. S.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T.‎o wysokość emerytury,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12 marca 2020 r.,‎zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (...)‎z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt III AUa (...), 1. oddala zażalenie, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (...) na rzecz radcy prawnego M. K. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł, powiększoną o stawkę należnego podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

UZASADNIENIE

W postanowieniu z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt III AUa (...), Sąd Apelacyjny w (...) – w sprawie z odwołania H. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w T. (dalej również jako: ZUS) o wysokość emerytury – w pkt 1. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 9.887,95 zł; w pkt 2. odrzucił skargę kasacyjną odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 20 listopada 2018 r., sygn. akt III AUa (...).Sąd ustalił, że wyrokiem z dnia 20 listopada 2018 r. Sąd Apelacyjny w (...) oddalił apelację H.

S. od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 9 stycznia 2018 r. Wyrok ten zaskarżyła skargą kasacyjną ubezpieczona reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu – określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 10.189 zł.Sąd Apelacyjny stwierdził, że stosownie do art. 3982 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna jest uzależniona od wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli sprawa dotyczy innych kwestii niż przyznanie lub wstrzymanie emerytury i renty albo objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.

O dopuszczalności skargi kasacyjnej decyduje tylko różnica w wysokości emerytury, jeżeli spór nie dotyczy samej emerytury. Niniejsza sprawa jest sprawą o wysokość świadczenia. Wartość przedmiotu zaskarżenia określona przez pełnomocnika ubezpieczonej na kwotę 10.189 zł została zakwestionowana przez organ rentowy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarzucił błędne wyliczenie wysokości świadczenia od dnia 1 sierpnia 2017 r. podkreślając, że decyzją z dnia 29 sierpnia 2017 r. ustalił na nowo wysokość emerytury ubezpieczonej od dnia 1 sierpnia 2017 r. tj. od miesiąca w którym wpłynęły do sądu dokumenty dotyczące spornego okresu od dnia 10 lipca 1972 r. do dnia 23 sierpnia 1972 r. i od dnia 28 lipca 1972 r. do dnia 31 grudnia 1972 r. i że wnioskodawczyni od decyzji tej nie odwołała się.

Zdaniem ZUS, ubezpieczona niezasadnie uważa, że zmiana wysokości jej emerytury powinna nastąpić od dnia 1 października 2013 r. tj. od wejścia w życie przepisu art. 174 ust. 3b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podnosząc, że z wnioskiem o przeliczenie świadczenia na tej podstawie skarżąca nie występowała, zatem wysokość świadczenia emerytury została ustalona z zastosowaniem wskazanego przepisu prawa od dnia 1 stycznia 2016 r. tj. w związku ze złożonym wnioskiem o przeliczenie emerytury w oparciu o wynagrodzenie zastępcze.Według Sądu Apelacyjnego wysokość zaległych świadczeń ubezpieczonej została przez ZUS prawidłowo ustalona.

Postępowanie w zakresie objętym decyzją z dnia 29 sierpnia 2017 r. zostało przez Sąd Okręgowy umorzone - punkt I wyroku z dnia 9 stycznia 2018 r. Wyrok w tym zakresie nie został zaskarżony, co przesądza o prawidłowości obliczenia wysokości emerytury z uwzględnieniem spornych okresów od dnia 1 sierpnia 2017 r. Brak jest również podstaw do obliczenia świadczeń za zaległy okres przy zastosowaniu art. 174 ust. 3b ustawy o emeryturach i rentach z FUS od dnia 1 października 2013 r. Przed 2016 r. ubezpieczona nie występowała z wnioskiem o ponowne ustalenie kapitału początkowego stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2011 r., poz. 112).

W takiej sytuacji prawidłowo organ rentowy ponownie ustalił kapitał początkowy i przeliczył emeryturę od dnia 1 stycznia 2016 r.Sąd Apelacyjny przyjął, że wartość przedmiotu zaskarżenia zaległych świadczeń odwołującej się obliczona na podstawie art. 19 § 1 k.p.c. wynosi 9.800,11 zł, a wartość świadczeń przyszłych - obliczonych w oparciu o art. 22 k.p.c. – wynosi 87,84 zł. Wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie odwołującej się stanowi więc kwotę 9.887,95 zł. W sytuacji, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego w niniejszej sprawie jest niższa niż 10.000 zł - skarga kasacyjna odwołującej się jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.W zażaleniu na powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego pełnomocnik z urzędu ubezpieczonej zarzucił naruszenie art. 3986 § 2 w związku z 3982 § 1 k.p.c. przez odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na ustaloną przez Sąd wartość przedmiotu zaskarżenia w wysokości niższej niż 10.000 zł (tj. 9.887,95 zł), podczas gdy prawidłowo ustalona wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 10.189 zł, a zatem wniesiona przez ubezpieczoną skarga kasacyjna spełniała wymóg określony w art. 3982 § 1 k.p.c.Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości; na podstawie art. 380 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. - o rozpoznanie zaskarżonego postanowienia również w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w jego punkcie 1 tj. ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 9.887,95 zł, z uwagi na jego wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2, jak również o zasądzenie kosztów pełnomocnika z urzędu.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:H.

