II UZ 12/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 12/12

POSTANOWIENIE

Dnia 10 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z wniosku M. R. i A. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie istnienia bądź nieistnienia ubezpieczeń społecznych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 maja 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni M. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 30

listopada 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z

30 listopada 2011 r. odrzucił apelację M. R. od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 11 sierpnia 2011 r., mocą którego oddalono

odwołanie M. R. i A. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 stycznia

2011 r.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż w dniu 11 sierpnia 2011 r.

profesjonalny pełnomocnik ubezpieczonej będący radcą prawnym, po ogłoszeniu

wyroku przez Sąd Okręgowy, wniósł o sporządzenie uzasadnienia tegoż

orzeczenia. Wniosek ten złożył w formie ustnej do protokołu. Uzasadnienie wyroku

zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 4 października 2011 r., a w dniu 18

października 2011 r. profesjonalny pełnomocnik ubezpieczonej wniósł w jej imieniu

apelację od powyższego wyroku.

Sąd Apelacyjny zważył, iż wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem

powinien być złożony na piśmie, a prawo do ustnego zgłoszenia tej treści wniosku

nie przysługiwało stronie reprezentowanej przez radcę prawnego. Biorąc powyższe

pod uwagę Sąd drugiej instancji uznał wniosek pełnomocnika o sporządzenie

uzasadnienia zgłoszony podczas posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu

publikacji wyroku Sądu Okręgowego za nieskuteczny. To z kolei powoduje, że

przedmiotową sytuacje należy ocenić tak, jakby strona nie zażądała uzasadnienia

wyroku w terminie. W konsekwencji termin do wniesienia apelacji rozpoczął bieg od

dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Skoro w przedmiotowej

sprawie wyrok Sądu Okręgowego zapadł 11 sierpnia 2011 r., to od tego dnia biegł

termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, który upłynął 18 sierpnia

2011 r. Jeżeli strona nie zażądała skutecznie uzasadnienia wyroku w terminie

tygodniowym od ogłoszenia sentencji wyroku, termin do wniesienia apelacji biegnie

od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia – a zatem termin ten

upłynął 1 września 2011 r. Profesjonalny pełnomocnik wniósł apelację 18

października 2011 r., czyli po upływie ustawowego terminu. Okoliczność, że Sąd

pierwszej instancji uznał za skuteczny wniosek o uzasadnienie, a następnie wyrok z

uzasadnieniem doręczył stronie żądającej, nie ma wpływu na bieg terminu do

wniesienia apelacji. Fakt, iż Sąd pierwszej instancji nie odrzucił środka

odwoławczego, nie może sanować przekroczenia przez skarżącego terminu do

wniesienia apelacji i wyłączać sankcję przewidzianą w art. 373 k.p.c. w związku z

art. 370 k.p.c. Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 373

k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c. oraz art. 466 k.p.c. postanowił odrzucić apelację.

Na powyższe postanowienie ubezpieczona złożyła zażalenie, zarzucając

naruszenie art. 87 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegające na

wyjściu

przez

skonstruowaniu

Sąd

normy

Apelacyjny

poza

nieprzewidzianej

dopuszczalne

przez

granice

ustawodawcę

wykładni,

i

oparcie

rozstrzygnięcia na tej normie, a także naruszenie przepisów postępowania: 1/ art.

466 k.p.c., poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w uznaniu, iż przepis ten

uniemożliwia profesjonalnemu pełnomocnikowi złożenie wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku ustnie do protokołu rozprawy publikacyjnej; 2/ art. 328 k.p.c.

w związku z art. 466 k.p.c., poprzez ich błędne zastosowanie polegające na

przyjęciu, iż pełnomocnik ubezpieczonej nie złożył skutecznie wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wyroku; 3/ art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 361

k.p.c., poprzez wydanie uzasadnienia bez wyjaśnienia w stopniu wystarczającym

podstawy prawnej rozstrzygnięcia; 4/ art. 369 § 1 k.p.c., poprzez jego

niezastosowanie; 5/ art. 369 § 2 k.p.c., poprzez jego zastosowanie pomimo

niezaistnienia przesłanek ku temu; 6/ art. 373 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c.,

poprzez ich zastosowanie pomimo niezaistnienia przesłanek ku temu. Żaląca się

wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jej rzecz

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Zdaniem żalącej się, brak jest podstaw dla uznania, że celem przepisu art.

466 k.p.c. jest cokolwiek ponad polepszenie sytuacji procesowej pracownika lub

ubezpieczonego.

W

szczególności

brak

jest

jakichkolwiek

argumentów

przemawiających za uznaniem, iż celem przedmiotowej regulacji jest pogorszenie

sytuacji procesowej strony działającej przez profesjonalnego pełnomocnika w

porównaniu do sytuacji procesowej tej strony w postępowaniu zwykłym, poprzez

uniemożliwienie jej złożenia ustnie do protokołu posiedzenia przeznaczonego na

publikację wyroku wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Takiej

wykładni, w ocenie żalącej się, sprzeciwia się systematyka jak i cel regulacji.

