II USKP 170/21 · Sąd Najwyższy

PAGE \* MERGEFORMAT 2 Sygn. akt II USKP 170/21 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 kwietnia 2022 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący)‎SSN Maciej Pacuda‎SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Agencji Ochrony Spółki z o.o. Spółki komandytowej z siedzibą w W.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddziałowi w Warszawie ‎z udziałem zainteresowanego S. S.‎o podleganie ubezpieczeniom społecznym,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 28 kwietnia 2022 r.,‎skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie‎z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa 1583/17, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 marca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie stwierdził, że S.S. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu u płatnika składek Agencji Ochrony Spółki z o.o. sp.k. jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. i nie podlegał tym ubezpieczeniom od 1 grudnia 2014 r. do 31 grudnia 2015 r.Agencja Ochrony złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu rentowego.Wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt XIII U 1181/17, Sąd Okręgowy – Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie.Wyrok Sądu Okręgowego odwołująca się Spółka zaskarżyła apelacją.W wyroku z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt III AUa 1583/17, Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego w części, w ten sposób, że stwierdził, że S.S. nie podlega, jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 do 31 marca 2016 r., od 1 do 31 maja 2016 r., od 1 do 31 lipca 2016 r., od 1 do 30 września 2016 r., od 1 listopada do 31 grudnia 2016 r. u płatnika składek Agencji Ochrony Spółki z o.o.

Spółki k. z siedzibą w W..Sąd drugiej instancji ustalił, że odwołująca się Spółka zatrudniała S.S. na podstawie umowy zlecenia w okresie od 1 stycznia do 2 marca 2016 r. z wynagrodzeniem wynikającym z ustalonej stawki godzinowej i liczby godzin pełnionej ochrony, płatnym do 28 dnia po upływie ww. okresu, na jaki umowa została zawarta. Ubezpieczony otrzymał od odwołującej się w dniu 22 marca 2016 r. wynagrodzenie przelewem - tytułem zlecenia za luty 2016 r. w kwocie 980,42 zł. Powyższą umowę przedłużono na okres od 3 marca do 2 maja 2016 r., a następnie na okres od 3 maja do 2 lipca 2016 r., który zakończył się w dniu 31 grudnia 2016 r.; ubezpieczony otrzymał od skarżącej w dniu 23 maja 2016 r. przelew tytułem zlecenia za kwiecień 2016 r. w kwocie 796,04 zł, w dniu 22 lipca 2016 r. przelew tytułem zlecenia za czerwiec 2016 r. w kwocie 931,12 zł, w dniu 22 września 2016 r. przelew tytułem zlecenia za sierpień 2016 r. w kwocie 1.384,15 zł oraz w dniu 23 listopada 2016 r. przelew tytułem zlecenia za październik 2016 r. w kwocie 1.033,75 zł.

Odwołująca się w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 listopada 2016 r. innych wypłat z tytułu umowy zlecenia na rzecz ubezpieczonego nie dokonywała. Ponadto w dniu 26 stycznia 2017 r. Spółka wypłaciła ubezpieczonemu gotówką 742,71 zł (881 zł brutto). Od 1 stycznia 2017 r. płatnik wyrejestrował S.S. z ubezpieczeń. Przy zawieraniu umowy zlecenia z dnia 1 stycznia 2016 r. oraz aneksu do tej umowy z dnia 3 maja 2016 r. S.S. złożył pisemne oświadczenie, że jest zatrudniony w innym przedsiębiorstwie na podstawie umowy zlecenia, od której odprowadzane są składki na ubezpieczenia społeczne, a osiągane wynagrodzenie brutto z tytułu tego zatrudnienia wynosi nie mniej niż minimalne ustawowe wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę.

Oświadczył również, że rezygnuje z objęcia go dobrowolnym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z tytułu umowy zlecenia zawartej z Agencją Ochrony Spółki z o.o. sp. k. S.S. w dniu 1 stycznia 2016 r. zawarł umowę zlecenia również z J. Spółką z o.o. na okres od 1 stycznia 2016 r. do 2 marca 2016 r., który przedłużono od 3 marca do 2 maja 2016 r. Wynagrodzenie umowne ustalono w wysokości 6,58 zł brutto za każdą godzinę pełnionej ochrony, przewidując jego wypłatę do 7 dnia po upływie okresu, na jaki zawarto umowę. Ubezpieczony z tytułu ww. umowy otrzymał wynagrodzenie przelewem w dniu 2 marca 2016 r. w kwocie 1.346,94 zł netto (1.850 zł brutto) oraz w dniu 2 maja 2016 r. w kwocie 1.346,94 zł netto (1.850 zł brutto), natomiast za styczeń, luty i kwiecień 2016 r. nie osiągnął żadnego dochodu w tej Spółce.

