II UZ 10/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II UZ 10/12

POSTANOWIENIE

Dnia 8 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku M. R. i J. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o ustalenie istnienia bądź nieistnienia ubezpieczeń społecznych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 maja 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni M. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 30

listopada 2011 r.,

oddala zażalenie.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny - działając na

podstawie art. 373 w związku z art. 370 k.p.c. - odrzucił apelację M. R. od wyroku

Sądu Okręgowego z dnia 11 sierpnia 2011 r. z tej przyczyny, że uzasadnienie tego

wyroku zostało sporządzone i doręczone w dniu 5 października 2011 r. na wniosek

pełnomocnika wnioskodawczyni będącego radcą prawnym, złożony ustnie do

protokołu z ogłoszenia wyroku przez Sąd pierwszej instancji, zaś apelacja

wniesiona w dniu 18 października 2011 r. została wywiedziona z przekroczeniem

terminu określonego w art. 369 § 2 k.p.c.

W tym zakresie Sąd Apelacyjny odwołał się do wyrażonego przez Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/04 poglądu, że

wniosek o doręczenie wyroku sądu drugiej instancji z uzasadnieniem powinien być

złożony na piśmie. Z mocy art. 466 k.p.c. a contrario, prawo do ustnego zgłoszenia

w sądzie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem nie przysługuje stronie

reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika. Z tego względu Sąd

Apelacyjny uznał za nieskuteczny wniosek pełnomocnika wnioskodawczyni o

sporządzenie uzasadnienia wyroku, zgłoszony podczas posiedzenia jawnego

wyznaczonego w celu publikacji wyroku Sądu pierwszej instancji, stając na

stanowisku, że błędne działanie tego Sądu - polegające na niezastosowaniu sankcji

w postaci odrzucenia środka odwoławczego - nie może sanować uchybienia

skarżącej w zakresie przekroczenia terminu na wniesienie środka odwoławczego i

wyłączać sankcję przewidzianą w art. 373 w związku z art. 370 k.p.c.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik M.R. zarzucił

naruszenie: 1) art. 87 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

polegające na wyjściu poza dopuszczalne granice wykładni, skonstruowaniu normy

nieprzewidzianej przez ustawodawcę i oparcie rozstrzygnięcia na tej normie; 2) art.

466 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię wyrażającą się w uznaniu, że

uniemożliwia on profesjonalnemu pełnomocnikowi złożenie wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku ustnie do protokołu rozprawy publikacyjnej; 3) art. 328 w

związku z art. 466 k.p.c., poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu,

że pełnomocnik ubezpieczonej nie złożył skutecznie wniosku o sporządzenie

uzasadnienia wyroku; 4) art. 328 § 2 w związku z art. 361 k.p.c., poprzez

sporządzenie uzasadnienia bez wyjaśnienia w stopniu wystarczającym podstawy

prawnej rozstrzygnięcia; 5) art. 369 § 1 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie; 6)

art. 369 § 2 k.p.c., poprzez jego zastosowanie pomimo niezaistnienia przesłanek

jego zastosowania; 7) art. 373 w związku z art. 370 k.p.c., poprzez ich

zastosowanie pomimo niezaistnienia przesłanek ich zastosowania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżanego

postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w postępowaniu zwykłym strona

lub reprezentujący ją pełnomocnik może złożyć wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku do protokołu posiedzenia wyznaczonego w celu jego

publikacji, gdyż art. 328 § 1 k.p.c. nie zawiera żadnego ograniczenia w tym

względzie. Z tego punktu widzenia dokonana przez Sąd Apelacyjny interpretacja

art.

k.p.c.

pogarsza

sytuację

procesową

strony

działającej

przez

profesjonalnego pełnomocnika w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych w stosunku do sytuacji procesowej takiej strony w postępowaniu

zwykłym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 125 § 1 k.p.c. pisma procesowe obejmują wnioski i

oświadczenia stron składane poza rozprawą. Przepis ten konstruuje ogólną zasadę

obowiązującą w postępowaniu cywilnym, z której wynika, że czynności procesowe

poza rozprawą dokonywane są w formie pism procesowych. Posiedzenia jawne

dzielą się na rozprawy oraz inne posiedzenia jawne niebędące rozprawami.

Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym (art. 326 § 2 k.p.c.), lecz po

zamknięciu rozprawy (art. 316 § 1 in principio k.p.c.), co oznacza, że wniosek

strony o sporządzenie uzasadnienia wyroku, składany jest poza rozprawą, a więc i

on musi przybrać postać pisma procesowego. Wyjątek od przedstawianej zasady

ustanowiony został w art. 466 k.p.c., stosownie do którego pracownik lub

ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie

właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków odwoławczych i

innych pism procesowych. Błędne jest zatem założenie, na którym zbudowano

argumentację zażalenia, że w postępowaniu zwykłym wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku może być złożony w formie ustnej do protokołu. O formie tego

wniosku decyduje bowiem treść art. 125 § 1 k.p.c., a nie art. 328 § 1 k.p.c. W

konsekwencji przedstawiona przez Sąd drugiej instancji interpretacja art. 466 k.p.c.

nie pogarsza sytuacji procesowej pracownika i ubezpieczonego w porównaniu do

uprawnień stron w postępowaniu zwykłym.

Wykładnia językowa art. 466 k.p.c. jest jednoznaczna. Dotyczy on

pracownika lub ubezpieczonego działającego bez adwokata lub radcy prawnego.

Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego

jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe

względy prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Art. 466 k.p.c. ma na celu

przyznanie podmiotom procesowym z reguły nieposiadającym wiedzy prawniczej

oraz gorzej radzącym sobie z prowadzeniem własnych spraw uprawnień

pozwalających na odstępstwo od formalnych wymagań obowiązujących w

postępowaniu

cywilnym.

Udział

profesjonalnego

pełnomocnika

po

stronie

pracownika lub ubezpieczonego powoduje, że względy, dla których ustanowiono

powyższy przywilej, przestają istnieć. W przypadku strony działającej przez

adwokata lub radcę prawnego gwarancją skutecznego dokonania czynności

procesowej jest właśnie fachowe zastępstwo, nie ma zatem w takim przypadku

potrzeby odformalizowania reguł dotyczących czynności procesowych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99,

OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 488).

Trafnie zatem przyjął Sąd Apelacyjny, że wniosek o uzasadnienie wyroku

zgłoszony przez radcę prawnego ustnie do protokołu nie był skuteczny. Stąd

dwutygodniowy termin do wniesienia apelacji, stosownie do art. 369 § 2 k.p.c., biegł

od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Skoro został on

przekroczony, to odrzucenie apelacji na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z

art. 373 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe Sad Najwyższy na mocy art. 398 14 w związku z

art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak sentencji.