II UZ 20/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 20/12

POSTANOWIENIE

Dnia 1 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński

SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego D. K.

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 czerwca 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G., wyrokiem z

dnia 11 sierpnia 2011 r., oddalił odwołanie M. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 27 stycznia 2011 r., dotyczącej objęcia D. K. ubezpieczeniami

społecznymi z tytułu zatrudnienia na podstawie umów o świadczenie usług na rzecz

płatnika składek w okresie od 4 stycznia 2010 r. do dnia 29 stycznia 2010 r. oraz

ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe,

wypadkowe i zdrowotne za luty 2010 r.

Apelację od tego wyroku wywiódł płatnik składek reprezentowany przez

pełnomocnika będącego radcą prawnym w dniu 19 października 2011 r. Zarzucając

Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego oraz

procesowego, wniósł o zmianę wyroku bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania.

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń społecznych, postanowieniem z

29 grudnia 2011 r. uznał, że apelacja odwołującej się nie podlega merytorycznemu

rozpoznaniu, a jako wniesiona po upływie terminu określonego art. 369 k.p.c.

podlega odrzuceniu.

Sąd Apelacyjny ustalił, że po ogłoszeniu wyroku w dniu 11 sierpnia 2011 r.

pełnomocnik odwołującej się M. R. złożył ustnie do protokołu wniosek o

sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został mu

doręczony w dniu 6 października 2011 r. W dniu 19 października 2011 r.

pełnomocnik skarżącej wniósł zaś apelację od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 11

sierpnia 2011 r.

Sąd drugiej instancji przypomniał także, iż stosownie do treści art. art. 369 §

1 k.p.c. apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie

dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem, a jeżeli

strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia

sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do

żądania uzasadnienia (art. 369 § 2 k.p.c.). Zgodnie z treścią art. 328 § 1 k.p.c.

orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodniowym

od ogłoszenia sentencji zażądała doręczenia. Momentem początkowym tego

terminu jest chwila ogłoszenia sentencji wyroku, a końcowym data, w której termin

upływa, tj. dzień, który nazwą odpowiada pierwszemu dniu terminu (art. 112 k.c. w

zw. z art. 165 § 1 k.p.c.). Z mocy art. 165 § 2 k.p.c. oddanie pisma procesowego w

polskiej placówce

pocztowej operatora

publicznego

jest

równoznaczne

z

wniesieniem go do sądu.

Sąd Apelacyjny zauważył, że w niniejszej sprawie wyrok Sądu Okręgowego

zapadł w dniu 11 sierpnia 2011 r. i od tego dnia biegł termin do złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia, który upłynął w dniu 18 sierpnia 2011 r. Jeżeli strona

nie zażądała skutecznie uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od

ogłoszenia sentencji wyroku, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia w

którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. W przedmiotowej sprawie termin

do wniesienia apelacji - biegnący od dnia 18 sierpnia 2011 r. - upłynął więc w dniu 1

września 2011 r. Z akt sprawy wynika z kolei, że pełnomocnik, odwołującej się (

będący radcą prawnym ) apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego

wniósł w dniu 19 października 2011 roku, a więc po upływie ustawowego terminu.

Sąd Apelacyjny wskazał ponadto, że stosownie do treści art. 466 k.p.c.

pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może

zgłosić w sądzie ustnie do protokołu między innymi treść środków odwoławczych i

innych pism procesowych (w tym wniosku o doręczenie uzasadnienia). A contrario

prawo do ustnego zgłoszenia w sądzie wniosku o doręczenie wyroku z

uzasadnieniem nie przysługuje stronie reprezentowanej przez radcę prawnego

bądź adwokata. W tym zakresie sąd drugiej instancji powołał się na pogląd prawny

zawarty w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2000 r. I PKN

579/99 (OSNP 2001/15/488) oraz z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/04 (OSNP

2006, nr 1-2, poz. 16).

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Apelacyjny za nieskuteczny uznał

zatem wniosek pełnomocnika odwołującej się M. R. o sporządzenie uzasadnienia

zgłoszony podczas posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu publikacji wyroku

Sądu Okręgowego w dniu 11 sierpnia 2011 r. Powyższe oznaczało, że wniesienie

przez radcę prawnego apelacji w imieniu M. R. winno skutkować jej odrzuceniem z

mocy art. 370 k.p.c.

Pełnomocnik odwołującej się złożył zażalenie na postanowienie Sądu

Apelacyjnego z dnia 29 grudnia 2011 r., w przedmiocie odrzucenia apelacji,

zaskarżając je w całości.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: (1) art. 87 ust. 1 oraz

art. 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej,

polegające na wyjściu przez Sąd Apelacyjny poza dopuszczalne granice wykładni,

skonstruowaniu

normy

nieprzewidzianej

przez

ustawodawcę

i

oparcie

rozstrzygnięcia na tej normie; (2) art. 466 k.p.c. przez jego błędną wykładnię,

wyrażającą się w uznaniu, że przepis ten uniemożliwia pełnomocnikowi

profesjonalnemu złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ustnie do

protokołu rozprawy publikacyjnej; (3) art. 328 k.p.c. w zw. z art. 466 k.p.c. przez ich

błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że pełnomocnik ubezpieczonej nie

złożył skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku; (4) art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. przez wydanie uzasadnienia bez wyjaśnienia w stopniu

wystarczającym podstawy prawnej rozstrzygnięcia; (5) art. 369 § 1 k.p.c. przez jego

niezastosowanie; (6) art. 369 § 2 k.p.c. przez jego zastosowanie, pomimo

niezaistnienia przesłanek jego zastosowania; (6) art. 373 k.p.c. w zw. z art. 370

k.p.c. przez ich zastosowanie, pomimo niezaistnienia przesłanek ich zastosowania.

