II UZ 13/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 13/12

POSTANOWIENIE

Dnia 10 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku P. K. i M. R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 maja 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni M. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 30

listopada 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych odrzucił apelację płatnika składek M. R. od wyroku Sądu

Okręgowego Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2011

r., oddalającego odwołanie M. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z

dnia 27 stycznia 2011 r. obejmującej zainteresowanego P. K. ubezpieczeniami

społecznymi z tytułu zatrudnienia na postawie umów o świadczenie usług u płatnika

M.R.

Podstawą odrzucenia apelacji było jej wniesienie przez radcę prawnego

reprezentującego M. R. po terminie wynikającym z art. 369 § 2 k.p.c. W dniu 6

października 2011 r. aplikant radcowski działający z upoważnienia radcy prawnego,

wniósł po ogłoszeniu wyroku przez Sąd Okręgowy ustnie do protokołu o doręczenie

uzasadnienia tego wyroku. W dniu 28 października 2011 r. uzasadnienie wyroku

zostało doręczone pełnomocnikowi wnoszącej zażalenie, który 3 listopada 2011 r.

wniósł apelację w imieniu M. R. W ocenie Sądu Apelacyjnego z art. 466 k.p.c. a

contrario wynika, że prawo ustnego złożenia wniosku o doręczenie wyroku z

uzasadnieniem nie przysługiwało stronie reprezentowanej przez profesjonalnego

pełnomocnika. W związku z tym nieskuteczny był wniosek pełnomocnika o

sporządzenie uzasadnienia zgłoszony po publikacji wyroku Sądu Okręgowego.

Jeżeli strona nie zażądała skutecznie sporządzenia uzasadnienia wyroku w

terminie tygodniowym od ogłoszenia jego sentencji, to termin do wniesienia apelacji

biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia (art. 369 § 2

k.p.c.). Termin do złożenia pisemnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia

wyroku z dnia 6 października 2011 r. upłynął w dniu 13 października 2011 r. W

rozpoznanej sprawie strona (płatnik) nie zażądała skutecznie sporządzenia

uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia jego wyroku, przeto

termin do wniesienia przez nią apelacji biegł od dnia, w którym upłynął termin do

żądania uzasadnienia, tj. od dnia 13 października 2011 r. W konsekwencji termin

do wniesienia apelacji upłynął w dniu 27 października 2011 r., a profesjonalny

pełnomocnik wniósł w imieniu M. R. apelację w dniu 3 listopada 2011 r., a zatem po

upływie ustawowego terminu. To, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo uznał

za skuteczny wniosek o uzasadnienie, a następnie doręczył wyrok z uzasadnieniem

stronie tego żądającej, nie miało wpływu na bieg terminu do wniesienia apelacji,

który w sprawie biegł od dnia, w którym upłynął termin do pisemnego zażądania

sporządzenia uzasadnienia i jego doręczenia wraz z wyrokiem. Błędne działanie

Sądu pierwszej instancji, polegające na niezastosowaniu sankcji w postaci

odrzucenia środka odwoławczego, nie może sanować uchybienia skarżącego w

zakresie przekroczenia terminu do wniesienia środka odwoławczego i wyłączenia

sankcji przewidzianej w art. 373 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c.

W zażaleniu na to postanowienie M. R. domagała się jego uchylenia i

przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz

przyznania jej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych, zarzucając naruszenie: 1/ art. 87 ust. 1 oraz art. 2

Konstytucji RP polegające „na wyjściu przez Sąd Apelacyjny poza dopuszczalne

granice wykładni, skonstruowaniu normy nieprzewidzianej przez ustawodawcę i

oparcie rozstrzygnięcia na tej normie”, 2/ art. 466 k.p.c. przez błędną wykładnię i

uznanie, że przepis ten uniemożliwia pełnomocnikowi profesjonalnemu złożenie

wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ustnie do protokołu rozprawy

publikacyjnej, 3/ art. 328 k.p.c. w związku z art. 466 k.p.c. przez ich błędne

zastosowanie polegające na przyjęciu, iż pełnomocnik wnoszącej zażalenie nie

złożył skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, 4/ art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 361 k.p.c. przez wydanie uzasadnienia bez wyjaśnienia w

stopniu wystarczającym podstawy prawnej rozstrzygnięcia, 5/ art. 369 § 1 k.p.c.

poprzez jego niezastosowanie, 6/ art. 369 § 2 k.p.c. przez jego zastosowanie

pomimo braku przesłanek jego zastosowania, 7/ art. 373 k.p.c. w związku z art. 370

k.p.c. przez ich zastosowanie pomimo braku przesłanek do ich zastosowania.

