II UZ 13/97 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 22 kwietnia 1997 r.

II UZ 13/97

Wniosek strony o ustanowienie dla niej adwokata z urzędu, zawarty w

kasacji wniesionej przez stronę osobiście, nie wpływa na ocenę, że kasacja nie

spełnia wymagania z art. 3932 § 1 KPC.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Roman Kuczyński

(sprawozdawca), Teresa Romer.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 1997 r. sprawy z wniosku

Weroniki B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddziałowi w W. o

wysokość emerytury, na skutek zażalenia wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 2 stycznia 1996 r.

[...]

p o s t a n o w i ł:

o d d a l i ć zażalenie.

Uzasadnienie

Decyzją zamienną z dnia 10 kwietnia 1996 r. [...] II Oddział ZUS w W. uwzględnił

wniosek Weroniki B. o doliczenie do stażu pracy okresu 5 lat studiów.

W odwołaniu do sądu powódka domagała się wyrównania emerytury od 1992 r.,

bowiem w tym roku złożyła wniosek o zaliczenie studiów do stażu pracy.

Wyrokiem z dnia 19 lipca 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie z uzasadnieniem, iż wniosek z 1992 r. był

nieudokumentowany, stwierdzał bowiem jedynie fakt studiowania w latach 1946-1952,

natomiast organ rentowy żądał potwierdzenia ukończenia studiów. Odmowna decyzja z

22 czerwca 1992 r. nie była przez powódkę kwestionowana. Nowy wniosek - tym razem

właściwie udokumentowany - złożony 20 grudnia 1995 r., został przez Oddział ZUS

uwzględniony przez zaliczenie potwierdzonego okresu do stażu pracy i wyrównanie

emerytury za 3 miesiące od zgłoszenia wniosku.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 5 listopada 1990 r. [...] oddalił apelację

powódki, uznając stanowisko Sądu Wojewódzkiego za zasadne.

Od tego wyroku powódka wniosła kasację osobiście, odrzuconą postanowieniem

Sądu Apelacyjnego z dnia 2 stycznia 1996 r.

W zażaleniu na to postanowienie powódka ponawia polemikę co do słuszności

zaskarżonej decyzji i przedstawia swoją trudną sytuację, wnosząc o "przyjęcie kasacji

bez prawnika".

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione. Przepis art. 3932 KPC wymaga, aby kasacja była

wniesiona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym. Według art.

465 § 1 KPC pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być przedstawiciel

związku zawodowego lub inspektor pracy (..) a ubezpieczonego - także przedstawiciel

organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów, przy czym odnośnie do kasacji taki

przedstawiciel powinien być równocześnie adwokatem lub radcą prawnym.

Powódka działała przez pełnomocnika będącego jej bratem, co jest zgodne z

przepisem art. 87 § 1 KPC, jednakże z uwagi na kwalifikacje wymagane dla oceny

orzeczenia sądu drugiej instancji pod kątem dopuszczalności kasacji ustawodawca

wprowadził tzw. przymus adwokacki. Nie istniały przy tym żadne przeszkody, by

powódka lub jej pełnomocnik złożyli wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu, co

przewiduje przepis art. 117 KC.

Powódka jest osobą z wyższym wykształceniem, przeto powinna być jej znana

zasada stwierdzająca, iż nieznajomość prawa nie usprawiedliwia (dokładnie - zawsze

szkodzi, łac. ingorantia iuris semper nocet). Możliwość ubiegania się o przyznanie

pełnomocnika z urzędu jest w polskim prawie procesowym tak ugruntowana, że nie

sposób usprawiedliwiać się jej nieznajomością. Jednocześnie Sąd Apelacyjny pouczył

powódkę na rozprawie w dniu 5 listopada 1996 r., na której obecny był jej pełnomocnik

o przymusie adwokackim do wniesienia kasacji. Od zasady wyrażonej w art. 3932 § 1

KPC wyjątkiem jest tylko § 2, przewidujący możliwość wniesienia kasacji przez stronę,

która sama jest adwokatem, sędzią, prokuratorem, radcą prawnym, notariuszem lub

profesorem albo doktorem habilitowanym nauk prawnych polskich szkół wyższych.

Powódka nie należy do kręgu tych osób, wobec czego powinna była albo sama

ustanowić adwokata lub radcę prawnego reprezentującego organizację zrzeszającą

emerytów i rentcistów, bądź wystąpić o ustanowienie takiego adwokata przez Sąd.

Skoro czynności takich zaniedbała - kasacja podlega odrzuceniu bez względu na to,

czy przyczyną tego zaniedbania była nieznajomość prawa, czy też sytuacja materialna

powódki. Sąd Najwyższy wyraża pogląd, że podnoszona w zażaleniu okoliczność braku

środków na opłacenie adwokata, która ewentualnie mogła być podstawą ubiegania się

o ustanowienie adwokata z urzędu nie uzasadnia odmiennej oceny, iż odrzucenie

kasacji wniesionej przez samą stronę jest prawidłowe (art. 3932 § 1 KPC). Nawet

wniosek strony o ustanowienie dla niej adwokata z urzędu, zawarty w kasacji wniesionej

przez stronę osobiście nie zmienia faktu, że kasacja nie spełnia wymagania

określonego w art. 3932 § 1 KPC (postanowienie SN z 17 lutego 1997 r., II CZ 1/97).

W tym stanie rzeczy należało dojść do przekonania, że zażalenie nie zasługuje

na uwzględnienie i orzec jak w sentencji.

Notka

Tak samo postanowienie z dnia 8 stycznia 1997 r., I CZ 33/96 (dotychczas nie

publikowane), według którego uchybienia sądu w przedmiocie ustanowienia adwokata z

urzędu, które mogły mieć miejsce po wniesieniu kasacji nie mają wpływu na orzeczenie jej

dopuszczalności oraz postanowienie z dnia 17 lutego 1997 r., II CZ 1/97 (dotychczas nie

publikowane), w którym stwierdzono, że wniosek strony zwolnionej od kosztów sądowych o

ustanowienie dla niej adwokata z urzędu, zawarty w kasacji wniesionej przez stronę osobiście,

nie zmienia faktu, że kasacja nie spełnia warunku określonego w art. 393 2 § 1 KPC.

Patrz jednak odmiennie: postanowienie z dnia 24 stycznia 1997 r., II UZ 14/96

(OSNAPiUS 1997 nr 16 poz. 304), stwierdzające że w sytuacji, gdy sporządzona osobiście

przez skarżącego kasacja zawiera wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu i została złożona

w sądzie apelacyjnym przed upływem terminu miesięcznego określonego w art. 3934 KPC, sąd

nie jest uprawniony do jej odrzucenia z powołaniem się na art. 393 2 § 1 i 465 § 1 KPC, ale

zobowiązany jest do rozpoznania wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu.