II URN 24/95 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 lipca 1995 r.

II URN 24/95

Jednostki uprawnione do kierowania osób do pracy za granicą zobowiązane są do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy w

wypadku zawarcia z obywatelem polskim umowy o zatrudnieniu za granicą u

pracodawcy zagranicznego (art. 29 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu - Dz. U. Nr 75, poz. 446 ze zm.).

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Janusz Łętowski, Maria

Mańkowska (sprawozdawca),

Sąd Najwyższy, z udzialem prokuratora Jana Szewczyka, po rozpoznaniu w dniu

7 lipca 1995 r. sprawy z wniosku Agencji Ship-Service "R." Spółka z o.o. w

S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o zapłatę składek na

ubezpieczenie społeczne, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości [...]

od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczen Społecznych w Poznaniu z

dnia 6 lipca 1994 r., [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczen Społecznych w Szczecinie z dnia 15 grudnia 1993 r. [...]

oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 8 stycznia 1993 r.

[...] i przekazał sprawę Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. do

ponownego rozpatrzenia.

Uzasadnienie

Agencja Ship-Service "R." Spółka z o.o. odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 8 stycznia 1993 r., zobowiązującej do

uiszczenia składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników kierowanych do pracy

za granicą.

Agencja przyznała, że otrzymała w dniu 19 września 1989 r. koncesję Ministra

Współpracy Gospodarczej z Zagranicą uprawniającą do świadczenia usług przedstawicielskich na rzecz armatorów zagranicznych ważną w okresie od 20 września 1989 r.

do 30 września 1991 r. Otrzymała także w dniu 26 lipca 1990 r. ważne na okres jednego roku uprawnienie wydane przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej zezwalające na

kierowanie obywateli polskich do pracy u zagranicznego pracodawcy. Mimo tego,

Agencji nie udało się zawrzeć żadnych umów z armatorami zagranicznymi, wobec

czego zajmowała się usługami subpośrednictwa polegającymi na kojarzeniu ofert zgłaszanych przez obywateli polskich z zapotrzebowaniem przedstawianym przez inne

agencje pośrednictwa pracy, będące właściwymi jednostkami kierującymi. Agencja

podała nazwy tych jednostek.

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

wniósł o jego oddalenie, powołując się w szczególności na przepisy art. 27 i art. 29

ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu (Dz. U. Nr 75, poz. 446) oraz na wyniki

przeprowadzonej w Agencji "R." kontroli.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wyrokiem

z dnia 15 grudnia 1993 r. oddalił odwołanie Agencji "R." uznając, że realizacja

uprawnień do kierowania obywateli polskich do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych na podstawie art. 26 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. nakłada

obowiązek opłacana składek na ubezpieczenie społeczne za skierowanych pracowników zgodnie, z art. 29 pkt 1 tej ustawy.

W rewizji od powyższego wyroku Agencja "R." zarzuciła, między innymi,

sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez

przyjęcie, że Agencja wysyłała obywateli polskich bezpośrednio do pracodawców zagranicznych.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z

dnia 6 lipca 1994 r. oddalił rewizję i podzielił w całości ustalenia dokonane przez Sąd

Wojewódzki, że na Agencji "R." spoczywał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i na Fundusz Pracy za kierowanych przez siebie pracowników do

pracy za granicą.

Rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości zarzuca powyższemu wyrokowi

rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 3 § 2 k.p.c., art. 29 ustawy z dnia 29

grudnia 1989 r. o zatrudnieniu (Dz. U. Nr 75, poz. 446 ze zm.) i naruszenie interesu

Rzeczypospolitej Polskiej oraz wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i

poprzedzającego go wyroku Sądu Wojewódzkiego, a także decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie z dnia 8 stycznia 1993 r. i przekazanie

sprawy temu organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

Minister Sprawiedliwości podniósł, że zaskarżony wyrok wydany został w sprawie

niedostatecznie wyjaśnionej do ostatecznego rozstrzygnięcia, bowiem akta sprawy nie

pozwalają na ustalenie za jakie osoby i za jakie okresy ich pracy istnieje obowiązek

Agencji "R." zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne. Ustaleń takich nie można

dokonać na podstawie zaskarżonej decyzji, ani na podstawie wykazów sporządonych w

czasie kontroli, chociażby ze względu na treść pisma Interster SA z dnia 27 grudnia

1993 r., który opłacił składki za osoby, kierowane do pracy za granicę w okresie lat

1990-1991, za pośrednictwem tej jednostki, a osoby te znajdują się również w

wykazach ZUS.

