II UZ 29/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 29/10

POSTANOWIENIE

Dnia 10 listopada 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku K. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

na skutek skargi o wznowienie postępowania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 listopada 2010 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 10 maja 2010 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Wnioskodawca K. G. wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie

zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 grudnia 2005 r. Jako podstawę wznowienia

postępowania wskazał art. 403 § 2 k.p.c. i powołał się na późniejsze wykrycie

prawomocnego wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1999 r., II UKN 622/98,

dotyczącego tego samego stosunku prawnego, który to wyrok ewidentnie dowodzi

naruszenia przez Sądy pierwszej i drugiej instancji prawa procesowego – art. 47710

§ 2 k.p.c., oraz § 8 pkt 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8

sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych

(Dz.U. Nr 99, poz. 612) przy wydaniu decyzji przez organ rentowy – powodujące

nieważność postępowania przed tym organem. W skardze stwierdzono także, że

wykładnia częściowej niezdolności do pracy jest całkowicie rozbieżna i rażąco

sprzeczna z interpretacją art. 12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze

zm.) dokonaną przez Sąd Najwyższy.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 10 maja 2010 r. odrzucił powyższą

skargę w oparciu o przepis art. 410 § 1 k.p.c., stwierdzając, że nie opiera się ona

na ustawowej podstawie wznowienia. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 403 § 2

k.p.c. można również żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia

prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo

wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby

mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w

poprzednim postępowaniu. Powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego dotyczy

innych stron, a więc nie stanowi podstawy wznowienia i nie stanowi też środka

dowodowego w rozumieniu przywołanego przepisu. Skarga nie powołuje się też na

żadne okoliczności faktyczne ani środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na

wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik wnioskodawcy

zarzucił naruszenie art. 403 § 2 k.p.c. w związku z art. 410 § 1 k.p.c., poprzez

przyjęcie, że podana przyczyna nie stanowi ustawowej podstawy wznowienia oraz

naruszenie art. 410 § 2 k.p.c., poprzez odrzucenie skargi na posiedzeniu

niejawnym, co uniemożliwiło wnioskodawcy uprawdopodobnienie okoliczności

stanowiących o dopuszczalności skargi, a także naruszenie art. 405 § 2 zdanie

drugie k.p.c., poprzez rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi przez sąd niewłaściwy.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia,

zniesienie

postępowania

wywołanego

wniesieniem

skargi

o

wznowienie

postępowania i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi właściwemu, tj. Sądowi

Okręgowemu oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według

norm przepisanych

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25

maja 2005 r., II UKN 622/98 (OSNAPiUS nr 15, poz. 591) zawiera prawidłową

wykładnię art. 47710 § 2 k.p.c. i jednocześnie wskazuje, że Sądy orzekające w

sprawie III AUa 2896/04 przepis ten naruszyły, bowiem wnioskodawca przedstawił

szereg nowych dowodów i wystąpił z nowym żądaniem, a Sądy obu instancji nie

przekazały sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Ponadto

skarżący w skardze o wznowienie postępowania powoływał się na wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 15 września 2006 r., „w sprawie UK 103/06” jako

potwierdzający okoliczność „błędnej wykładni dokonanej przez Sąd Apelacyjny art.

12 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (odnoszącego się do pojęcia

częściowej niezdolności do pracy)”. Zdaniem skarżącego, powyższe wyroki

„dotyczące tego samego stosunku prawnego, choć na tle odmiennego stanu

faktycznego” są nowymi dowodami w sprawie, które w postępowaniu objętym

skargą o wznowienie postępowania były wnioskodawcy nieznane i nieujawnione.

Odrzucenie skargi postanowieniem na posiedzeniu niejawnym pozbawiło

wnioskodawcę możliwości

wykazania na rozprawie prawdziwości podstaw

wznowienia postępowania, a przez to Sąd rażąco naruszył dyspozycję art. 410 § 1

k.p.c. i art. 410 § 2 k.p.c. Skarżący powołał się na ugruntowany, jego zdaniem,

pogląd Sądu Najwyższego, z którego wynika, że w zakresie badania na

posiedzeniu niejawnym podstaw wznowienia mieści się jedynie stwierdzenie czy

skarżący wskazuje podstawę wznowienia i czy odpowiada ona jednej z podanych w

Kodeksie postępowania cywilnego, nie zaś czy podstawa ta rzeczywiście istnieje.

Wskazał na stanowisko wyrażone w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 24

marca 1999 r., I PKN 97/98 (OSNAPiUS 1999 nr 9, poz. 308) oraz z dnia 5 grudnia

1996 r., I PKN 28/96 (OSNAPiUS 1997 nr 13, poz. 236) i stwierdził, że „ocena

przesłanek wykrycia prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku

prawnego w sytuacji powoływania się powoda na uchwałę Sądu Najwyższego

miała już charakter badania istnienia ustawowej przesłanki wznowienia z art. 411

k.p.c.”, co również potwierdza postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia

2008 r., III UZ 13/07 – niepublikowane.

Skarżący podkreślił również, że w świetle art. 405 zdanie drugie k.p.c.

sądem, który orzekał co do istoty sprawy, a zatem sądem właściwym do

rozpoznania skargi o wznowienie postępowania, był Sąd pierwszej instancji,

bowiem Sąd drugiej instancji oddalił apelację.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne. Zgodnie z treścią art. 405 k.p.c. do wznowienia

postępowania z przyczyn nieważności oraz na podstawie przewidzianej w art. 401 1

k.p.c. właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli zaskarżono

orzeczenia sądów różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Do

wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio

orzekał co do istoty sprawy. W uprzednim orzecznictwie ukształtował się pogląd,

że oddalenie apelacji przez sąd drugiej instancji nie stanowi orzeczenia co do istoty

sprawy, a jest nim wyłącznie orzeczenie reformatoryjne (zmieniające) wskazane

normatywnie w art. 386 § 1 k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 5

grudnia 1996 r., I PKN 28/96, OSNAPUS 1997, nr 13, poz. 236; z dnia 11 kwietnia

2000 r., III CKN 172/00, LEX nr 146180; z dnia 26 lipca 2002 r., III AO 18/02,

OSNAPiUS 2002, nr 21, poz. 1; z dnia 2 lipca 2002 r., I PZ 47/02, OSNAPiUS

2004, nr 9, poz. 159 i z dnia 9 lipca 2003 r., IV CO 7/03, LEX nr 560606).

Równocześnie prezentowano w judykaturze stanowisko odmienne, uznające, że

sąd drugiej instancji oddalający apelację jest sądem orzekającym co do istoty

sprawy w rozumieniu art. 405 zdanie drugie k.p.c. Pogląd ten odwoływał się przede

wszystkim do zasad systemu apelacyjno-kasacyjnego, w którym sąd drugiej

instancji jest zawsze sądem merytorycznym, także wtedy, gdy oddala apelację.

Wyrażony został on między innymi w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 5

marca 2001 r., III CO 17/01 (niepublikowane), z dnia 5 czerwca 2001 r., III CO

17/01 (niepublikowane); z dnia 22 grudnia 2003 r., III CO 24/03 (niepublikowane) i z

dnia 21 kwietnia 2004 r., III CZP 11/04 (OSNC 2004, nr 12, poz. 206) oraz w

uchwałach z dnia 23 marca 1999 r., III CZP 59/98 (OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124); z

dnia 13 stycznia 2005 r., III CZP 77/04 (OSNC 2005, nr 12, poz. 200) i z dnia 2

sierpnia 2006 r., III CZP 46/06 (OSNC 2007, nr 5, poz. 69). Sąd Najwyższy

opowiedział się jednocześnie za stanowiskiem, że orzeczenie oddalające apelację

jest ostatnim orzeczeniem co do istoty sprawy, jeżeli w wyniku jego zaskarżenia

zostanie oddalona kasacja. Ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w

składzie siedmiu sędziów z dnia 3 kwietnia 2007 r., III CZP 137/06 (OSNC 2007 nr

9, poz. 125), rozstrzygając wątpliwości co do znaczenia użytego w przepisie art.

405 k.p.c. sformułowania „sąd, który ostatnio orzekał co do istoty sprawy”, przyjął,

że sąd drugiej instancji, który oddalił apelację, jest sądem orzekającym ostatnio co

do istoty sprawy w rozumieniu art. 405 zdanie drugie k.p.c., właściwym do

wznowienia postępowania na podstawach określonych w art. 403 k.p.c. Z tych

względów sądem właściwym do rozpoznania przedmiotowej skargi był Sąd

Apelacyjny.

W judykaturze podkreśla się, iż zawarte w art. 410 § 1 k.p.c., w jego

obecnym brzmieniu, uregulowanie wykracza poza normy postępowania wstępnego

ze skargi o wznowienie postępowania. Zastosowanie tego przepisu oznacza, że

przedmiotem badania sądu jest zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz

oparcie jej na jednej z ustawowych podstaw wznowienia, a w konsekwencji – także

dopuszczalność skargi z mocy ustawy i legitymacja do dokonania tej czynności

procesowej. Stwierdzenie, na posiedzeniu niejawnym, dopuszczalności wznowienia

nie ogranicza się do analizy, czy wskazane przez skarżącego okoliczności dają się

podciągnąć pod przewidzianą w ustawie podstawę wznowienia, lecz obejmuje

badanie i ustalenie, czy podstawa wznowienia rzeczywiście istnieje. Wskutek

uchylenia

art.

k.p.c.

nastąpiła

bowiem

eliminacja

dwustopniowego

postępowania zainicjowanego wniesieniem omawianego środka zaskarżenia.