Ponadto żaląca się zwróciła uwagę, iż zamiar ograniczenia uprawnień

procesowych

strony

postępowania

odrębnego,

reprezentowanej

przez

profesjonalnego pełnomocnika, winien w normie prawa procesowego wynikać

wprost z tekstu interpretowanego przepisu – żadna natomiast część tekstu art. 466

k.p.c. nie wyraża takiego ograniczenia. W konkluzji żaląca się stwierdził, że

dokonana przez Sąd Apelacyjny wykładnia w istocie prowadzi do uzupełnienia

normy prawnej o elementy nieprzewidziane przez prawodawcę i stoi w

sprzeczności z treścią art. 87 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP. Orzeczenie sądu

musi bowiem zostać oparte na przepisach prawa powszechnie obowiązującego,

których zamknięty katalog zawiera art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Tymczasem w

zaskarżonym postanowieniu dokonano uzupełnienia norm ustawowych o treść nimi

nieobjętą i na tej podstawie wydano orzeczenie nieodpowiadające prawu, co

stanowi naruszenie art. 2 Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analizę prawidłowości zaskarżonego postanowienia rozpocząć wypada od

przytoczenia treści art. 369 § 1 i 2 k.p.c., który statuuje dwutygodniowy termin do

wniesienia apelacji, biegnący od doręczenia stronie skarżącej wyroku z

uzasadnieniem lub – w sytuacji, gdy strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w

ciągu tygodnia od ogłoszenia sentencji – od dnia, w którym upłynął termin do

żądania uzasadnienia. Z regulacją tą koresponduje przepis art. 328 § 1 zdanie

pierwsze k.p.c., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku sporządza się na żądanie

strony, zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji wyroku, a

w wypadku, o którym mowa w art. 327 § 2 k.p.c. – od dnia doręczenia sentencji

wyroku. Poza sytuacją opisaną normą art. 328§1 zdanie trzecie k.p.c. (tj.

obowiązku sporządzenia przez sąd z urzędu uzasadnienia wyroku, gdy wyrok

został zaskarżony w ustawowym terminie oraz gdy wniesiono skargę o stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia),

zasadą

jest

zatem

sporządzanie uzasadnień wyroków tylko wtedy, gdy strona wystąpiła w inicjatywą w

tym zakresie, zgłaszając tej treści żądanie. Dla wszelkich wniosków i oświadczeń

stron składanych poza rozprawą art. 125 § 1 k.p.c. przewiduje zaś formę pisemną,

odpowiadającą warunkom określonym w art. 126 k.p.c. (w tym warunkowi podpisu

strony lub pełnomocnika), a w przypadku pewnych rodzajów pism procesowych –

także w przepisach szczególnych. Wyjątkiem od tej reguły jest regulacja art. 466

k.p.c., w myśl której pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata bądź

radcy prawnego może zgłosić w sądzie właściwym ustnie do protokołu powództwo

oraz treść środków odwoławczych i innych pism procesowych, a więc także

wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Przepis ten ma jednak szczególnych

charakter i jako taki nie podlega rozszerzającej wykładni. W konsekwencji tegoż,

zawartej w nim normy prawnej nie można stosować w innych sprawach niż

rozpoznawane w postępowaniu odrębnym sprawy z zakresu prawa pracy i

ubezpieczeń społecznych, a wynikającego z niej uprawnienia do ustnego składania

treści pism procesowych nie należy przypisywać podmiotom innym niż wymienione

w przepisie,

tj.

zarówno

drugiej stronie

procesu

(pracodawcy,

organowi

rentowemu), jak i pracownikom oraz ubezpieczonym reprezentowanym przez

profesjonalnych pełnomocników, a tym bardziej tymże pełnomocnikom w osobach

adwokatów lub radców prawnych. Należy podzielić zatem pogląd wyrażony w

postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99

(OSNP 2001 nr 15, poz. 488) oraz z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/04 (OSNP

2006 nr 1 -2, poz. 16), zgodnie z którym radca prawny (adwokat) występujący w

charakterze strony lub jej pełnomocnika nie może skorzystać z dobrodziejstwa art.

466 k.p.c. i złożyć ustnie do protokołu treści pisma procesowego, także wniosku w

sporządzenie uzasadnienia wyroku.

W rozpoznawanej sprawie zgłoszenie przez profesjonalnego pełnomocnika

strony ustnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku już po zamknięciu

rozprawy i ogłoszeniu orzeczenia oraz podaniu jego ustnych motywów nie mogło

zatem odnieść skutku w zakresie biegu terminów przewidzianych dla zaskarżenia

wyroku w rozumieniu art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 369 k.p.c. W konsekwencji

tego, złożona przez stronę apelacja od orzeczenia pierwszoinstancyjnego jako

spóźniona podlegała odrzuceniu z mocy art. 373 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c.

Wobec prawidłowości zaskarżonego postanowienia należało orzec o

oddaleniu zażalenia ubezpieczonej stosownie do art. 398¹⁴ w związku z art. 394¹ §

3 k.p.c.