II UZ 20/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 20/20 POSTANOWIENIE Dnia 13 października 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący)‎SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)‎SSN Krzysztof Staryk w sprawie z wniosku J. W.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.‎o rekompensatę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 października 2020 r.,‎zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (...)‎z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt III AUa (...), 1) oddala zażalenie, 2) przyznaje radcy prawnemu M. S. od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (...) kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (...) postanowieniem z dnia 28 stycznia 2020 r. odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez ubezpieczonego J. W. od wyroku tego Sądu z dnia 18 czerwca 2019 r., którym zmieniono wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 4 czerwca 2018 r. i oddalono odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawie dotyczącej rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach w formie dodatku do kapitału początkowego.Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczony w dniu 18 czerwca 2019 r. złożył wniosek o uzasadnienie wyroku i jego doręczenie.

Odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony ubezpieczonemu w dniu 8 lipca 2019 r., a pełnomocnikowi ubezpieczonego w dniu 26 sierpnia 2019 r. W dniu 31 grudnia 2019 r. ubezpieczony reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18 czerwca 2019 r. oraz odrębny wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zarządzeniem z dnia 28 stycznia 2020 r. pismo procesowe zawierające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej zostało jednak zwrócone, ponieważ nie zawierało oświadczenia o doręczeniu jego odpisu pełnomocnikowi strony przeciwnej.Sąd drugiej instancji przypomniał regulacje art. 168 § 1 k.p.c. oraz art. 132 § 1 k.p.c. oraz stwierdził, że w orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym art. 132 § 1 k.p.c. dotyczy pism, które wymagają doręczenia przeciwnikowi, gdyż niosą w sobie informacje istotne dla niego w prowadzonym postępowaniu, rzutujące na potrzebę i kierunek podejmowanych czynności procesowych.

Takim pismem, zdaniem Sądu Apelacyjnego, jest zaś odpis wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ponieważ jego rozpoznanie ma znaczenie dla obu stron postępowania z uwagi na możliwość podważenia prawomocności wyroku.Sąd drugiej instancji podkreślił również, że zarządzenie o zwrocie wniosku o przywrócenie terminu spowodowało, że wniosek ten nie wywołał skutku. Skoro zaś pełnomocnik ubezpieczonego odebrał odpis wyroku z uzasadnieniem w dniu 26 sierpnia 2019 r., to w tym dniu rozpoczął bieg dwumiesięczny termin do wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął z dniu 26 października 2019 r.

Tymczasem skarga kasacyjna została wniesiona w dniu 31 grudnia 2019 r., a więc z przekroczeniem terminu. To powodowało zaś, że na art. 3986 § 2 k.p.c. podlegała ona odrzuceniu.Ubezpieczony J.W. wniósł do Sądu Najwyższego zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 28 stycznia 2020 r., zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, to jest:1. art. 132 k.p.c., przez uznanie, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wymagał doręczenia go pełnomocnikowi pozwanego w sytuacji, gdy zasadą jest, że ZUS działa poprzez swoich pełnomocników, którzy co do zasady są pracownikami organu rentowego, a pełnomocnik, który otrzymał sprawę jako sprawę z urzędu nie miał wiedzy o udziale w niej pełnomocnika zawodowego;2. art. 132 k.p.c., przez uznanie, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest pismem procesowym wymagającym bezpośredniego doręczenia go pełnomocnikowi drugiej strony;3. art. 168 k.p.c., przez uznanie, że pełnomocnik z urzędu otrzymał od sądu uzasadnienie wyroku w dniu 26 sierpnia 2019 r. w sytuacji, gdy ubezpieczonemu został przyznany drugi pełnomocnik z urzędu w październiku i pełnomocnik ten żadnych dokumentów z wyjątkiem zaskarżonego postanowienia oraz zarządzenia o zwrocie pisma nie otrzymał, a wiedzę czerpał wyłącznie z informacji uzyskanej od ubezpieczonego oraz z uzasadnienia otrzymanego od ubezpieczonego w dniu 31 października 2019 r.Powołując się na tak sformułowane zarzuty, żalący się wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpatrywane w niniejszym postępowaniu zażalenie jest nieuzasadnione.W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że postanowienia w przedmiocie odrzucenia lub oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie w sprawie i nie podlegają samodzielnemu zaskarżeniu (por. uchwałę składu siedmiu Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III CZP 1/00, OSNC 2001 Nr 1, poz. 1 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 października 2002 r., II CZ 109/02, LEX nr 75273; z dnia 21 marca 2013 r., II CZ 4/13, LEX nr 1341668; z dnia 19 listopada 2014 r., II CZ 74/14, LEX nr 1554581).

