II UZ 19/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 19/12

POSTANOWIENIE

Dnia 1 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z wniosku M. R. i W. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 czerwca 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni M. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 grudnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny - działając na

podstawie art. 373 w związku z art. 370 k.p.c. - odrzucił apelację M. R. od wyroku

Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w G. z dnia 27

września 2011 r., w sprawie z wniosku M. R. i W. K. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego,

wskazując że uzasadnienie tego wyroku zostało sporządzone i doręczone

pełnomocnikowi wnioskodawczyni, będącemu radcą prawnym, w dniu 24

października 2011 r. na jego wniosek, złożony ustnie do protokołu z ogłoszenia

wyroku (z dnia 27 września 2011 r. ) przez Sąd pierwszej instancji, zaś apelacja

wniesiona w dniu 31 października 2011 r. została wywiedziona z przekroczeniem

terminu określonego w art. 369 § 2 k.p.c.

W tym zakresie Sąd Apelacyjny odwołał się do poglądu Sądu Najwyższego

wyrażonego w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/04, według

którego

wniosek

o

doręczenie

odpisu

wyroku

sądu

drugiej

instancji

z

uzasadnieniem powinien być złożony na piśmie. Z mocy art. 466 k.p.c. a contrario,

prawo do ustnego zgłoszenia w sądzie wniosku o doręczenie wyroku z

uzasadnieniem nie przysługuje stronie reprezentowanej przez profesjonalnego

pełnomocnika. Z tego względu Sąd Apelacyjny uznał za nieskuteczny wniosek

pełnomocnika wnioskodawczyni o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zgłoszony

podczas posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu publikacji wyroku Sądu

pierwszej instancji, stając na stanowisku, że błędne działanie tego Sądu polegające na niezastosowaniu sankcji w postaci odrzucenia środka odwoławczego

- nie może sanować uchybienia skarżącej w zakresie przekroczenia terminu do

wniesienia środka odwoławczego i wyłączać sankcję przewidzianą w art. 373 w

związku z art. 370 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik wnioskodawczyni

zarzucił naruszenie: 1) art. 87 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej

polegające

skonstruowaniu

na

normy

wyjściu

poza

nieprzewidzianej

dopuszczalne

przez

granice

ustawodawcę

wykładni,

i

oparcie

rozstrzygnięcia na tej normie; 2) art. 466 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię

wyrażającą się w uznaniu, że uniemożliwia on profesjonalnemu pełnomocnikowi

złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ustnie do protokołu

rozprawy publikacyjnej; 3) art. 328 w związku z art. 466 k.p.c., poprzez ich błędne

zastosowanie polegające na przyjęciu, że pełnomocnik ubezpieczonej nie złożył

skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku; 4) art. 328 § 2 w związku

z art. 361 k.p.c., poprzez sporządzenie uzasadnienia bez wyjaśnienia w stopniu

wystarczającym podstawy prawnej rozstrzygnięcia; 5) art. 369 § 1 k.p.c., poprzez

jego niezastosowanie; 6) art. 369 § 2 k.p.c., poprzez jego zastosowanie pomimo

niezaistnienia przesłanek jego zastosowania; 7) art. 373 w związku z art. 370 k.p.c.,

poprzez ich zastosowanie pomimo niezaistnienia przesłanek ich zastosowania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżanego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w postępowaniu zwykłym strona

lub reprezentujący ją pełnomocnik może złożyć wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku do protokołu posiedzenia wyznaczonego w celu jego

publikacji, gdyż art. 328 § 1 k.p.c. nie zawiera żadnego ograniczenia w tym

względzie. Z tego punktu widzenia dokonana przez Sąd Apelacyjny interpretacja

art.

k.p.c.

pogarsza

sytuację

procesową

strony

działającej

przez

profesjonalnego pełnomocnika w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych w stosunku do sytuacji procesowej takiej strony w postępowaniu

zwykłym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 125 § 1 k.p.c. pisma procesowe obejmują wnioski i

oświadczenia stron składane poza rozprawą. Przepis ten konstruuje ogólną zasadę

obowiązującą w postępowaniu cywilnym, z której wynika, że czynności procesowe

poza rozprawą dokonywane są w formie pism procesowych. Posiedzenia jawne

dzielą się na rozprawy oraz inne posiedzenia jawne niebędące rozprawami.

Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym (art. 326 § 2 k.p.c.), lecz po

zamknięciu rozprawy (art. 316 § 1 in principio k.p.c.), co oznacza, że wniosek

strony o sporządzenie uzasadnienia wyroku, składany jest poza rozprawą, a więc i

on musi przybrać postać pisma procesowego. Wyjątek od przedstawianej zasady

ustanowiony został w art. 466 k.p.c., stosownie do którego pracownik lub

ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie

właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków odwoławczych i

innych pism procesowych. Błędne jest zatem założenie, na którym zbudowano

argumentację zażalenia, że w postępowaniu zwykłym wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku może być złożony w formie ustnej do protokołu. O formie tego

wniosku decyduje bowiem treść art. 125 § 1 k.p.c., a nie art. 328 § 1 k.p.c. W

konsekwencji przedstawiona przez Sąd drugiej instancji interpretacja art. 466 k.p.c.

nie pogarsza sytuacji procesowej pracownika i ubezpieczonego w porównaniu do

uprawnień stron w postępowaniu zwykłym.

Wykładnia językowa art. 466 k.p.c. jest jednoznaczna. Dotyczy on

pracownika lub ubezpieczonego działającego bez adwokata lub radcy prawnego.

Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego

jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe

względy prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Przepis art. 466 k.p.c. ma

na celu przyznanie podmiotom procesowym z reguły nieposiadającym wiedzy

prawniczej oraz gorzej radzącym sobie z prowadzeniem własnych spraw uprawnień

pozwalających na odstępstwo od formalnych wymagań obowiązujących w

postępowaniu

cywilnym.

Udział

profesjonalnego

pełnomocnika

po

stronie

pracownika lub ubezpieczonego powoduje, że względy, dla których ustanowiono

powyższy przywilej, przestają istnieć (por. powoływane przez Sąd Apelacyjny

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/05, OSNP

2006 nr 1-2, poz.16).

W przypadku strony działającej przez adwokata lub radcę prawnego

gwarancją skutecznego dokonania czynności procesowej jest właśnie fachowe

zastępstwo, nie ma zatem w takim przypadku potrzeby odformalizowania reguł

dotyczących czynności procesowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99, OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 488).

Trafnie zatem przyjął Sąd Apelacyjny, że wniosek o uzasadnienie wyroku

zgłoszony przez radcę prawnego ustnie do protokołu nie był prawnie skuteczny.

Stąd dwutygodniowy termin do wniesienia apelacji, stosownie do art. 369 § 2 k.p.c.,

biegł od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Skoro został on

przekroczony, to odrzucenie apelacji na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z

art. 373 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe Sad Najwyższy na mocy art. 398 14 w związku z

art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak sentencji.