II UZ 13/10 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 1 czerwca 2010 r.

II UZ 13/10

Sąd powszechny (sąd ubezpieczeń społecznych) nie może orzekać w

sprawie o uniknięcie podwójnego opodatkowania świadczeń emerytalnych lub

rentowych przysługujących z polskiego systemu ubezpieczenia społecznego

osobie uprawnionej, która aktualnie mieszka w Niemczech, chyba że organ administracji podatkowej lub sąd administracyjny uznały się niewłaściwe do rozpoznania tego typu sprawy podatkowej (art. 1991 k.p.c.).

Przewodniczący SSN Halina Kiryło, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca

2010 r. sprawy z wniosku Paula K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń SpołecznychOddziałowi w O. o zasadność i sposób wyliczenia zaliczki na podatek dochodowy, na

skutek zażalenia organu rentowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17 lutego 2010 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu postanowieniem z dnia 17 lutego 2010 r. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę

3.804 zł (pkt I) i odrzucił skargę kasacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w Opolu od wyroku tego Sądu z dnia 28 maja 2009 r., którym oddalono apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Sądu-Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Opolu z dnia 17 lutego 2009 r. wydanego w sprawie z wniosku Paula

K. o zasadność i sposób wyliczenia zaliczki na podatek dochodowy (pkt II).

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny wskazał, że podana w skardze kasacyjnej

wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 10.000 zł była dowolna i „ukierunkowana

jedynie na dopuszczalność złożenia skargi kasacyjnej”. Mimo wezwania do uzupeł-

nienia braków formalnych skargi kasacyjnej przez wskazanie szczegółowego sposobu wyliczenia podanej wartości przedmiotu kasacyjnego zaskarżenia, skarżący nie

wyjaśnił sposobu wyliczenia tej wartości, twierdząc, że w sprawie o „zasadność i

sposób wyliczenia zaliczki na podatek dochodowy” było to zbędne. Tymczasem, w

ocenie Sądu Apelacyjnego, przedmiotem sporu w sprawie „jest wysokość pobieranych przez wnioskodawcę świadczeń w zbiegu renty i połowy emerytury, o której to

wielkości decyduje dokonywanie potrąceń z tytułu zaliczki na podatek dochodowy”.

W takiej sprawie dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej jest uwarunkowana

wykazaniem wartości przedmiotu zaskarżenia w wysokości co najmniej 10.000 zł

(art. 3982 § 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z

art. 25 § 1 k.p.c. ustalił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 3.804 zł (317 zł

miesięcznie odprowadzane z tytułu zaliczki na podatek dochodowy x 12 miesięcy =

3.804 zł), a więc niższą niż 10.000 zł, co przesądziło o odrzuceniu skargi kasacyjnej.

W zażaleniu organ rentowy domagał się jego uchylenia w całości. W ocenie

wnoszącego zażalenie, sprawa rozpoznana nie jest żadną ze spraw wymienionych w

art. 3982 k.p.c., a w szczególności sprawą, w której skarga kasacyjna jest niedopuszczalna z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia. Przedmiotem postępowania była

bowiem zasadność i sposób wyliczenia zaliczki na podatek dochodowy, a tego typu

sprawa nie jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych. Uzasadnia to kasacyjny

zarzut nieważności postępowania przed Sądami obu instancji stawiany w skardze

kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione już dlatego, że kasacyjnego rozstrzygnięcia wymaga kontrowersja dotycząca kognicji sądu właściwego (sądu powszechnego albo

sądu administracyjnego) do merytorycznego orzekania w sprawie o „zasadność i

sposób wyliczenia zaliczki na podatek dochodowy”, a w gruncie rzeczy rozstrzygnięcie sporu o porządek prawny określonego państwa właściwy dla osądzenia sprawy o

uniknięcie podwójnego opodatkowania świadczeń emerytalno-renowych z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w Polsce, przysługujących i wypłacanych osobie

uprawnionej, która „ma miejsce zamieszkania” w Niemczech. Sprawa ta nie była i nie

jest sporna na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych ani co do ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, ani co do ich wysokości

(brutto). Natomiast z uwagi na podłoże normatywne rozpoznawanej sprawy, która

została osądzona przez Sądy ubezpieczeń społecznych w dwóch instancjach na

podstawie norm prawa podatkowego (art. 18 ust. 1 i 2 umowy z dnia 14 maja 2003 r.

między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania

podwójnego opodatkowania podatków od dochodu i od majątku, Dz.U. z 2005 r. Nr

12, poz. 90), wstępnego przesądzenia wymaga wskazanie właściwego organu oraz

sądu (administracyjnego albo powszechnego) do orzekania w sprawie o uniknięcie

podwójnego opodatkowania, choćby była ona osądzona przez sądy ubezpieczeń

społecznych jako sprawa „o zasadność i sposób wyliczenia zaliczki na podatek dochodowy” od świadczeń emerytalnych lub rentowych. Wymaga to „oderwania się” od

ustalonej przez Sąd drugiej instancji w zaskarżonym postanowieniu majątkowej wartości przedmiotu sporu, która nie sięga kwoty dziesięciu tysięcy złotych, warunkującej

przedmiotową dopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawie z zakresu ubezpieczeń

społecznych, która nie kwalifikuje się jako sprawa o przyznanie lub wstrzymanie

emerytury lub renty ani o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego (w tych

zakresach nie ma sporu), w których skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od

wartości przedmiotu sporu (art. 3982 § 1 k.p.c.). Skoro z okoliczności rozpoznawanej

sprawy wynika, że organ rentowy oparł stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji na

podstawie norm prawa podatkowego (art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o

podatku dochodowym od osób fizycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz.

176 ze zm.) oraz wyżej sygnalizowanej umowy międzypaństwowej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, a w analogicznych sprawach orzekają - odmiennie

niż sądy ubezpieczeń społecznych w przedmiotowej sprawie na podstawie art. 18

ust. 1 umowy międzypaństwowej - sądy administracyjne na podstawie przepisów

prawa podatkowego i art. 18 ust. 2 tej umowy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia

11 października 2007 r., III S.A./Wa 1224/07, LEX r 466121 lub z dnia 29 lipca 2008

r., III Sa/Wa 865/08, LEX nr 489495), to istnieje konieczność merytorycznego rozpoznania zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu kognicji sądu administracyjnego w

sprawie podatkowej nie tyle ze względu na nieważność postępowania (art. 379 pkt 1

k.p.c.), co na potencjalne zaniechanie przekazania przez sąd powszechny sprawy

„podatkowej” do rozpoznania właściwemu organowi publicznej administracji podatkowej lub sądowi administracyjnemu, z zastrzeżeniem, że sąd powszechny nie może

odrzucić pozwu ani stwierdzić nieważności postępowania wtedy, gdy organ administracji publicznej lub sąd administracyjny uznają się (potencjalnie) za niewłaściwe do

rozpoznania sprawy podatkowej (art. 1991 k.p.c.). Oznacza to, że sąd powszechny

(sąd ubezpieczeń społecznych) może orzekać w sprawie o uniknięcie podwójnego

opodatkowania świadczeń emerytalnych lub rentowych przysługujących z polskiego

systemu ubezpieczenia społecznego osobie uprawnionej, która aktualnie mieszka w

Niemczech pod warunkiem, że organ administracji podatkowej lub sąd administracyjny uznały się za niewłaściwe do rozpoznania tego typu sprawy podatkowej (art. 199 1

k.p.c.).

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.