II UZ 20/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 20/11

POSTANOWIENIE

Dnia 22 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku Z. T.

przeciwko Zakładowi Emerytalno-Rentowemu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i

Administracji w Warszawie

o wysokość emerytury policyjnej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 czerwca 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w W.

z dnia 26 stycznia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

We wniosku do organu rentowego z 30 grudnia 2008 r. Z. T. wniósł o

ponowne ustalenie wysokości świadczeń emerytalnych wypłacanych przez Zakład

po 1 stycznia 1999 r., wypłacenie z odsetkami kwot wynikających z różnicy między

przysługującymi mu ustawowymi świadczeniami, a zaniżonymi świadczeniami

wypłacanymi

przez

ZER

MSWiA

oraz

stwierdzenie

nieważności

decyzji

waloryzacyjnych wydanych po 1 stycznia 1999 r.

W decyzji z 27 lutego 2009 r. organ rentowy odmówił uchylenia decyzji

waloryzacyjnej z 27 maja 1999 r. ustalającej wysokość jego świadczenia od 1

czerwca 1999 r. na podstawie dokonanej waloryzacji oraz odmówił uchylenia

pozostałych decyzji waloryzacyjnych wydanych w latach następnych tj. latach 2000

- 2008.

Z. T. odwołał się od powyższej decyzji do Sądu Okręgowego. Odwołujący się

wniósł o uznanie zaskarżonej decyzji za nieważną w całości, o ponowne ustalenie i

przeliczenie jego świadczeń emerytalnych wypłaconych po 1 stycznia 1999 r., o

wypłacenie wraz z należnymi odsetkami kwot wynikających z różnicy między

przysługującym mu słusznie nabytym prawem do świadczeń emerytalnych i

waloryzacji stanowiskowej a waloryzacją procentową oraz o szczegółowe

rozliczenie waloryzacji z wyszczególnieniem za poszczególne lata.

Organ emerytalny wniósł o oddalenie odwołania. Wyrokiem z 25 listopada

2009 r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie. Wyrokiem z 30 kwietnia 2010 r. Sąd

Apelacyjny oddalił apelację odwołującego się. Od tego wyroku odwołujący się

wniósł skargę kasacyjną określając wartość przedmiotu zaskarżenia na 10 000 zł.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu rentowego wskazał między innymi,

że

zaskarżona

decyzja

swym

zakresem

przedmiotowym

dotyczy

decyzji

waloryzacyjnych wydanych w okresie 10 lat, a więc dotyczy dziesięciu decyzji

waloryzacyjnych. Wyliczenia dokonane przez odwołującego się nie są właściwe brak jest podstaw do przyjęcia oznaczonej kwoty jako wartości przedmiotu

zaskarżenia. W kwestii wartości przedmiotu zaskarżenia w odniesieniu do

przedmiotowej sprawy należy również wskazać, iż do roku 1999, kiedy waloryzacja

miała charakter „uposażeniowy" Komenda Główna Policji przesyłała Dyrektorowi

Zakładu Emerytalno- Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

w Warszawie tabele określające „wielkości wskaźników waloryzacji świadczeń

emerytalnych z tytułu obowiązującej od dnia 1 stycznia danego roku podwyżki

uposażeń policjantów". A zatem przy waloryzacji uposażeniowej brana była pod

uwagę grupa zaszeregowania funkcjonariusza oraz wynikający z tej grupy wskaźnik

waloryzacji świadczeń emerytalnych z tytułu podwyżki uposażeń policjantów.

Jednakże od roku 1999, kiedy wprowadzono nowe zasady waloryzacji, tj.

waloryzację „cenową", wskaźnik waloryzacji (stosowany przez Zakład EmerytalnoRentowy MSWiA) ogłasza w drodze komunikatu minister właściwy do spraw

zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej

„Monitor Polski" (art. 89 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych). Z uwagi zatem na zmianę od 1999 r. sposobu

waloryzacji, Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA w Warszawie nie dysponuje

wskaźnikami waloryzacji świadczeń z tytułu obowiązującej w danym roku podwyżki

uposażeń policjantów - od 1999 r. organ rentowy stosuje wskaźniki waloryzacji

takie, jak w systemie powszechnym.