Wyjaśnienia wymagają również okoliczności wskazane w pismach firm Import-Export Service Consulting i Marine Managers Haifa [...], które nie były znane organowi

rentowemu przed wydaniem decyzji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Art. 29 ustawy z dnia 29 grudnia 1989

r. o zatrudnieniu (Dz. U. Nr 75, poz. 446 ze zm.) zobowiązał jednostki kierujące,

realizujące zatrudnienie na podstawie umów, o których mowa w art. 26 pkt 2, tj. zawartych z obywatelami polskimi kierowanymi przez te jednostki do pracy za granicą u

pracodawców zagranicznych, do przekazywania na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na ubezpieczenie społeczne za każdą osobę skierowaną do pracy za

granicą, wymierzoną od przeciętnego wynagrodzenia w wysokości przewidzianej dla

pracowników zatrudnionych w Polsce i na Fundusz Pracy kwotę odpowiadającą 12%

przeciętnego wynagrodzenia za każdy miesiąc trwania ubezpieczenia społecznego

osoby skierowanej do pracy za granicą, w trybie i na zasadach przewidzianych dla

składek na ubezpieczenie społeczne.

Zgodnie zaś z art. 27 ust. 3 tej ustawy, kierowanie do pracy za granicą przez

jednostki kierujące odbywa się na podstawie umów zawieranych przez te jednostki z

obywatelami polskimi kierowanymi do pracy za granicą, które regulują czas zatrudnienia

za granicą, obowiązki osoby skierowanej i jednostki kierującej oraz zwrot kosztów

związanych ze skierowaniem do pracy za granicą.

Oznacza to, że Agencja "R.", która posiadała uprawnienia do kierowania obywateli polskich do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych, miała obowiązek

opłacania składek na ubezpieczenie społeczne jedynie wówczas, gdy zrealizowane

zostało uprawnienie Agencji, wynikające z art. 26 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu, tzn. zawarta została umowa z obywatelem polskim kierowanym przez Agencję do pracy za

granicą u pracodawcy zagranicznego.

Natomiast Agencja "R.", zarówno w odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, jak i w rewizji od wyroku Sądu I instancji twierdzi, że mimo uzyskanych

zezwoleń do świadczenia usług przedstawicielskich na rzecz armatorów zagranicznych,

nie zawierała z obywatelami polskimi umów, na podstawie których byli kierowani do

pracy za granicą u pracodawców zagranicznych. Stan taki wynikał z istnienia dużej

konkurencji na rynku pośrednictwa pracy, stąd Agencja "R." zajmowała się wyłącznie

usługami subpośrednictwa, polegającymi na kojarzeniu ofert zgłaszanych przez

obywateli polskich z zapotrzebowaniem innych agencji pośrednictwa pracy, które były

jedynymi jednostkami kierującymi obywatela polskiego do pracy u pracodawcy

zagranicznego. W okresie objętym decyzją ZUS z dnia 8 stycznia 1993 r. Agencja "R."

dokonała 69 usług subpośrednictwa [...] do agencji - jednostek kierujących, które zdaniem Agencji "R." - są zobowiązane do przekazywania składek na ZUS i Fundusz

Pracy.

Sądy obu instancji, co słusznie zarzuca rewizja nadzwyczajna, pominęły dowody

z dokumentów przedstawionych przez Agencję "R.", w których potwierdzono, że osoby

znajdujące się w wykazie organu rentowego były zatrudnione za pośrednictwem innych

jednostek kierujących. Świadczy o tym niewątpliwie pismo Interster SA z dnia 27

grudnia 1993 r. [...], stwierdzające opłacenie składek za skierowanie do pracy za

granicą osób, figurujących również w wykazie organu rentowego, który stanowi

podstawę dla obciążenia tymi samymi składkami Agencję "R.".

Wymaga to ustalenia, czy rzeczywiście osoby, które zostały umieszczone w

wykazach organu rentowego, były skierowane do pracy za granicę na podstawie umów

zawartych z Agencją "R.". Nazwiska osób, które figurują zarówno w wykazie organu

rentowego i piśmie Intersteru SA z dnia 27 grudnia 1993 r., dotyczą podobnych

okresów pracy za granicą; byłoby zatem nieuzasadnione żądanie Oddziału ZUS-u w S.

powtórnego opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne.

Wyjaśnienia wymaga również, czy za osoby wymienione w piśmie na k. 26 akt

sądowych opłacone zostały składki na ubezpieczenie społeczne. Z pisma tego nie wynika również, czy firma Import-Export Service Consultng działała na podstawie

uprawnień określonych w art. 27 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. Inna z kolei sytuacja

mogła mieć miejsce w wypadku kierowania przez Agencję "R." obywateli polskich do

Marine Managers Haifa [...]. wymaga zatem wyjaśnienia, czy Agencja "R." w stosunku

do tej firmy była jednostką kierującą do pracy za granicą u pracodawców

zagranicznych.

Wszystkie okoliczności, wymagające wyjaśnienia wynikają z dokumentów złożonych w postępowaniu odwoławczym, nie były więc znane Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w S. przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Rewizja nadzwyczajna

podlegała uwzględnieniu, bowiem zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu

Wojewódzkiego rażąco naruszały prawo, skoro zostały wydane w sprawie niedostatecznie wyjaśnionej do ostatecznego rozstrzygnięcia (art. 3 § 2 k.p.c. i art. 316 § 1

k.p.a.). Narusza to również interes Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ godzi w zasadę

praworządnego działania organów wymiaru sprawiedliwości.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 422 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.