W

nawiązaniu

do

podniesionych

zarzutów

wniesiono

o

uchylenie

zaskarżanego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania, a także o przyznanie na rzecz skarżącej kosztów

postępowania,

w

tym

kosztów

zastępstwa

procesowego

według

norm

przepisanych.

Zdaniem autora zażalenia, brak podstaw do uznania, że celem przepisu art.

466 k.p.c. jest cokolwiek ponad polepszenie sytuacji procesowej pracownika

(ubezpieczonego). Bez wątpienia ustalone przez Sąd Apelacyjny znaczenie art.

466 k.p.c. pogorszyło sytuację strony reprezentowanej przez profesjonalnego

pełnomocnika. W postępowaniu zwykłym strona ta lub reprezentujący ją

pełnomocnik może bowiem złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku do

protokołu posiedzenia wyznaczonego w celu jego publikacji. Żadnych ograniczeń w

tym względzie nie zawiera art. 328 § 1 k.p.c., ograniczając zgłoszenie

przedmiotowego wniosku jedynie terminem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Podniesiony w nim problem był już

przedmiotem rozpoznania Sądu Najwyższego, między innymi w postanowieniach: z

dnia 8 maja 2012 r., II UZ 8/12, II UZ 9/12 i II UZ 10/12 oraz z dnia 10 maja 2012

r., II UZ 12/12 i II UZ 13/12 (dotychczas niepublikowanych). We wszystkich tych

sprawach zapadły analogiczne rozstrzygnięcia, oddalające zażalenie odwołującej

się Moniki Rataj. Sąd Najwyższy w niniejszym składzie przychyla się do poglądów

wyrażonych w uzasadnieniach powołanych orzeczeń, w związku z czym uznaje za

stosowne odwołać się do nich.

Stosownie do art. 125 § 1 k.p.c. pisma procesowe obejmują wnioski i

oświadczenia stron składane poza rozprawą. Przepis ten konstruuje ogólną zasadę

obowiązującą w postępowaniu cywilnym, z której wynika, że czynności procesowe

poza rozprawą dokonywane są w formie pism procesowych. Posiedzenia jawne

dzielą się na rozprawy oraz inne posiedzenia jawne niebędące rozprawami.

Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym (art. 326 § 2 k.p.c.), lecz po

zamknięciu rozprawy (art. 316 § 1 in principio k.p.c.), co oznacza, że wniosek

strony o sporządzenie uzasadnienia wyroku, składany jest poza rozprawą, a więc i

on musi przybrać postać pisma procesowego. Wyjątek od przedstawianej zasady

został ustanowiony w art. 466 k.p.c., stosownie do którego pracownik lub

ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie

właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków odwoławczych i

innych pism procesowych. Błędne jest zatem założenie, na którym zbudowano

argumentację zażalenia, że w postępowaniu zwykłym wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku może być złożony w formie ustnej do protokołu. O formie tego

wniosku decyduje bowiem treść art. 125 § 1 k.p.c., a nie art. 328 § 1 k.p.c. W

konsekwencji przedstawiona przez sąd drugiej instancji interpretacja art. 466 k.p.c.

nie pogarsza sytuacji procesowej pracownika i ubezpieczonego w porównaniu do

uprawnień stron w postępowaniu zwykłym.

Wykładnia językowa art. 466 k.p.c. jest natomiast jednoznaczna. Dotyczy on

pracownika lub ubezpieczonego działających bez adwokata lub radcy prawnego.

Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego

jednoznacznym brzmieniem mogą z kolei uzasadniać tylko szczególnie istotne i

doniosłe względy prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Przepis art. 466

k.p.c. ma na celu przyznanie podmiotom procesowym, z reguły nieposiadającym

wiedzy prawniczej oraz gorzej radzącym sobie z prowadzeniem własnych spraw,

uprawnień pozwalających na odstępstwo od formalnych wymagań obowiązujących

w postępowaniu cywilnym. Udział profesjonalnego pełnomocnika po stronie

pracownika lub ubezpieczonego powoduje natomiast, że względy, dla których

ustanowiono powyższy przywilej, przestają istnieć (por. powoływane przez Sąd

Apelacyjny postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ

44/05, OSNP 2006 nr 1-2, poz.16).

W przypadku strony działającej przez adwokata lub radcę prawnego

gwarancją skutecznego dokonania czynności procesowej jest właśnie fachowe

zastępstwo. Nie ma zatem w takim przypadku potrzeby odformalizowania reguł

dotyczących czynności procesowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99, OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 488).

Wbrew chybionemu zarzutowi zażalenia o rzekomo niekonstytucyjnym

wykreowaniu „normy nieprzewidzianej przez ustawodawcę” taka linia orzecznictwa

ma oparcie w wyżej wskazanych przepisach procedury cywilnej, dlatego bez

zmiany obowiązującego stanu prawnego w zakresie wymaganej pisemnej formy

składania

przez

pełnomocników

procesowych

wniosków

poza

rozprawą,

uwzględnienie zażalenia nie jest możliwe.

Trafnie zatem przyjął Sąd Apelacyjny, że wniosek o uzasadnienie wyroku

zgłoszony przez radcę prawnego ustnie do protokołu nie był prawnie skuteczny.

Stąd dwutygodniowy termin do wniesienia apelacji, stosownie do art. 369 § 2 k.p.c.,

biegł od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Skoro został on

przekroczony, to odrzucenie apelacji na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z art.

373 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji, w pełni odpowiadało prawu.

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 398 14 w związku z

art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak sentencji.