W wyniku wezwania do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej, tj.

wskazania sposobu wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia z uwzględnieniem

art. 22 k.p.c., pełnomocnik wnioskodawcy w piśmie procesowym z 30 sierpnia 2010

r. wyjaśnił, iż wartość przedmiotu zaskarżenia według wyliczenia sporządzonego

przez ubezpieczonego wynosi dwunastokrotność kwoty 2.578 zł (30.936 zł),

stanowiącej obliczoną narastająco różnicę pomiędzy wysokością miesięcznej

emerytury otrzymywanej przez skarżącego na podstawie decyzji organu rentowego

z dnia 27.02.2009 r. (1.949 zł), a wysokością miesięcznej emerytury żądanej przez

ubezpieczonego i należnej mu za 2009 r. (2.578 zł). Z dalszej części pisma (k. 123

odwrót) wynika, że zdaniem pełnomocnika skarżącego wysokość emerytury za

2009 r. powinna wynosić 4.527 zł, zaś w części pisma zatytułowanej „posumowanie

według lat” wskazuje za lata 1999 – 2010 kwotę 1.669.195 zł.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną. W

uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że przedmiotem sporu i zaskarżenia

kasacyjnego jest wysokość pobieranej przez wnioskodawcę emerytury policyjnej, a

więc sprawa o świadczenie powtarzające się w rozumieniu art. 22 k.p.c.. W

niniejszej sprawie wartość przedmiotu zaskarżenia powinna być określona, jako

suma kwot za okres jednego roku będących miesięcznie różnicami pomiędzy

świadczeniem dochodzonym a pobieranym (art. 22 k.p.c.). Skarżący dokonał

jedynie hipotetycznego wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia, stwierdzając

ogólnikowo, iż wartość ta wynosi dwunastokrotność kwoty 2.578 zł stanowiącej

obliczoną narastająco różnicę pomiędzy wysokością miesięcznej emerytury

otrzymywanej przez ubezpieczonego na podstawie decyzji zakładu emerytalnego z

dnia

27.02.2009

r.

a

wysokością

miesięcznej

emerytury

żądanej

przez

ubezpieczonego i należnej mu za 2009 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego skarżący

powinien przytoczyć szczegółowo, wraz z działaniami matematycznymi, jak obliczył

podaną kwotę, a w szczególności, jaki wskaźnik waloryzacji zastosował i za jaki

okres oraz podać, jakich konkretnie miesięcy dotyczy i czy jest on jego zdaniem

stały, czy zróżnicowany w zależności od przyjętego okresu. Okres, w jakim

powinien poruszać się skarżący, zgodnie z art. 22 k.p.c. powinien dotyczyć jednego

roku. Następnie Sąd stwierdził, że odwołujący się dokonał jedynie ogólnego

wyliczenia za lata 1999 - 2010 r., które (w jego ocenie) daje kwotę 1.669.195,00 zł.

Nie wiadomo, w jaki sposób obliczył wysokość emerytury według wyliczenia za

2009 r. w kwocie 4.527,00 zł. Nie określono też wskaźnika, jaki został do tego

wyliczenia zastosowany. Odwołujący się dokonuje wyliczeń za lata 1999 - 2010,

tymczasem przedmiot niniejszej sprawy obejmuje decyzje waloryzacyjne do dnia 27

maja 1999 r. oraz pozostałe decyzje waloryzacyjne wydane w latach następnych, tj.

latach 2000-2008. W ocenie Sądu, określenie wartości przedmiotu zaskarżenia na

kwotę 30.936 zł i wskazanie sposobu tego wyliczenia nie znajduje podstaw

faktycznych i prawnych, i zostało uczynione w celu obejścia spełnienia wymogu,

aby wartość przedmiotu zaskarżenia nie była niższa niż 10.000 zł (art. 398 2 § 1

k.p.c.).

