II UZ 21/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 21/12

POSTANOWIENIE

Dnia 19 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z wniosku J. D. i M. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 czerwca 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni M. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 30

listopada 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z dnia

27 września 2011 r. oddalił odwołania M. R. i J. D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, z dnia 27 stycznia 2011 r. obejmującej zainteresowanego J. D.

ubezpieczeniami społecznymi z tytułu zatrudnienia na postawie umów o

świadczenie usług u płatnika M. R. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r. Sąd

Apelacyjny odrzucił apelację płatnika składek M. R. od tego wyroku, jako wniesioną

po terminie wynikającym z art. 369 § 2 k.p.c. Za bezskuteczny uznał wniosek o

doręczenie uzasadnienia wyroku zgłoszony w dniu 27 września 2011 r. po

ogłoszeniu wyroku przez Sąd Okręgowy ustnie do protokołu przez aplikanta

radcowskiego działającego z upoważnienia radcy prawnego reprezentującego M.

R. W ocenie Sądu Apelacyjnego, z art. 466 k.p.c. a contrario wynika, że prawo

ustnego złożenia wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem nie przysługiwało

stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli zaś strona nie

zażądała skutecznie sporządzenia uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym

od ogłoszenia jego sentencji, to termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w

którym upłynął termin do żądania uzasadnienia (art. 369 § 2 k.p.c.). Termin do

złożenia pisemnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 27

września 2011 r. upłynął w dniu 4 października 2011 r. W rozpoznanej sprawie

strona

nie

zażądała

skutecznie

sporządzenia

uzasadnienia

wyroku

z

uzasadnieniem, w konsekwencji termin do wniesienia apelacji upłynął w dniu 18

października 2011 r. Apelacja została wniesiona w dniu 31 października 2011 r. To,

że Sąd pierwszej instancji uznał wniosek o uzasadnienie wyroku za skuteczny i w

dniu

października

2011

r.

uzasadnienie

wyroku

zostało

doręczone

pełnomocnikowi ubezpieczonej, który w dniu 31 października 2011 r. wniósł

apelację w imieniu M. R., nie miało wpływu na bieg terminu do wniesienia apelacji i

sankcji przewidzianej w art. 373 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c.

W zażaleniu M. R. domagała się uchylenia postanowienia i przekazania

sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie

art. 87 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP polegające „na wyjściu przez Sąd

Apelacyjny

poza

dopuszczalne

granice

wykładni,

skonstruowaniu

normy

nieprzewidzianej przez ustawodawcę i oparcie rozstrzygnięcia na tej normie” , art.

466 k.p.c. przez błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten uniemożliwia

pełnomocnikowi profesjonalnemu złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia

wyroku ustnie do protokołu rozprawy publikacyjnej, art. 328 k.p.c. w związku z art.

466 k.p.c. przez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż pełnomocnik

wnoszącej zażalenie nie złożył skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia

wyroku, a także art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 361 k.p.c. przez wydanie

orzeczenia bez wyjaśnienia w stopniu wystarczającym podstawy prawnej

rozstrzygnięcia, art. 369 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie oraz art. 369 § 2

k.p.c. i art. 373 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c. przez ich zastosowanie pomimo

braku przesłanek.

Podniosła, że w postępowaniu zwykłym strona lub reprezentujący ją

pełnomocnik może złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku do

protokołu posiedzenia wyznaczonego w celu jego publikacji, gdyż art. 328 § 1 k.p.c.

nie zawiera żadnego ograniczenia w tym względzie. Zdaniem skarżącej,

interpretacja art. 328 k.p.c. w związku z art. 466 k.p.c. nie może prowadzić do

uznania, że pełnomocnik reprezentujący stronę w postępowaniu odrębnym z

zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma uprawnienia do złożenia

wniosku

o

sporządzenie

uzasadnienia

wyroku

do

protokołu

posiedzenia

publikacyjnego. Ograniczenie tego rodzaju musiałoby wynikać wprost z treści

przepisu lub dać się z niego wywieść przy uwzględnieniu celu i systematyki spornej

regulacji. Przyjęty przez Sąd Apelacyjny sposób wykładni językowej oraz wykładni

logicznej art. 466 k.p.c. a contrario nie uwzględnia dyrektyw wykładni systemowej

oraz celowościowej, co prowadziło do ustalenia niewłaściwego znaczenia

przedmiotowej normy prawnej i nieuprawnionego jej rozszerzenia. Z tego punktu

widzenia dokonana przez Sąd Apelacyjny interpretacja art. 466 k.p.c. pogarsza

sytuację procesową strony działającej przez profesjonalnego pełnomocnika w

sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych w stosunku do sytuacji

procesowej takiej strony w postępowaniu zwykłym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadą pisemności procesu cywilnego, czynności procesowe

stron podejmowane są w formie pisemnej (art. 125 § 1 k.p.c.), chyba że kodeks

pozwala na ich podjęcie w innej formie, a w szczególności ustnie na posiedzeniu

sądu. Takie wyjątki zostały przewidziane w art. 5058 k.p.c. – przewidującym

możliwość zgłoszenia przez stronę wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku

również do protokołu bezpośrednio po jego ogłoszeniu oraz w art. 466 k.p.c.,

zgodnie z którym pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy

prawnego może zgłosić w sądzie właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz

treść

środków

odwoławczych

i

innych

pism

procesowych.

Regulacje

te

niejednakowo określają uprawnienia stron; w postępowaniu uproszczonym ustny

wniosek o sporządzenie uzasadnienia może być skutecznie zgłoszony przez

obecnego podczas ogłaszania wyroku pełnomocnika strony, czego nie przewiduje

się w toczących się przed sądem sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego.

W tych sprawach omawiane uprawnienia przyznano tylko stronom działającym bez

adwokata lub radcy prawnego. Wynika to wprost z art. 466 k.p.c., bez potrzeby

dodawania, że odrębności tego postępowania ustanowione zostały w celu

ułatwienia prowadzenia spraw sądowych stronom słabszym w stosunku do

występującego

po

drugiej

stronie

pracodawcy

lub

organu

ubezpieczeń

społecznych. A contrario zatem, prawo do ustnego zgłoszenia w sądzie wniosku o

doręczenie wyroku z uzasadnieniem nie przysługuje stronie reprezentowanej przez

adwokata lub radcę prawnego; przepis ten nie dotyczy pełnomocnika procesowego

będącego radcą prawnym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21

kwietnia 2005 r., I PZ 44/04, OSNP 2006 nr 1–2, poz. 16). Fachowe zastępstwo nie

uzasadnia odformalizowania reguł dotyczących czynności procesowych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99,

OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 488).

Mając to na względzie, Sad Najwyższy orzekł jak sentencji (art. 39814 w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).