II URN 20/94 · Sąd Najwyższy

Wyrok z

dnia 30 czerwca 1994 r.

II URN 20/94

Obniżenie œwiadczeń rentowych, wskutek nieprawidłowego okreœlenia

przez organ rentowy wysługi emerytalnej żołnierza, stanowi błšd tego

organu i

uzasadnia wypłacenie renty w należnej wysokoœci za trzy lata wstecz od

dnia

zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokoœci tej renty.

Przewodniczšcy SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Teresa Romer

(sprawozdawca), Maria Tyszel,

Sšd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po

rozpoznaniu

w dniu 22 czerwca 1994 r. sprawy z wniosku Krystyny O. przeciwko

Wojskowemu

Biuru Emerytalnemu w S. o wysokoœć wojskowej renty rodzinnej

na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwoœci [...] od wyroku

Sšdu

Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 paœdziernika 1993 r. [...],

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzajšcy go wyrok Sšdu

Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 7

czerwca

1993 r., [...] i sprawę przekazał temu Sšdowi do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Wnioskodawczyni Krystyna O. pobierała od 1 kwietnia 1978 r. wojskowš

rentę

rodzinnš po mężu starszym sierżancie, który zmarł w czasie odbywania

zawodowej

służby wojskowej. Poczštkowo rentę wypłacano zaliczkowo, do czasu

orzeczenia o

przyczynie zgonu męża wnioskodawczyni.

Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w D. w orzeczeniu [...] z dnia 16

marca 1979 r. stwierdziła, że œmierć Eugeniusza O. nie pozostaje w

zwišzku ze

służbš wojskowš.

Decyzjš z 2 maja 1980 r. Wojewódzki Sztab Wojskowy ustalił prawo do

wojskowej renty rodzinnej na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz członków ich rodzin

(Dz. U.

Nr 53, poz. 341 ze zm.). Rentę zwiększono o 7,5% podstawy wymiaru z

tytułu 15 lat

służby wojskowej zmarłego żywiciela. Rentę przyznano wnioskodawczyni oraz

jej

dzieciom Renacie i Januszowi.

W zwišzku z postanowieniami ustawy z dnia 23 marca 1983 r. o zmianie

ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz.

U. Nr 16,

poz. 78) wysokoœć renty rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej

podwyższono do

12,5%. Zgodnie bowiem z art. 29 ust. 3 tej ustawy, rentę rodzinnš

zwiększa się o 1%

podstawy wymiaru za każdy rok wysługi emerytalnej żołnierza (emeryta,

rencisty) z

tytułu służby wojskowej do 10 lat włšcznie oraz o 0,5% za każdy następny

rok

wysługi. Wedle art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. do dnia

wejœcia w

życie ustawy z dnia 23 marca 1983 r ., wymienionej wyżej, renta rodzinna

ulegała

podwyższeniu o 0,5% podstawy wymiaru za każdy rok wysługi emerytalnej

żołnierza

z tytułu służby wojskowej. Podwyższenie to nie mogło jednak przekraczać

10%

podstawy wymiaru. Ustawa z dnia 23 marca 1983 r. nie tylko ustaliła

wyższy procent

zwiększenia renty rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej, ale zniosła też

ograniczenie

tego zwiększenia do 10% podstawy wymiaru.

Kolejnymi decyzjami renta rodzinna pobierana przez wnioskodawczynię

była

podwyższana i waloryzowana. Decyzji tych wnioskodawczyni nie

kwestionowała

mimo prawidłowych pouczeń o sposobie odwołania.

Decyzjš z 31 sierpnia 1992 r. ustalono wysokoœć renty rodzinnej na

1.159.900

zł. To wyliczenie wnioskodawczyni zakwestionowała. W uzasadnieniu

odwołania

skierowanego do Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Lublinie zarzuciła, że wojskowy organ emerytalny od poczštku błędnie

wylicza

należnš jej rentę rodzinnš po mężu. Domagała się prawidłowego wyliczenia

wysokoœci tej renty od dnia jej wypłaty - od 1 kwietnia 1978 r.

Twierdziła, że w tej

decyzji oraz w kolejnej, z 1 grudnia 1992 r. nie uwzględniono dodatku z

tytułu 15 lat

wysługi emerytalnej męża.

Wyrokiem z 7 czerwca 1993 r. Sšd oddalił odwołanie. W uzasadnieniu

Sšd

podkreœlił, że renta rodzinna wnioskodawczyni była ustalona na podstawie

zaœwiadczenia o wysokoœci uposażenia oraz œwiadczeń w naturze, jakie

otrzymywał

Eugeniusz O. Kolejne decyzje podwyższajšce tę rentę były oparte na

decyzji z 1978

r. Wnioskodawczynię prawidłowo pouczano o możliwoœci zaskarżania decyzji,

o ile

nie zgadzałaby się z ich treœciš. Sšd zaznaczył też, że do renty

doliczane było

zwiększenie o 12,5% podstawy wymiaru z tytułu wysługi emerytalnej w

służbie

wojskowej. Doliczenie takie zawarte jest także w zaskarżonej decyzji.

