II UZ 15/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 15/12

POSTANOWIENIE

Dnia 25 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku A. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o świadczenie rehabilitacyjne i zasiłek chorobowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 kwietnia 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 9 listopada 2011 r.,

1. oddala zażalenie,

2. przyznaje radcy prawnemu T. W. od Skarbu Państwa (Sądu

Okręgowego) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym w

kwocie 120 (sto dwadzieścia) zł powiększonej o obowiązującą

stawkę podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy - działając na

podstawie art. 328 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. - odrzucił wniosek A. W. o

sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 13 października 2011 r.

uznając, że składając przedmiotowy wniosek w dniu 4 listopada 2011 r.

wnioskodawca uchybił terminowi określonemu w art. 387 § 3 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zarzucił naruszenie:

1) art. 472 § 1 i 2 k.p.c. poprzez brak ich zastosowania w sprawie; 2) norm

interpretacyjnych postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych

wprowadzających

szereg

ułatwień

dla

wnioskodawcy,

a

w

szczególności poprzez niezastosowanie w drodze analogii i wnioskowania a maiori

ad minus norm wynikających z art. 4779 § 3 k.p.c.; 3) art. 487 § 1, 2 i 3 k.p.c. (z

uzasadnienia zażalenia zdaje się wynikać, że skarżącemu chodzi o art. 387 § 1-3

k.p.c.), poprzez jego niewłaściwą interpretację; 4) art. 9 k.p.c., poprzez jego

niezastosowanie; 5) art. 5 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie; 6) art. 168 w

związku z art. 5 k.p.c., poprzez ich niezastosowanie.

Wskazując

na

powyższe

skarżący

wniósł

o

uchylenie

w

całości

zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Zgodnie z zasadą formalizmu postępowania cywilnego, aby czynność

procesowa strony mogła wywrzeć zamierzone skutki, musi być dokonana w

określonym terminie, a więc w okresie przewidzianym do jej dokonania. Terminy te

- jako ustanowione przez przepisy Kodeksu postępowania cywilnego - mają

charakter procesowy i ustawowy. Nie mogą być przedłużane ani skracane przez

sąd lub przewodniczącego jak ma to miejsce w przypadku terminów sądowych, a

ich upływ powoduje bezwzględną bezskuteczność dokonanej przez stronę

czynności procesowej bez względu na to, czy przekroczenie terminu nastąpiło z

winy strony, czy też bez takiej winy (art. 167 k.p.c., zgodnie z którym czynność

procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna) oraz

obowiązek sądu uwzględnienia tego przekroczenia z urzędu i odrzucenia

spóźnionego środka procesowego (tu: art. 328 § 1 zdanie drugie w związku z

odpowiednio stosowanym art. 391 § 1 k.p.c.), chyba że wraz z nim zostanie złożony

wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia (art. 168 i następne k.p.c.).

Stosownie do art. 387 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu

wyrok oraz postanowienie kończące postępowanie w sprawie. W sprawach, w

których apelację oddalono, uzasadnienie sporządza się tylko wówczas, gdy strona

zażądała doręczenia jej wyroku z uzasadnieniem. Zgodnie z § 2 powołanego wyżej

artykułu sporządzenie uzasadnienia powinno nastąpić w terminie dwóch tygodni od

dnia ogłoszenia sentencji orzeczenia. Jeżeli ogłoszenia nie było, termin ten liczy się

od dnia wydania orzeczenia. W sprawach, w których apelację oddalono,

uzasadnienie sporządza się w terminie dwóch tygodni od dnia zgłoszenia wniosku.

W myśl art. 387 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się

tej stronie, która w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji zażądała

doręczenia.

Z przywołanych wyżej przepisów skarżący zdaje się wyprowadzać wniosek,

że obowiązek sporządzenia uzasadnienia wyroku przez sąd odwoławczy wynika z

art. 387 § 2 k.p.c., zaś jego doręczenia - z art. 387 § 3 k.p.c. W rezultacie wywodzi,

że sąd drugiej instancji nie może odrzucić wniosku o sporządzenie uzasadnienia,

gdyż pierwszy z powołanych przepisów nie określa ani terminu do jego złożenia,

ani skutków niedotrzymania tego terminu, czym innym jest natomiast zgłoszenie

żądania doręczenia wyroku z uzasadnieniem, o którym stanowi art. 387 § 3 k.p.c.

Prezentowany przez skarżącego pogląd jest błędny, gdyż art. 387 § 2 k.p.c. określa

jedynie termin do sporządzenia uzasadnienia wyroku przez sąd drugiej instancji.