Spółka J. zgłosiła S.S. do ubezpieczeń społecznych z powyższego tytułu, składając w organie rentowym stosowne raporty za okres od 1 stycznia 2016 r. do 2 maja 2016 r. W dniu 3 maja 2016 r. S.S. zawarł umowę zlecenia z Agencją Zatrudnienia P. Spółka z o.o., pierwotnie na okres od 3 maja 2016 r. do 2 lipca 2016 r., przedłużony na okres od 3 lipca 2016 r. do 2 września 2016 r., który zakończył się 31 grudnia 2016 r. Wynagrodzenie umowne ustalono w wysokości 6,58 zł brutto za każdą godzinę pełnionej ochrony, przewidując jego wypłatę do 7 dnia po upływie okresu, na jaki umowę zawarto.

Wynagrodzenie otrzymane przez ubezpieczonego od Spółki P. z tytułu tej umowy w dniu 1 lipca 2016 r. wyniosło 1.346,94 zł (1.850 zł brutto), w dniu 2 września 2016 r. - 1.346,94 zł (1.850 zł brutto), w dniu 2 listopada 2016 r. - 1.347,15 zł (1.850,26 zł brutto) i w dniu 30 grudnia 2016 r. - 1.347,15 zł (1.850,26 zł brutto). Ubezpieczony za maj, czerwiec, sierpień i październik 2016 r. nie osiągnął w tej Spółce żadnego dochodu. Spółka P. zgłosiła S.S. do ubezpieczeń społecznych z powyższego tytułu, składając w organie rentowym stosowne raporty za okres od maja 2016 r. do grudnia 2016 r.Zdaniem Sądu drugiej instancji zgodnie z art. 9 ust. 2 w związku z art. 9 ust. 2c ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.; dalej również jako: ustawa systemowa) ubezpieczony nie podlegał we wskazanych w petitum apelacji okresach 2016 r. ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia łączącej go ze skarżącą, gdyż w tych miesiącach podlegał tym ubezpieczeniom z tytułu drugiej umowy zlecenia zawartej z innym płatnikiem - tytułu, który wybrał i wskazał jako podstawę ubezpieczeń społecznych i z którego w spornych miesiącach 2016 r. podstawa wymiaru składek nie była niższa niż określona w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej.

Art. 9 ust. 2 ustawy systemowej pozwala ubezpieczonemu - w sytuacji, gdy spełnia warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku umów zlecenia - na zmianę (wskazanie) tytułu ubezpieczenia na wybraną przez siebie umowę zlecenia, w tym m.in. na taką, która nie była zawarta najwcześniej. Jedynym obostrzeniem przedmiotowego prawa wyboru tytułu ubezpieczenia w ramach art. 9 ust. 2 ustawy systemowej jest odwołanie do zastrzeżenia przewidzianego w treści art. 9 ust. 2c tej ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem osoba, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 (czyli zleceniobiorca), której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy, spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym również z innych tytułów.

Zasady tej nie stosuje się, jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4, lub z innych tytułów osiąga kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5 a. Organ rentowy, przy braku działań po stronie ubezpieczonego i płatnika, nie jest uprawniony decydować samodzielnie, która umowa zlecenia z kilku obowiązujących stanowi tytuł ubezpieczenia - z zastrzeżeniem jedynie sytuacji, gdy wysokość podstawy wymiaru składek jest niższa niż minimalne wynagrodzenie. Tylko w takiej sytuacji organ rentowy jest uprawniony do zastosowania art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i samodzielnej decyzji o objęciu ubezpieczonego kolejnym tytułem ubezpieczenia, który pozwoli uzyskać składkę od kwoty odpowiadającej co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu.

Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z literalną wykładnią art. 18 ust. 3 w zw. z art. 18 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9 ustawy systemowej podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w rozumieniu ustawy systemowej jest przychód faktycznie otrzymany przez podatnika (ubezpieczonego) w danym miesiącu (tj. od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego) - niezależnie od tego, za jaki okres to wynagrodzenie (przychód) jest należne. Błędne jest założenie, że podstawą wymiaru tych składek jest wysokość wynagrodzenia należnego z danego tytułu (umowy zlecenia) za dany miesiąc kalendarzowy.

