II UZ 2/20 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 2/20 POSTANOWIENIE Dnia 12 lutego 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Piotr Prusinowski‎SSN Krzysztof Rączka w sprawie z wniosku B.G.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G.‎o wysokość emerytury,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 12 lutego 2020 r.,‎zażalenia organu rentowego na wyrok Sądu Apelacyjnego w […].‎z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa […], oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 listopada 2019 r., III AUa […], Sąd Apelacyjny w […]., w sprawie z wniosku B.G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o wysokość emerytury, wobec apelacji wnioskodawczyni, uchylił wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 11 grudnia 2018 r., zniósł postępowanie od dnia 11 grudnia 2018 r. i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w G. do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania apelacyjnego.W uzasadnieniu wyroku Sąd drugiej instancji wskazał, że apelacja wnioskodawczyni nie podlegała merytorycznemu rozpoznaniu z uwagi na stwierdzoną nieważność postępowania, wobec pozbawienia ubezpieczonej możliwości obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

Zawarte w omawianym przepisie pojęcie pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw definiowane jest w judykaturze jako sytuacja, gdy na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej, będących wynikiem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, których nie można było usunąć do momentu wydania orzeczenia w danej instancji, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części, ani osobiście ani za pośrednictwem swojego pełnomocnika procesowego, przedstawiciela ustawowego bądź kuratora i to bez względu na to, czy opisane pozbawienie strony możności działania mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sporu.

W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji - postanowieniem z dnia 11 grudnia 2018 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym - pominął dowód z przesłuchania świadków, uznając że jego przeprowadzenie nie ma w sprawie znaczenia i w tym samym dniu, na tym samym posiedzeniu, wydał wyrok, oddalający odwołanie wnioskodawczyni od zaskarżonej decyzji.W ocenie Sądu Apelacyjnego, uchybienie Sądu Okręgowego polegało na wydaniu na posiedzeniu niejawnym postanowienia dowodowego (w przedmiocie oddalenia wniosków dowodowych ubezpieczonej) w tym samym dniu, w którym następnie wydano wyrok, bez uprzedniego doręczenia tego postanowienia pełnomocnikowi wnioskodawczyni, co uniemożliwiło wnioskodawczyni wypowiedzenie się w trybie art. 224 § 1 in fine k.p.c. do oddalenia jej wniosków dowodowych, przywołując stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2018 r., V CZ 85/18 (LEX nr 2618490), w którym wskazano, że wydanie wyroku przez Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 1481 § 3 k.p.c. powoduje pozbawienie strony możliwości obrony jej praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt. 5 k.p.c. W tezie tego orzeczenia przyjęto, że przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym, niekorzystnego dla strony, której wnioski dowodowe zostały oddalone (art. 1481 § 2 k.p.c.), sąd powinien umożliwić jej wypowiedzenie się zgodnie z art. 224 § 1 k.p.c. w przedmiocie tego postanowienia dowodowego; w przeciwnym razie zachodzi nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.).

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny stwierdził, że uchybienie Sądu pierwszej instancji miało wyłącznie charakter proceduralny, natomiast w kwestii merytorycznej Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu Okręgowego.W zażaleniu na powyższy wyrok, zaskarżając go w całości, pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie przepisów postępowania - art. 379 pkt 5 k.p.c. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy zdaniem organu rentowego, nie było ku temu podstaw, gdyż wnioskodawczyni nie została pozbawiona możności obrony swoich praw, art. 386 § 2 k.p.c. poprzez jego zastosowanie, mimo braku podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania oraz art. 1481 § 1-3 k.p.c. poprzez uznanie, że Sąd Okręgowy wydając postanowienie o pominięciu dowodu z przesłuchania świadków oraz wyrok na posiedzeniu niejawnym w tym samym dniu i doręczenie ich jednocześnie w dniu 2 stycznia 2019 r. spowodowało pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw.W ocenie pełnomocnika organu rentowego zostały spełnione przesłanki zawarte w art.1481 k.p.c. uzasadniające wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym, bowiem Sąd pierwszej instancji miał podstawy do uznania - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, a strony nie wniosły w pierwszych pismach procesowych o przeprowadzenie rozprawy.

W oparciu o te zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie odwołania, a w przypadku braku podstaw do orzeczenia co do istoty - o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.Jak trafnie wskazał Sąd drugiej instancji, za postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia z dnia 13 grudnia 2018 r., V CZ 85/18, Sąd rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym i wydając postanowienia dowodowe, stosownie do art. 1481 § 2 k.p.c., w razie oddalenia niektórych wniosków dowodowych, powinien przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym doręczyć stronom odpis tego postanowienia w celu umożliwienia stronie, której wnioski dowodowe zostały oddalone, wypowiedzenia się, zgodnie z art. 224 § 1 in fine k.p.c. W przeciwnym razie dochodzi do nieważności postępowania przez pozbawienie strony, której wnioski dowodowe zostały oddalone możliwości obrony praw na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c. Pominięcie dowodu może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy okoliczności faktyczne zostały wyjaśnione zgodnie z twierdzeniami strony wnioskującej o przeprowadzenie określonego dowodu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 26 września 1966 r., II CR 314/66, OSNCP 1967 nr 2, poz. 39 i z dnia 27 czerwca 2014 r., I CSK 497/13, niepublikowane).Podzielając stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w powołanym wyżej postanowieniu, należało w związku z tym uznać zasadność zaskarżonego wyroku i oddalić zażalenie, orzekając jak w sentencji (art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).