Zdaniem wnoszącej zażalenie, interpretacja art. 328 k.p.c. w zw. z art. 466

k.p.c. nie może prowadzić do uznania, że pełnomocnik reprezentujący stronę w

postępowaniu odrębnym z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma

uprawnienia do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku do protokołu

posiedzenia publikacyjnego. Ograniczenie tego rodzaju musiałoby wynikać wprost z

treści przepisu lub dać się z niego wywieść przy uwzględnieniu celu i systematyki

spornej regulacji. Przyjęty przez Sąd Apelacyjny sposób wykładni językowej oraz

wykładni logicznej art. 466 k.p.c a contrario nie uwzględnia dyrektyw wykładni

systemowej oraz celowościowej, co prowadziło do ustalenia niewłaściwego

znaczenia przedmiotowej normy prawnej i nieuprawnionego jej rozszerzenia.

Zdaniem wnoszącej zażalenie, brak jest podstaw do uznania, że celem art. 466

k.p.c.

jest

cokolwiek

ponad

polepszenie

sytuacji

procesowej

pracownika

(ubezpieczonego), w szczególności by było nim pogorszenie sytuacji procesowej

strony działającej przez profesjonalnego pełnomocnika w porównaniu do sytuacji

procesowej tej strony w postępowaniu zwykłym, przez uniemożliwienie jej złożenia

ustnie do protokołu posiedzenia przeznaczonego na publikację wyroku wniosku o

sporządzenie uzasadnienia tego wyroku, co miało miejsce w sprawie. W

postępowaniu zwykłym strona ta lub reprezentujący ją pełnomocnik mógłby złożyć

wniosek

o

sporządzenie

uzasadnienia

wyroku

do

protokołu

posiedzenia

wyznaczonego w celu jego publikacji. Żadnych ograniczeń w tym względzie nie

zawiera art. 328 § 1 k.p.c., ograniczając zgłoszenie przedmiotowego wniosku

jedynie terminem. Tym samym należało uznać, że wniosek o sporządzenie

uzasadnienia został złożony skutecznie, co oznaczało, że termin do wniesienia

apelacji powinien być liczony na podstawie art. 369 § 1 k.p.c., a nie jak przyjął Sąd

Apelacyjny, zgodnie z art. 369 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie jest nieuzasadnione. Pełnomocnik strony, który legitymuje się

profesjonalnym statusem prawniczym (adwokata lub radcy prawnego), powinien

znać podstawowe zasady cywilnego prawa procesowego i wykazywać się

wymaganymi umiejętnościami profesjonalnego wykonywania za reprezentowaną

stronę obowiązków procesowych, w tym stosować się do zasady pisemnego

składania pism procesowych, obejmujących wnioski i oświadczenia stron składane

poza rozprawą (art. 125 § 1 k.p.c.). Z wymienionego przepisu wynika procesowy

obowiązek składania wniosków i oświadczeń stron poza rozprawą na piśmie, tj. z

zachowaniem

warunków

wymaganych

od

pism

procesowych,

które

w

szczególności wymagają podpisu strony lub jej pełnomocnika procesowego

(art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c.), z jedynym wyjątkiem z art. 466 k.p.c., który jako przepis

szczególny nie podlega wykładni rozszerzającej.

W rozpoznanej sprawie nie podlegało kwestii, że profesjonalny pełnomocnik

strony (działający z jego upoważnienia pełnomocnik substytucyjny) już po

zamknięciu rozprawy oraz po ogłoszeniu wyroku wraz z ustnym wskazaniem

zasadniczych motywów wydanego orzeczenia, tj. niewątpliwie poza rozprawą w

rozumieniu art. 125 § 1 k.p.c., złożył ustnie „do protokołu” zamkniętej rozprawy

wniosek o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem, przez co naruszył rygor

pisemności wymagany od wniosków składanych poza rozprawą. Ten wymieniony

wniosek ustny był złożony i przyjęty w istocie rzeczy „poza protokołem” zamkniętej

rozprawy, a w szczególności nie został opatrzony podpisem strony ani jej

pełnomocnika. Niezachowanie rygoru pisemności sprawiało, że wniosek ten nie

wywoływał skutków w zakresie biegu terminów wymaganych do skutecznego

zaskarżenia wyroku w rozumieniu art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 369 k.p.c. W

judykaturze utrwalone jest stanowisko, że profesjonalny pełnomocnik procesowy

strony nie może zgłosić ustnie do protokołu wniosku o doręczenie orzeczenia, które

w imieniu reprezentowanej strony zamierza zaskarżyć (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99, OSNP 2001 nr 15, poz. 488 i z

21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/04). Wbrew chybionemu zarzutowi zażalenia o

rzekomo

niekonstytucyjnym

wykreowaniu

„normy

nieprzewidzianej

przez

ustawodawcę” taka linia orzecznictwa ma oparcie w wyżej wskazanych przepisach

procedury cywilnej, dlatego bez zmiany obowiązującego stanu prawnego w

zakresie wymaganej pisemnej formy składania przez pełnomocników procesowych

wniosków poza rozprawą, uwzględnienie zażalenia nie było możliwe. W

konsekwencji Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.