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zażądał jego uchylenia i

zasądzenia na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania według norm

przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że w niniejszej sprawie

przedmiot sporu (zaskarżenia) obejmuje decyzje waloryzacyjne wydane do 27 maja

1999 r. oraz pozostałe decyzje waloryzacyjne wydane w latach następnych, tj.

latach 2000-2008. Zaskarżona decyzja swym zakresem przedmiotowym obejmuje

zatem decyzje waloryzacyjne wydane w okresie 10 lat, a więc dotyczy dziesięciu

decyzji waloryzacyjnych. Jeżeli na skutek odpowiedniego wezwania skarżący w

wyznaczonym do tego terminie oznaczył wartość przedmiotu zaskarżenia, to z

punktu widzenia aspektów formalnych skargi kasacyjnej, a te tylko powinny być

brane pod uwagę przy rozpatrywaniu przedmiotowej kwestii, skarga kasacyjna

spełnia warunek formalny w postaci wymaganego oznaczenia wartości przedmiotu

zaskarżenia. Weryfikacja przez sąd oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia

jest w tej sytuacji kwestią niedotyczącą procedury usuwania braku warunku

formalnego, ponieważ w niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny nadał skardze

kasacyjnej bieg doręczając jej odpis pozwanemu, a zgodnie z postanowieniem SN

z dnia 3 marca 1997 r. wydanym w sprawie o sygn. III CZ 5/97, po doręczeniu

odpisu kasacji sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia może nastąpić

jedynie na zarzut zgłoszony w odpowiedzi na kasację. W tej sytuacji za niezasadne

uznać należy zawarte w uzasadnieniu skarżonego postanowienia twierdzenie Sądu

drugiej instancji, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu, jeżeli mimo wezwania

Sądu, strona zobowiązania tego nie wykonuje w ogóle bądź wykonuje je

niewłaściwie. Sąd Apelacyjny nie wzywał w niniejszej sprawie wnioskodawcy do

podania, jaki wskaźnik waloryzacji wnioskodawca zastosował i za jaki okres oraz do

podania, jakich konkretnie miesięcy dotyczy i czy jest on zdaniem wnioskodawcy

stały, czy zróżnicowany w zależności od przyjętego okresu. Jeżeli na zarzut

pozwanego podniesiony w odpowiedzi na skargę kasacyjną Sąd Apelacyjny uznał,

że podana przez wnioskodawcę wartość przedmiotu zaskarżenia, z punktu

widzenia zasad określonych w art. 19-24 k.p.c. budzi zastrzeżenia, to, stosując

odpowiednio art. 25 § 1 w zw. z art. 3986 § 2 k.p.c. powinien był sprawdzić wartość

przedmiotu zaskarżenia i ustalić ją w prawidłowej wysokości. Sprawdzenie wartości

przedmiotu zaskarżenia wymaga bowiem jej ścisłego obliczenia, nie może

natomiast odwoływać się do prawdopodobnej wysokości (por. uzasadnienie

postanowienia SN z dnia 25.9.2007 r., I UZ 20/07). W niniejszej sprawie Sąd

Apelacyjny nie sprawdził rzeczywistej wartości przedmiotu zaskarżenia. Sąd

stwierdził jedynie, że prawidłową argumentację zawiera w tej kwestii pismo organu

rentowego z dnia 11.10.2010 r. a ponadto na pełną aprobatę zasługuje

argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę kasacyjną złożonej przez organ

emerytalny w dniu 28.12.2010 r. Z obu tych pism wynika, że z uwagi na zmianę od

1999 r. sposobu waloryzacji ZER MSWiA nie dysponuje wskaźnikami waloryzacji

świadczeń z tytułu obowiązującej w danym roku podwyżki uposażeń policjantów,

ponieważ KGP ich nie przesyła. Tym samym nie jest możliwe w niniejszej sprawie

wyliczenie należnej wnioskodawcy emerytury według waloryzacji uposażeniowej w

oparciu o przesyłane przez KGP wskaźniki waloryzacji świadczeń emerytalnych z

tytułu obowiązującej w danym roku podwyżki uposażeń policjantów. W aktualnym

stanie sprawy brak jest możliwości stwierdzenia dopuszczalności skargi kasacyjnej,