Termin ten rozpoczyna bieg wyłącznie w sytuacjach określonych w art. 387 § 1

k.p.c., a więc w przypadku oddalenia apelacji - jak w sprawie, w której zostało

wniesione rozpoznawane zażalenie - tylko wówczas, gdy strona zażądała

doręczenia jej wyroku z uzasadnieniem. Z obu tych przepisów jasno zatem wynika,

że sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie wyroku oddalającego apelację w

terminie dwóch tygodni od dnia zgłoszenia wniosku o doręczenie wyroku z

uzasadnieniem. Z kolei siedmiodniowy termin dla dokonania tej czynności określa

jednoznacznie art. 387 § 3 k.p.c., nakazujący jego liczenie od ogłoszenia sentencji

orzeczenia. W rezultacie wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem w sprawie,

w której oddalono apelację, pochłania wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego

wyroku. Jest to oczywiste, gdyż sąd odwoławczy co do zasady uzasadnia wyroki z

urzędu, jednakże w przypadku oddalenia apelacji wyłącznie wówczas, gdy strona

złożyła wniosek o doręczenie jej wyroku z uzasadnieniem. Ponieważ przepisy

znajdujące zastosowanie w postępowaniu odwoławczym nie regulują sposobu

postępowania ze spóźnionym wnioskiem o doręczenie uzasadnienia orzeczenia z

uzasadnieniem,

przeto

kwestia

ta

podlega

rozstrzygnięciu

na

podstawie

odpowiednio stosowanego (poprzez art. 391 § 1 k.p.c.) art. 328 § 1 zdanie drugie

k.p.c., obligującego sąd drugiej instancji do odrzucenia wniosku złożonego z

uchybieniem terminu. W konsekwencji odrzucenie spóźnionego wniosku o

doręczenie

wyroku

z

uzasadnieniem

pochłania

odmowę

sporządzenia

uzasadnienia orzeczenia oddalającego apelację i - de facto - stanowi odrzucenie

wniosku w tym przedmiocie, zaś samo odrzucenie wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku oddalającego apelację jest równoznaczne w skutkach z

odrzuceniem żądania jego doręczenia w trybie art. 387 § 3 k.p.c.

Podstawy żądania doręczenia wyroku z uzasadnieniem nie może w takiej

sytuacji stanowić art. 9 k.p.c. Niewątpliwie stosownie do § 1 zdanie drugie tego

artykułu, strony i uczestnicy postępowania mają prawo otrzymywać odpisy, kopie

lub wyciągi z akt, w tym odpisy wyroku i uzasadnienia, ale tego ostatniego tylko w

przypadku, gdy zostało ono sporządzone, między innymi, z urzędu lub na żądanie

strony zgłoszone w trybie określonym w art. 387 § 3 k.p.c. Zgłoszenie wniosku w

trybie art. 9 k.p.c. nie wywołuje natomiast skutków procesowych i nie zastępuje

wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, obligującego sąd drugiej instancji po myśli art. 387 § 1 zdanie drugie k.p.c. - do sporządzenia uzasadnienia wyroku

oddalającego apelację. Wbrew wywodom skarżącego, nawet doręczenie na

podstawie art. 9 k.p.c. odpisu wyroku ze sporządzonym uzasadnieniem nie otwiera

drogi do wniesienia skargi kasacyjnej (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 25 listopada 1997 r., I CZ 142/97, LEX nr 50619 oraz z dnia 12 września 2003

r., I PZ 59/01, OSNAPiUS 2003 nr 17, poz. 416).

Zarzuty naruszenia art. 5 k.p.c., które skarżący upatruje w niepouczeniu go

w trakcie toczącego się postępowania co do czynności procesowych oraz art. 472 §

1 i 2 k.p.c. wskutek nieupewnienia się przez Sąd drugiej instancji o dojściu do

wnioskodawcy zawiadomienia o terminie rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku,

są bezzasadne już tylko dlatego, że art. 387 § 3 k.p.c. jednoznacznie ustanawia

początek biegu terminu do żądania doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem od

ogłoszenia jego sentencji. Kwestie prawidłowości działania sądu orzekającego w

trakcie postępowania poprzedzającego ogłoszenie orzeczenia nie mają zatem

jakiegokolwiek

znaczenia

dla

rozpoczęcia

biegu

przedmiotowego

terminu.

Niezasadny jest również zarzut obrazy art. 477 9 § 3 k.p.c., gdyż ten przepis o

szczególnym charakterze odnosi się wyłącznie do odwołań wnoszonych od decyzji

organów rentowych i wszczynających postępowanie sądowe i nie znajduje

zastosowania do późniejszych czynności procesowych stron w tym postępowaniu,

do których mają zastosowanie przepisy o przywróceniu terminu na zasadach

ogólnych (art. 168 i następne k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1

czerwca 2010 r., II UK 404/09, LEX nr 611422). Nieusprawiedliwiony jest wreszcie

zarzut naruszenia art. 5 w związku z art. 168 k.p.c., gdyż pouczenie lub brak

pouczenia o możliwości wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania

czynności procesowej nie ma żadnego wpływu na bezskuteczność czynności

dokonanej z uchybieniem terminu i obowiązek sądu odrzucenia spóźnionego

środka procesowego, z którym nie został jednocześnie złożony wniosek o

przywrócenie terminu do jego wniesienia (por. także uzasadnienie uchwały

połączonych Izb - Cywilnej oraz Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2011 r., III CZP 38/11, LEX nr

1027055).

Z tych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 398 14 w

związku z art. 3941 § 3 k.p.c.