S. urodziła się 13 listopada 1952 r.; podlegała zatem reżymowi ustalania prawa do świadczeń emerytalnych oraz obliczania ich wysokości właściwemu dla tej kategorii wiekowej.Różnica wartości przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną między wskazaną przez pełnomocnika wnioskodawczyni kwotą 10.100,98 zł a wskazaną przez pełnomocnika organu rentowego kwotą 9.800,11 zł wynika z sugestii ubezpieczonej, że zmiana wysokości świadczenia powinna była nastąpić z urzędu od dnia 1 października 2013 r., tj. od daty wejścia w życie przepisu art. 174 ust. 3b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Pełnomocnik skarżącej podał, że od tego dnia wysokość emerytury powinna wynosić 1.474,03 zł zamiast kwoty przyjętej przez ZUS - 1.213,43 zł, co za 5 miesięcy (do 28 lutego 2014 r.) dało kwotę 1.303 zł. ZUS – przedstawiając swoje obliczenia – przyjął, że w tym okresie ZUS nie był zobligowany do przeliczenia wysokości emerytury z urzędu.Należy zwrócić uwagę, że kapitał początkowy jest ustalany dla osób urodzonych po 1948 r., które przed 1 stycznia 1999 r. wykonywały pracę lub inną działalność objętą ubezpieczeniem społecznym i w związku z tym opłacały składki na to ubezpieczenie.

Najprościej rzecz ujmując - kapitał początkowy oblicza się po to, aby okresy składkowe i nieskładkowe sprzed 1 stycznia 1999 r. przetransponować na kwotę umownego kapitału, stanowiącego punkt wyjścia dla kapitału zbieranego już ze składek na ubezpieczenie emerytalne, wpłacanych po dniu 1 stycznia 1999 r. Ustawodawca w pierwotnej wersji art. 174 ust. 9 przewidział, że kapitał początkowy oblicza się dla osób legitymujących się stażem ubezpieczeniowym w wymiarze co najmniej 6 miesięcy i 1 dzień. Osoby z krótszym stażem ubezpieczeniowym, nawet składającym się z samych okresów składkowych, nie mogły mieć ustalanego kapitału początkowego.

Budziło to poważne wątpliwości, skoro emerytura w nowym systemie ma być pochodną składek wpłacanych przez całe życie.Wprowadzony w art. 174 ust. 3b zapis spowodował, że kapitał początkowy może być już obliczony również za staż ubezpieczeniowy krótszy niż 6 miesięcy. Powstała bowiem możliwość przyjęcia do obliczeń stażu ubezpieczeniowego wyrażonego w dniach, a nie tylko w pełnych latach, jeżeli jest to korzystniejsze dla ubezpieczonego. Taki jest cel regulacji zawartej w art. 174 ust. 3b, która dotyczy wyłącznie dodatkowej możliwości obliczania kapitału początkowego za staż ubezpieczeniowy krótszy niż 6 miesięcy i 1 dzień - dla osób, które po raz pierwszy w danym roku kalendarzowym przystąpiły do ubezpieczenia społecznego.Uzasadnienie projektu ustawy z dnia 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która art. 174 ust. 3b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r.

Nr 153, poz. 1227, ze zm.) nadała brzmienie: "Jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu" wskazuje na konieczność złożenia adekwatnego wniosku („Proponuje się, aby organ rentowy przeliczał kapitał początkowy z uwzględnieniem nowych przepisów na wniosek osoby uprawnionej, a jeżeli nie wystąpi z takim wnioskiem - przy obliczaniu wysokości emerytury”).Sąd Najwyższy uznał, że tylko na wniosek ubezpieczonego jego kapitał początkowy może zostać ustalony ponownie z zastosowaniem art. 174 ust. 3b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie był zobligowany do przeliczenia od 1 października 2013 r. wysokości emerytur osób objętych tym przepisem z urzędu.Ponieważ w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano tego, że wnioskodawczyni po 1 października 2013 r. nie złożyła wniosku o przeliczenie kapitału początkowego, dlatego słusznie przyjął Sąd Apelacyjny, że przeliczenia kapitału początkowego ZUS mógł dokonać dopiero po złożeniu prze ubezpieczonego w późniejszym terminie wniosku o ustalanie wysokości emerytury.Po dokonanej weryfikacji wartości przedmiotu zaskarżenia, w sposób prawidłowy przyjął Sąd Apelacyjny w zaskarżonym postanowieniu, że wartość ta jest niższa niż 10.000 zł, co czyni niedopuszczalną skargę kasacyjną, dlatego podlegała ona odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c.Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 39814 k.p.c. w związku art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia.

O kosztach pełnomocnika z urzędu orzeczono na podstawie § 15 ust. 2 oraz § 16 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (jednolity tekst: Dz.U. z 2019 r., poz. 68).