albowiem warunkująca ją wartość przedmiotu zaskarżenia nie została ani ustalona,

ani sprawdzona w sposób odpowiadający przepisom. Na koniec skarżący podniósł,

że zaskarżona decyzja dotyczy decyzji waloryzacyjnych wydanych w okresie 10 lat,

a więc dotyczy dziesięciu decyzji waloryzacyjnych. W niniejszej sprawie

wnioskodawca

wykonując

zarządzenie

Sądu

II

instancji wskazał

wartość

przedmiotu zaskarżenia zgodnie z żądaniem Sądu Apelacyjnego, tj. według reguł

określonych w art. 22 k.p.c. Jednakże, skoro przedmiot sporu określa przedmiot

decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu, to zważywszy, że skarżący

domaga się zasądzenia na jego rzecz od organu rentowego emerytury w nowej

(większej po przeliczeniu) wysokości za dziesięć lat wstecz w stosunku do chwili

wniesienia odwołania, to budzi wątpliwość, czy postępowanie Sądu II instancji

(wezwanie wnioskodawcy do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia według

reguł określonych w art. 22 k.p.c.) było prawidłowe, tj. czy w niniejszej sprawie nie

powinien znaleźć zastosowania art. 21 k.p.c. z uwagi na przedmiotową kumulację

roszczeń.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Wskazana w skardze kasacyjnej wartość

przedmiotu zaskarżenia podlega kontroli sądu drugiej instancji, przede wszystkim w

związku z art. 3982 § 1 k.p.c., stanowiącym, że skarga kasacyjna nie przysługuje w

sprawach o prawa majątkowe z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w

których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych.

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego sąd drugiej instancji nie może

bezkrytycznie przyjmować dowolnych twierdzeń o wartości przedmiotu zaskarżenia

i w razie uzasadnionych wątpliwości powinien wezwać stronę do uzupełnienia

kasacji przez skonkretyzowanie tej wartości, a następnie ocenić ją z punktu

widzenia dopuszczalności skargi (zob. postanowienia z dnia: 2 kwietnia 1998 r., II

UZ 24/98, OSNP 1999 nr 8, poz. 291; 18 października 2000 r., II UZ 124/00, OSNP

2002 nr 12, poz. 294; 25 października 2001 r., I PZ 78/01, OSNP 2003 nr 20, poz.

491; 27 lutego 2002 r., I PKN 305/01, OSNP 2004 nr 4, poz. 65; 23 listopada 2007

r. II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54, 6 października 2009 r. II UZ 32/09; 9

kwietnia 2009 r. II UZ 7/09 niepublikowane i z 10 lutego 2010 r., II UZ 55/09,

niepubl.). W rezultacie sąd, do którego wniesiono skargę kasacyjną dokonuje

sprawdzenia, czy jej oznaczenie nastąpiło według reguł określonych w art. 19 - 24

k.p.c., w tym art. 22 k.p.c., a więc czy stanowi różnicę między wysokością

świadczenia ustaloną w zaskarżonej decyzji a wysokością żądaną w odwołaniu,

pomnożoną przez 12 miesięcy (por. np. postanowienia z dnia: 18 stycznia 2006 r.,

II UZ 74/05, OSNP 2007 nr 7 - 8 poz. 116; 25 czerwca 2002 r., II UZ 39/02, OSNP wkł. 2003 nr 1 poz. 9; 23 marca 2001 r., II UKN 706/00, OSNP 2002 nr 24, poz.

609). Określenie kwoty mieszczącej się w przytoczonych ramach wymaga

odpowiedniego wyliczenia, nie jest więc wystarczające tylko wskazanie kwoty

przekraczającej kwotę decydującą o dopuszczalności skargi, gdyż dopiero

przedstawienie sposobu obliczenia tej wartości umożliwia jej sprawdzenie przez

sąd. Z tego względu wezwanie do przedstawienia sposobu wyliczenia wartości

przedmiotu zaskarżania jest wezwaniem do usunięcia braku formalnego skargi.