Ponieważ

wnioskodawczyni w dodatkowym "oœwiadczeniu" domagała się uwzględnienia w

podstawie wymiaru renty rodzinnej dodatków do uposażenia, które jej

zdaniem,

otrzymywał Eugeniusz O., Sšd ustalił, że żaden dokument ani zaœwiadczenie

zawarte w aktach rentowych nie zawierajš informacji o dodatkach tego

rodzaju,

wypłaconych Eugeniuszowi O.

Sšd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z 22 paœdziernika 1993 r. oddalił

rewizję

wnioskodawczyni od wyroku Sšdu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sšd

Apelacyjny podkreœlił, że do podstawy wymiaru renty rodzinnej przyjęto

wszystkie

składniki uposażenia jakie otrzymywał mšż wnioskodawczyni. Brak też,

zdaniem

Sšdu Apelacyjnego, dowodów potwierdzajšcych dłuższy okres służby

wojskowej lub

pracy, które uzasadniałyby przyznanie zwiększenia wymiaru renty z powodu

wysługi

lat. Wnioskodawczyni ma zwiększonš rentę rodzinnš o 12,5% podstawy

wymiaru z

tytułu 15 lat wysługi emerytalnej męża, co wedle Sšdu Apelacyjnego,

odpowiada

materiałowi dowodowemu zawartemu w aktach emerytalnych.

W rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwoœci zarzucił wyrokowi

Sšdu

Apelacyjnego rażšce naruszenie prawa, w szczególnoœci art. 3 § 2 k.p.c. i

art. 29

ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych

i ich rodzin oraz naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej i wniósł

o uchylenie

tego wyroku oraz poprzedzajšcego go wyroku Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy

i

Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie i przekazanie sprawy temu Sšdowi do

ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji Minister podał, że spór

dotyczy

ustalenia wysługi emerytalnej męża wnioskodawczyni. W aktach emerytalnych

brakuje zaœwiadczeń o pracy przed rozpoczęciem służby. Nie ma też danych

jakie

okresy i na jakiej podstawie przyjęto do 15 lat wysługi.

Sšd Najwyższy rozważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. W aktach emerytalnych (k.

121)

znajduje się odpis wykazu przebiegu służby wojskowej i pracy cywilnej st.

sierżanta

Eugeniusza O. Brak jest na tym odpisie daty jego sporzšdzenia oraz daty

samego

wykazu. Z przebiegu zatrudnienia i służby wojskowej wynika, iż łšczny ich

okres

wynosi ponad 25 lat.

W decyzji o rewaloryzacji wojskowej renty rodzinnej, Wojskowe Biuro

Emerytalne przy obliczaniu podstawy wymiaru tej renty przyjęło uposażenie

starszego sierżanta po 20 latach wysługi wojskowej. Decyzja ta, bez daty,

wydana

została już po rozstrzygnięciu sprawy zaskarżonym wyrokiem Sšdu

Apelacyjnego.

Decyzję tę organ emerytalny wydał działajšc na podstawie przepisów ustawy

z dnia

10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz

ich

rodzin (Dz. U. Nr 10 z 1994 r., poz. 36), która weszła w życie z dniem 27

lutego 1994

r. Spór dotyczy wysokoœci renty rodzinnej przewidzianej w przepisach

ustawy z dnia

16 grudnia 1972 r, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych [...].

Przytoczona decyzja ma dla rozstrzygnięcia tego sporu znaczenie o tyle,

że przyjęto

w niej, iż mšż wnioskodawczyni posiadał ponad 20 lat wysługi emerytalnej.

W tej

sytuacji dotychczasowe ustalenia zawarte w obu wyrokach, iż wysługa

emerytalna

Eugeniusza O. została prawidłowo obliczona na 15 lat okazujš się błędne.

Brak jest jednak jakiegokolwiek dowodu, poza załšczonym odpisem

wykazu

przebiegu służby i pracy, który wyjaœniałby odmienne od dotychczasowego,

stanowisko Wojskowego Biura Emerytalnego, co do długoœci wysługi

emerytalnej

Eugeniusza O.