Przepis art. 18 ust. 3 ustawy systemowej stanowi jednoznacznie, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. W rozpatrywanej sprawie wynagrodzenie ubezpieczonego było każdorazowo określone w kwotowej stawce godzinowej.

Zgodnie natomiast z art. 18 ust. 1 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9, tj. przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. W świetle regulacji określonych w art. 18 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy systemowej nie ma podstaw prawnych, aby ustalać „przychód” zleceniobiorcy za każdy miesiąc w okresie styczeń - maj 2016 r. przez dzielenie kwoty uzyskanego jednorazowo przez ubezpieczonego od zleceniodawcy J. Spółki z o.o. przychodu w marcu 2016 r. oraz w maju 2016 r. (po 1.850 zł brutto) na poszczególne miesiące trwania umowy.

Ubezpieczony od w/w płatnika w powyższych okresach faktycznie uzyskał bowiem przychód, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, jedynie w marcu i maju 2016 r. i za każdym razem nie była to kwota niższa niż miesięczne minimalne wynagrodzenie ze stosunku pracy (art. 9 ust. 2c w zw. z art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej). Z tych względów, ubezpieczony nie podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia w marcu i maju 2016 r. również u skarżącej - gdyż podlegał tym ubezpieczeniom jedynie z tytułu umowy zlecenia z J.

Spółką z o.o. Analogiczna sytuacja dotyczy okresów: lipiec, wrzesień, listopad i grudzień 2016 r., gdy S.S. uzyskał przychód od zleceniodawcy P. Agencja Zatrudnienia Spółki z o.o. - w lipcu i wrześniu po 1.850 zł brutto oraz po 1.850,26 zł brutto w listopadzie i grudniu 2016 r. Jedynym tytułem do ubezpieczeń społecznych była wówczas umowa zlecenia zawarta ze Spółką P., co - wobec braku stosownej woli ubezpieczonego - wyłączało z tytułu do ubezpieczeń umowę zlecenie zawartą ze skarżącą. Ubezpieczony skorzystał z prawa wyboru tytułu ubezpieczenia zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, a podstawa wymiaru składek w spornych okresach: marcu, maju, lipcu, wrześniu 2016 r. oraz listopadzie i grudniu 2016 r. z wybranego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym nie była niższa niż określona w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej.

Ubezpieczony nie podlegał wówczas ubezpieczeniom społecznym z tytułu spornej umowy zlecenia zawartej ze skarżącą. Zaskarżony wyrok i poprzedzająca go decyzja w tym zakresie zostały zatem wydane z naruszeniem przepisów art. 9 ust. 2 i ust. 2c ustawy systemowej.Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą kasacyjną. W skardze – opartej na pierwszej podstawie kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) – zarzucono:1. błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266), przez stwierdzenie, iż zleceniobiorca ma prawo wyboru tytułu ubezpieczenia, w sytuacji gdy w miesiącu, w którym dokonuje wyboru nie osiąga żadnego przychodu i nie jest w stanie określić wysokości przychodu osiąganego w następnych okresach czasu z uwagi na fakt, że wysokość wynagrodzenia jest uzależniona od ilości przepracowanych godzin;2. błędną wykładnię art. 9 ust. 2c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyrażającą się przyjęciem do podstawy wymiaru wysokości wynagrodzenia wypłaconego za okres dwóch miesięcy, podczas gdy powyższy przepis stanowi o miesięcznej podstawie wymiaru;3. art. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez naruszenie zasady solidaryzmu społecznego, przejawiającej się akceptacją braku proporcjonalności pomiędzy okresem pracy i wynagrodzeniem uzyskanym przez ubezpieczonego, a wysokością składki odprowadzonej na ubezpieczenia społeczne.Skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w sytuacji uznania przez Sąd Najwyższy, że podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona – o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania odwołującej Spółki;

2. zasądzenie od odwołującej Spółki na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się Spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona.Z ustaleń faktycznych w sprawie objętej skargą kasacyjną wynika, że ubezpieczony wykonywał w tym samym okresie pracę na podstawie co najmniej dwóch umów zlecenia zawartych z różnymi podmiotami (płatnikami), z których tylko jedna, zgodnie z wolą ubezpieczonego, stanowiła tytuł ubezpieczenia.Zgodnie z art. 9 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy systemowej, osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku umów - zleceń, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tej umowy, która powstała (została zawarta) najwcześniej.