Skarżący trafnie podniósł, że wskazanie sposobu wyliczenia wartości

przedmiotu zaskarżenia nie jest elementem pisma, które powinna zawierać skarga

kasacyjna, nie dostrzegł jednak, że rygor odrzucenia skargi kasacyjnej wywodzi się

z art. 3986 § 2 k.p.c., wskazanym wbrew twierdzeniu skarżącego w podstawie

prawnej zaskarżonego postanowienia, pośrednio, gdyż realizuje się wobec

niewykonania wezwania przewodniczącego w sądzie drugiej instancji do usunięcia

braków w terminie tygodniowym. Inaczej mówiąc, skutek określony w art. 398 6 § 2

k.p.c. powoduje niewykonanie wezwania sądu (zob. postanowienie SN z dnia 10

lutego 2010 r., II UZ 55/09, niepubl.). Skarżący takiego wezwania nie wykonał,

stwierdzając jedynie, iż wartość ta wynosi dwunastokrotność kwoty 2.578 zł

stanowiącej obliczoną narastająco różnicę pomiędzy wysokością miesięcznej

emerytury otrzymywanej przez ubezpieczonego na podstawie decyzji zakładu

emerytalnego z dnia 27 lutego 2009 r. a wysokością miesięcznej emerytury żądanej

przez ubezpieczonego i należnej mu za 2009 r. Bliższe określenie sposobu

wyliczenia wartości przedmiotu zaskarżenia nie wynika również z załączonego do

pisma procesowego z 30 sierpnia 2010 r. „Wyliczenia różnicy między emeryturą

otrzymywaną przez skarżącego według waloryzacji cenowej (procentowej) a

emeryturą należną ubezpieczonemu według waloryzacji stanowiskowej (płacowej)

za lata 1999 – 2010”, które zawiera rzędy działań rachunkowych bez żadnego

objaśnienia ich znaczenia i sposobu uzyskania wyników. Usprawiedliwienia tego

zaniechania nie stanowią podnoszone przez pełnomocnika skarżącego trudności w

obliczeniu wartości przedmiotu zaskarżenia, ponieważ nie zwalniają one z

przedstawienia metody jej wyliczenia, bez czego sprawdzenie poprawności

wyliczenia nie jest możliwe. Dotyczy to także wyliczeń za inne lata, które zdaniem

skarżącego

powinny

być

uwzględnione

zaskarżenia.

Wbrew

twierdzeniu

w

ustaleniu

skarżącego,

wartości

zgodnie

z

przedmiotu

ukształtowanym

orzecznictwem Sądu Najwyższego, które Sąd Najwyższy w obecnym składzie w

pełni podziela, sąd drugiej instancji nie tylko jest uprawniony, ale i zobowiązany do

sprawdzenia - w razie wątpliwości - wskazanej w skardze wartości przedmiotu

zaskarżenia. Uprawnienie sądu obejmuje nie tylko skontrolowanie danych

składających się na tę wartość, lecz także sposobu jej obliczenia, natomiast nie

nakłada powinności jej samodzielnego ustalania. W sprawach o świadczenia

emerytalno-rentowe, zwrócenie się do organu rentowego o ustosunkowanie się do

wskazanej

w

skardze

kasacyjnej

wartości

przedmiotu

zaskarżenia

jest

uprawnionym sposobem jej weryfikacji (zob. np.: postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia: 2 kwietnia 1998 r., II UZ 24/98, OSNP 1999 r. nr 8, poz. 291; 5 sierpnia

2005 r., II UZ 47/05; 8 czerwca 2010 r., II UZ 10/10, LEX nr 611822).

Bezpodstawnie również skarżący twierdzi, że Sąd Apelacyjny nie mógł dokonać

weryfikacji wartości przedmiotu zaskarżenia, bowiem zgodnie z postanowieniem

SN z dnia 3 marca 1997 r. wydanym w sprawie o sygn. III CZ 5/97, po doręczeniu

odpisu kasacji sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia może nastąpić

jedynie na zarzut zgłoszony w odpowiedzi na kasację. Bezpodstawność tego

zarzutu wynika już stąd, że stosowny zarzut w odpowiedzi na skargę został

zgłoszony.

W tej sytuacji należało na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. skargę odrzucić (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 1999 r., I PKN 6/99,

niepublikowane, z dnia 13 maja 2005 r., II UZ 25/05, OSNP 2005 nr 23, poz. 383, z

dnia 27 lutego 2007 r., II UZ 67/06, z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP

2008 nr 3 - 4 poz. 54 oraz z dnia 9 kwietnia 2009 r., akt II UZ 7/09,

niepublikowane).

Wobec powyższego, Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. w związku z

art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.