Jak już wspomniano, zgodnie z treœciš art. 29 ust. 3 ustawy z dnia

16 grudnia

1972 r, o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (jednolity tekst:

Dz. U. z

1983 r., Nr 29, poz. 139), majšcego zastosowanie przy rozpatrywaniu

niniejszej

sprawy, nie było ograniczenia długoœci wysługi emerytalnej żołnierza przy

zwiększaniu renty rodzinnej.

Od dnia 1 stycznia 1983 r., do chwili wejœcia w życie zmian

wprowadzonych

ustawš z dnia 23 marca 1983 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym

żołnierzy zawodowych i ich rodzin [...], ograniczenie zwiększenia

wysokoœci renty

rodzinnej z tytułu wysługi emerytalnej regulował art. 28 ust. 2

omawianej ustawy i to

nie w zakresie iloœci lat przyjmowanych do wysługi, lecz tylko co do

procentu

zwiększenia w odniesieniu do podstawy wymiaru.

Zgodnie z art. 52 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r, o zaopatrzeniu

emerytalnym żołnierzy [...], jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie

œwiadczeń

pieniężnych ujawnione zostanš nowe dowody lub okolicznoœci mogšce mieć

wpływ

na prawo do œwiadczeń lub ich wysokoœć, które istniały przed ustaleniem

prawa do

œwiadczeń, następuje ponowne ustalenie prawa do œwiadczeń lub ich

wysokoœci.

Natomiast art. 62 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przewiduje, iż w razie

ponownego

ustalenia prawa do œwiadczeń, wypłaca się je do dnia, w którym powstało

prawo do

nich lub do ich podwyższenia jednakże za okres nie dłuższy niż 3 lata,

jeżeli

odmowa przyznania lub przyznanie niższych œwiadczeń były następstwem

błędu

wojskowego organu emerytalnego lub organu odwoławczego.

Odwołanie wnioskodawczyni od decyzji z 31 sierpnia 1992 r. było w

istocie

wnioskiem o ponowne ustalenie wysokoœci renty rodzinnej. Z rażšcym

naruszeniem

art. 3 § 2 k.p.c., Sšdy obu instancji nie zajęły się w ogóle wyjaœnieniem

istoty

sprawy, tj. ustaleniem przebiegu pracy cywilnej i służby wojskowej męża

wnioskodawczyni do chwili jego œmierci. Wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni a

także

wbrew treœci wspomnianego wykazu oba Sšdy przyjęły jako rzecz oczywistš,

że

wysługa emerytalna męża wnioskodawczyni nie przekraczała 15 lat.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy koniecznym będzie dokonanie ustaleń

dotyczšcych przebiegu pracy i służby Eugeniusza O., wyjaœnienie dlaczego,

mimo

treœci znajdujšcego się obecnie w aktach emerytalnych wykazu przebiegu

jego pracy

i służby, otrzymywała ona rentę rodzinnš podwyższonš jedynie z tytułu 15

lat wysługi

emerytalnej. Wskazane wydaje się też ustalenie od kiedy organ rentowy

dysponował

wspomnianym wykazem, i dlaczego wczeœniej nie dokonał właœciwego

obliczenia

wysługi emerytalnej oraz czy wykaz ten zawiera pełne dane.

Obniżenie œwiadczeń rentowych wskutek nienależytego okreœlenia przez

organ rentowy wysługi emerytalnej żołnierza, stanowi błšd tego organu i

uzasadnia

wypłacenie renty w należnej wysokoœci za trzy lata wstecz od zgłoszenia

wniosku o

ponowne ustalenie wysokoœci tej renty.

Kierujšc się powyższymi względami Sšd Najwyższy orzekł jak w

sentencji.

W zwišzku z nadsyłanymi do Sšdu Najwyższego pismami procesowymi

wnioskodawczyni, Sšd Najwyższy wyjaœnia, że rewizja nadzwyczajna

wniesiona w

jej interesie dotyczyła jedynie wysokoœci wysługi emerytalnej Eugeniusza

O. i tylko ta

kwestia była przedmiotem oceny Sšdu Najwyższego. Ubocznie Sšd Najwyższy

zauważa, że wbrew obecnym zarzutom wnioskodawczyni, materiał dowodowy

zawarty w aktach emerytalnych i sšdowych wskazuje na to, że pozostałe

ustalenia

organu emerytalnego, majšce wpływ na wysokoœć renty rodzinnej sš

prawidłowe.

Wypłacanie osobie uprawnionej œwiadczeń w zaniżonej wysokoœci,

narusza

konstytucyjnš zasadę państwa prawnego a więc stanowi też naruszenie

interesu

Rzeczypospolitej Polskiej i dlatego rewizja nadzwyczajna została

uwzględniona

mimo przekroczenia terminu o jakim mowa w art. 421 § 2 k.p.c.