Analogiczna sytuacja występuje w przypadku zarządzenia zwrotu wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej (por. art. 3941 § 2 k.p.c. w związku z art. 398 k.p.c.). I ono dotyczy bowiem postępowania mającego wpadkowy charakter, którego celem jest jedynie ocena zasadności wniosku o przywrócenie terminu, w tym zbadanie, czy zaniechanie dokonania czynności było spowodowane okolicznościami niezawinionymi przez stronę (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/2000, OSNAPiUS 2000 nr 24 poz. 887).Sąd Najwyższy przyjmuje też, że skuteczne zakwestionowanie rozstrzygnięcia o oddaleniu takiego wniosku, a w konsekwencji także o jego zwrocie, może nastąpić jedynie na wniosek strony zgłoszony w trybie art. 380 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39821 k.p.c., na podstawie którego Sąd Najwyższy może, rozpoznając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji bądź skargi kasacyjnej, rozpoznać także związane z nim wcześniejsze orzeczenie dotyczące wniosku o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej.

Według ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu, jeżeli w sprawie występuje zawodowy pełnomocnik, wniosek taki powinien jednak zostać sformułowany jednoznacznie, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom wnoszonym przez profesjonalnego pełnomocnika treści wprost w tych pismach niewyrażonych (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2014 r., I UZ 1/14, LEX nr 1467121 i orzecznictwo tam powołane, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2013 r., IV CZ 102/13, LEX nr 1430440; z dnia 10 stycznia 2014 r., I CZ 101/13, LEX nr 1415496; z dnia 4 grudnia 2013 r., II CZ 83/13, LEX nr 1418728; z dnia 30 października 2013 r., V CZ 48/13, LEX nr 1403918 oraz z dnia 24 września 2015 r., V CZ 49/15, LEX nr 1827144).

Przy braku takiego wniosku, przeprowadzenie wspomnianej kontroli nie jest natomiast dopuszczalne.Z konstrukcji zażalenia sporządzonego przez pełnomocnika, będącego adwokatem, jednoznacznie wynika, że tym środkiem odwoławczym zostało objęte postanowienie Sądu drugiej instancji w zakresie dotyczącym odrzucenia skargi kasacyjnej, ale nie zawarto w nim ani stosownego wniosku, o którym stanowi art. 380 k.p.c., ani nawet nie powołano się na ten przepis. Przywołane w uzasadnieniu zażalenia rozważania dotyczące okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej nie mogą być zaś same w sobie uznane za taki wniosek i wywołać określonego w art. 380 k.p.c. skutku, polegającego na zweryfikowaniu orzeczenia odnoszącego się do zwrotu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Dotyczy to w szczególności argumentu, że pełnomocnik ubezpieczonego pozostawał w przeświadczeniu, że w odniesieniu do obowiązku doręczenia odpisu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnikowi strony przeciwnej nie ma zastosowania art. 132 § 1 k.p.c. oraz że został ustanowiony dopiero w październiku 2019 r.W sytuacji, w której żalący się nie dał Sądowi Najwyższemu możliwości kontroli rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji dotyczącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jego zażalenie jest zatem oczywiście bezzasadne, ponieważ, jak ustalił Sąd drugiej instancji, skarga kasacyjna została wniesiona z uchybieniem terminowi określonemu w art. 3985 § 1 k.p.c., który nie został przywrócony stosownie do art. 168 k.p.c. Taka skarga kasacyjna podlega natomiast odrzuceniu na podstawie art. 3982 § 2 k.p.c.Ubocznie Sąd Najwyższy zauważa też, że nie ma racji skarżący, twierdząc, że art. 132 § 1 k.p.c. nie znajduje zastosowania do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Co do zasady przepis ten nie dotyczy bowiem jedynie szeroko pojętych środków zaskarżenia oraz pozwu wzajemnego i wniosku o zabezpieczenie powództwa, wymienionych w art. 132 § 11 k.p.c. oraz pism obojętnych dla strony przeciwnej (na przykład wniosku o doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem, o zwolnienie od kosztów czy o ustanowienie pełnomocnika z urzędu). Natomiast z całą pewnością odnosi się do tych pism procesowych, które mają znaczenie dla innych niż strona wnosząca osób uczestniczących w postępowaniu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2005 r., III CZP 65/05, LEX nr 156984 oraz w postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 grudnia 2006 r., V CZ 103/06, LEX nr 610105; z dnia 16 września 2009 r., II CZ 42/09, Palestra 2009 nr 11-12, s. 275; z dnia 20 lipca 2017 r., IV CZ 32/17, LEX nr 2383258).Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że rozpatrywane zażalenie nie jest uzasadnione.

Dlatego też, opierając się na podstawie art. 39814 k.p.c. w związku art. art. 3941 § 3 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania zażaleniowego na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. oraz § 16 ust. 2 w związku z § 15 ust. 2 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, orzekł jak w sentencji postanowienia.