Skarga o wznowienie podlega odrzuceniu w trybie art. 410 § 1 k.p.c., jeżeli w

okolicznościach konkretnej sprawy podnoszona podstawa wznowienia nie zostanie

przez sąd stwierdzona (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 2005

r., IV CO 6/05, Biuletyn Sądu Najwyższego 2005 nr 9, poz. 14). Dla przyjęcia, że

skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, nie wystarcza zatem samo

sformułowanie przez skarżącego zarzutów w sposób odpowiadający ustawowo

określonym podstawom wznowienia, jeżeli z uzasadnienia skargi wynika, iż

podnoszona podstawa nie zachodzi (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

29 stycznia 1968 r., I CZ 122/67, OSNCP 1968 nr 8-9, poz. 154; z dnia 28

października 1981 r., I CO 5/81, OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 77; z dnia 30 maja 1996

r., I CRN 101/95, OSNK 1996 nr 10, poz. 138; z dnia 26 marca 1999 r., III AO 5/99,

OSNAPiUS 2000 nr 14, poz. 564; z dnia 28 października 1999 r., II UKN 174/99,

OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 133 i z dnia 16 maja 2007 r., III CSK 56/07, LEX nr

334985).

W przedmiotowej skardze o wznowienie postępowania wskazano jako

podstawę wznowienia przepis art. 403 § 2 k.p.c. i powołano się na późniejsze

wykrycie prawomocnych wyroków Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 1999 r., II

UKN 622/98 oraz z dnia 15 września 2006 r., I UK 103/06 (OSNP 2007 nr 17-18

poz. 261). Oba te wyroki nie dotyczą tego samego stosunku prawnego, którego

dotyczył wyrok wydany w sprawie objętej skargą o wznowienie postępowania. O

tożsamości stosunku prawnego można mówić w sytuacji, gdy wyrok jest tożsamy

zarówno od strony przedmiotowej, jak i podmiotowej, czyli dotyczy tych samych

osób oraz tych samych praw i obowiązków pomiędzy tymi osobami (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2003 r., II UZ 1/00, LEX nr

464485), a taka sytuacja – wbrew stanowisku skarżącego - nie występuje w

przedmiotowej sprawie. Stąd też prima facie wskazywana podstawa wznowienia

postępowania nie występuje. Zgodnie z treścią art. 403 § 2 in principio k.p.c.,

można

żądać

wznowienia

postępowania

w

razie

późniejszego

wykrycia

prawomocnego wyroku, jednakże nie jakiegokolwiek, ale jedynie takiego, który

dotyczący tego samego stosunku prawnego.

Z brzmienia przepisu art. 403 § 2 in fine k.p.c. wynika jednoznacznie, że

dotyczy on sfery faktów, a nie sfery prawa. Chodzi w nim o okoliczności faktyczne i

środki dowodowe (dowody), które, jak wynika z art. 227 k.p.c., służą do ustalenia

faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Ta przesłanka

wznowienia postępowania obejmuje podstawę faktyczną wyroku, a nie jego

podstawę prawną. Podstawę prawną wyroku stanowi wskazanie przepisu, na

którym oparto rozstrzygnięcie, przy czym zastosowanie określonej normy prawnej

wiąże się zwykle z koniecznością dokonania jej wykładni. Stąd też wykładnia prawa

nie stanowi ani okoliczności faktycznej, ani środka dowodowego w rozumieniu

omawianego przepisu. Identyczne stanowisko dotyczy wyroków jakichkolwiek

sądów czy trybunałów, w których dokonywana jest wykładnia prawa, nawet wtedy,

kiedy wynika z nich odmienna interpretacja przepisów niż ta, jakiej dokonał sąd

rozstrzygający sprawę objętą skargą o wznowienie postępowania. Wykładnia

dokonana w orzeczeniach przez sądy i trybunały dotycząca sfery prawa nie jest ani

okolicznością faktyczną, ani środkiem dowodowym (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 17 listopada 1998 r., II UKN 402/98, OSNAPiUS 1999 r. Nr 24,

poz. 805, gdzie stwierdza się, że wskazanie przez stronę, że przepisy przyjęte za

podstawę prawomocnego wyroku zostały następnie inaczej zinterpretowane w

uchwale Sądu Najwyższego, nie uzasadnia wznowienia postępowania według art.

403 § 2 k.p.c. oraz postanowienie z dnia 22 października 2009 r., I UZ 64/09, LEX

nr 560531).

Z tych względów zasadnie Sąd drugiej instancji odrzucił skargę na mocy art.

410 § 1 k.p.c. jako nieopierającą się na ustawowej podstawie wznowienia.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. art. 398 14 k.p.c. w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.