Artykuł 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej stanowi, że taka osoba może dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 2c i 7. Z kolei art. 9 ust. 2c ustawy systemowej przewiduje, że zleceniobiorca, którego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, spełniająca zarazem warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów (np. innych umów - zleceń), podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym również z innych tytułów.

Zasady tej (tj. o obowiązkowym podleganiu innym tytułom) nie stosuje się, jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia lub z innych tytułów osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę.Z przywołanych przepisów wynika, że generalnie podstawą do objęcia obowiązkowymi ubezpieczenia społecznymi jest najwcześniej zawarta umowa. Zleceniobiorcy przysługuje ponadto wybór co do dobrowolnego ubezpieczenia z tytułu pozostałych umów (art. 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej).

Należy jednak uwzględnić przy tym – jako lex specialis („z zastrzeżeniem”) – art. 9 ust. 2c ustawy systemowej. Zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy jest regulowana treścią art. 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej (dobrowolność co do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów lub zmiany tytułu ubezpieczeń) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy art. 9 ust. 2c ustawy systemowej.

Tym samym sytuacja prawna omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie spełniona, sytuacja ta będzie uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej, która a contrario formułuje zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu drugiej i ewentualnych kolejnych umów zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej powinna „wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy systemowej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r., II UK 548/17, LEX nr 2638597).Przepis art. 9 ust. 2c ustawy systemowej wprowadza obligatoryjne uwzględnienie innych tytułów w sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Zasady tej nie stosuje się wówczas, gdy łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy - zlecenia lub z innych tytułów – np. w wyniku wyboru, o którym mowa w art. 9 ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej – osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Innymi słowy, wybór dodatkowych tytułów ubezpieczenia, o którym mowa w art. 9 ust. ust. 2 zdanie drugie ustawy systemowej, możliwy jest pod warunkiem, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest co najmniej równa kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Jeżeli tak nie jest, art. 9 ust. 2c ustawy systemowej nakazuje uwzględniać - poza najwcześniej zawartą umową - także inne tytuły (tu: umowy zlecenia), tak aby podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu osiągnęła co najmniej kwotę minimalnego wynagrodzenia.Zgodnie z art. 18 ust. 3 tej ustawy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców ustala się zgodnie z ust. 1, jeżeli w umowie agencyjnej lub umowie zlecenia albo w innej umowie o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie.

W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 września 2009 r., I UZP 5/09 (OSNP 2010 nr 5-6, poz.

71) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niewypłacone pracownikowi wynagrodzenie za pracę nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, gdyż nie jest prawnie możliwe uwzględnianie w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników jakichkolwiek należności, które nie stały się przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód ten zaś powstaje dopiero w momencie rzeczywistego otrzymania lub postawienia go do dyspozycji pracownika, stąd przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne istotne jest, czy powstał przychód z tytułu stosunku pracy, a więc czy nastąpiła wypłata należności lub jej postawienie do dyspozycji ubezpieczonego.Stosując art. 9 ust. 2c ustawy systemowej, użyte w tym przepisie pojęcie „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” nie można interpretować, posługując się art. 18 ust. 1 ustawy systemowej i utożsamiać go z przychodem zdefiniowanym w art. 4 pkt 9 tej ustawy.

Należy bowiem zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego rozstrzygnięte zostało już, że użyty wart. 9 ust. 1a ustawy systemowej zwrot „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” należy rozumieć jako wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 tej ustawy (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 lutego 2013 r., I UK 484/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 28; z dnia 18 kwietnia 2018 r., III UK 54/17, LEX nr 2555096; z dnia 13 grudnia 2018 r., I UK 58/18, OSNP 2019 nr 7, poz. 88).

W stanowisku tym podkreśla się, że ustawodawca posłużył się w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej pojęciem „podstawy wymiaru składek” w innym znaczeniu niż w art. 18 ust. 1 tej ustawy. Biorąc pod uwagę odrębność instytucji uregulowanych w art. 9 ust. 1a oraz w art. 18 ust. 1 ustawy systemowej należy uznać, że w powołanych przepisach ustawodawca nadaje temu pojęciu różną treść normatywną. Przede wszystkim art. 9 ust. 1a został umieszczony w rozdziale drugim ustawy systemowej zatytułowanym „Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym”, który - jak sam tytuł wskazuje - reguluje zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej).

Zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne, w tym podstaw ich wymiaru (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej), zostały odrębnie uregulowane w rozdziale trzecim tej ustawy. W związku z tym należy rozdzielić samą instytucję podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym od instytucji następczego ustalania wysokości składek oraz ich podstawy wymiaru. Jeżeli zatem pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie ważnego stosunku pracy (art. 9 ust. 1 ustawy systemowej), którego elementem jest wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na okres jednego miesiąca i praca ta jest wykonywana, co nakłada na pracodawcę obowiązek wypłaty za nią uzgodnionego wynagrodzenia, to należy uznać, że pracownik ten nie podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów na podstawie art. 9 ust. 1a ustawy systemowej w sytuacji, gdy nie dochodzi do wypłaty należnego mu wynagrodzenia za pracę za dany okres, co jest równoznaczne z brakiem przychodu ze stosunku pracy w tym okresie w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy systemowej, mającego znaczenie dla określenia podstawy wymiaru składek zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej.

Te same argumenty wskazują, że również i „podstawa wymiaru składek” z art. 9 ust. 2c ustawy systemowej wynika z treści zawartej umowy o świadczenie usług i faktycznego jej wykonywania. Nie jest przy tym istotne, że dopiero od 1 stycznia 2017 r. weszły w życie przepisy ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 1265), które wprowadziły w odniesieniu do umów zlecenia minimalną stawkę godzinową oraz zasadę, zgodnie z którą w przypadku umów zawartych na czas dłuższy niż 1 miesiąc, wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej dokonuje się co najmniej raz w miesiącu (art. 8a ust. 6 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę).

Obowiązujące przed tą datą przepisy odnoszące się do minimalnego wynagrodzenia za pracę, przy uwzględnieniu art. 85 § 2 k.p. (wypłaty wynagrodzenia za pracę dokonuje się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie), dotyczyły minimalnego wynagrodzenia za miesiąc pracy. W korelacji z tym unormowaniem pozostaje ustawa systemowa, która w stosunku do wszystkich płatników (a nie tylko pracodawców) wprowadza obowiązek raportowania co miesiąc o podstawie wymiaru składki (art. 41 ust. 3 pkt 4 tiret b). Ten aspekt decyduje o sposobie rozumienia art. 9 ust. 2c ustawy systemowej, a konkretnie o tym, że porównanie podstawy wymiaru składki z minimalnym wynagrodzeniem za pracę następuje w ujęciu miesięcznym.

Podsumowując przedstawione stanowisko, należy uznać, że podstawa wymiaru składki w danym miesiącu stanowi iloczyn umówionej stawki godzinowej przemnożonej przez liczbę godzin przepracowanych w tym miesiącu, niezależnie od tego, jak strony się umówiły w zakresie terminów płatności wynagrodzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2021 r., II USKP 121/21, Legalis nr 2666811 i przywołane w nim orzecznictwo).Ponieważ sprawa nie dotyczy wysokości składki, ubocznie jedynie wyrazić można pogląd, że art. 9 ust. 2c ustawy systemowej wprowadza obligatoryjne uwzględnienie innych tytułów w sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Ustawa nie wskazuje przy tym, że chodzi jedynie o „częściowe” podleganie ubezpieczeniom z innych tytułów. Oznacza to, że jako podstawę wymiaru składek należy uwzględnić cały przychód z kolejnej umowy - zlecenia, a nie tylko jego część, która uzupełnia przychód z umowy pierwszej do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Z przepisu nie wynika także, aby granicą podstawy wymiaru składek miała być kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Kwota ta ma bowiem znaczenie tylko dla zastosowania reguły szczególnej z art. 9 ust. 2c ustawy systemowej, stanowiąc element jej hipotezy.

Nie jest ona natomiast wskazana w jej dyspozycji. W konsekwencji należałoby uznać, że obciążony składką na ubezpieczenia jest cały przychód z umowy - zlecenia stanowiącej na mocy art. 9 ust. 2c ustawy systemowej kolejny tytuł ubezpieczenia.Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie i w związku z KPC orzekł jak w sentencji. as (r.g.)