II URN 19/94 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 22 czerwca 1994 r.

II URN 19/94

Czteroletni okres, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru

emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz

o

zmianie niektórych ustaw - (Dz. U. Nr 104, poz. 405 ze zm.) przypadać

może na

okres ostatnich 13 lat kalendarzowych przed zgłoszeniem wniosku o wypłatę

Ÿwiadczenia, jeżeli mimo ustalenia prawa do emerytury uprawniony nie

pobierał Ÿwiadczenia, pozostajšc w zatrudnieniu.

Przewodniczšcy SSN: Stefania Szymańska, Sędziowie SN: Teresa Romer,

Maria Tyszel (sprawozdawca),

Sšd Najwyższy, przy udziale prokuratora Iwony Kaszczyszyn, po

rozpoznaniu

w dniu 22 czerwca 1994 r. sprawy z wniosku Zygmunta P. przeciwko

Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o wysokoŸć emerytury na skutek

rewizji

nadzwyczajnej Ministra SprawiedliwoŸci [...] od wyroku Sšdu

Wojewódzkiego-Sšdu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 9 wrzeŸnia 1993 r.

[...],

u c h y l i ł

zaskarżony wyrok oraz poprzedzajšcš go decyzję

Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z dnia 24 maja 1993 r. [...] i

sprawę

przekazał do ponownego rozpoznania organowi rentowemu.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzjš z dnia 5

paŸdziernika

1992 r. przyznał Zygmuntowi P., urodzonemu 5 czerwca 1932 r., emeryturę

od dnia

6 czerwca 1992 r., zawieszajšc jej wypłatę wobec dalszego pozostawania

wnioskodawcy w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy. Za podstawę

wymiaru emerytury organ rentowy przyjšł zarobek wnioskodawcy z lat 1986,

1987 i

1988, to jest z kolejnych 3 lat kalendarzowych przypadajšcych przed

zgłoszeniem

wniosku. WskaŸnik wysokoŸci podstawy wymiaru wyniósł 220,93%.

W dniu 11 maja 1993 r. wnioskodawca zgłosił wniosek o przyjęcie za

podstawę wymiaru emerytury zarobków z lat 1990, 1991 i 1992 r. załšczajšc

zaŸwiadczenie o zatrudnieniu od 1 czerwca 1985 r. do 3 stycznia 1993 r.

Decyzjš z dnia 24 maja 1993 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy

przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury wynagrodzenia uzyskanego we

wskazanym okresie, ponieważ nie sš to lata z ostatniego 12-lecia przypadajšcego

przed

zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury z dnia 8 wrzeŸnia 1992 r.

W odwołaniu, wniesionym do Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Katowicach, wnioskodawca podtrzymał swoje żšdanie.

Wyrokiem z dnia 9 wrzeŸnia 1993 r., [...], Sšd Wojewódzki-Sšd Pracy

i

Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie. Wnioskodawca nie

zgłosił w ustawowym terminie wniosku o uzasadnienie wyroku, nie wniósł

również

rewizji do Sšdu Apelacyjnego.

W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku, Minister SprawiedliwoŸci

wnosił o

jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzajšcej ten wyrok decyzji organu

rentowego

i przyjęcie za podstawę wymiaru emerytury wnioskodawcy jego zarobków z

trzech

kolejnych lat kalendarzowych tj. z 1990 r., 1991 r. i 1992 r. zarzucajšc,

że

zaskarżony wyrok został wydany z rażšcym naruszeniem prawa, w

szczególnoŸci

art. 33 ust. 1 w zwišzku z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17

paŸdziernika 1991 r. o

rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz

o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), a nadto naruszenie

interesu

Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpoznajšc sprawę Sšd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna okazała się słuszna. Wprawdzie brak jest

uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sšdu Wojewódzkiego, jednakże sentencja wyroku

wskazuje, że Sšd podzielił poglšd organu rentowego, iż wnioskodawca nie

spełnił

warunków okreŸlonych w art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 17 paŸdziernika 1991

r. o

rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz

o zmianie

niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.), zwanej dalej ustawš o

rewaloryzacji, ponieważ zgłosił wniosek o zmianę podstawy wymiaru emerytury po

dniu 31

grudnia 1992 r., wobec czego jego żšdanie przyjęcia za podstawę wymiaru

emerytury zarobków uzyskanych w innym okresie niż 3 lata z ostatniego 12lecia

przed zgłoszeniem wniosku o przyznanie emerytury, nie znajduje

uzasadnienia w

tymże przepisie.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji Ÿwiadczenia

zrewaloryzowane

w myŸl art. 27-30 i art. 32 podlegajš ponownemu obliczeniu, z

zastosowaniem zasad

przewidzianych w art. 28-30, na wniosek emeryta lub rencisty, od podstawy

wymiaru

ustalonej na zasadach okreŸlonych w art. 7 z okresu, o którym mowa w art.

7 ust. 1

pkt 1 (zdanie pierwsze). Jeżeli wniosek był zgłoszony do dnia 31 grudnia

1992 r.

podwyższenie Ÿwiadczenia następowało od dnia 1 listopada 1991 r. (zdanie

trzecie).

Jak wyjaŸnił Sšd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 8 listopada 1993

r. w

sprawie sygn. akt II UZP 21/93 (OSNiCP 1994 r. z. 3, poz. 67): "Przepis

art. 33 ma

charakter przepisu przejŸciowego i w ust. 1 reguluje - w zakresie nim

objętym uprawnienia emerytów i rencistów do ponownego obliczenia

zrewaloryzowanego

Ÿwiadczenia; uwzględnieniu podlegajš jednak tylko te okresy zatrudnienia,

które

miały miejsce przed zgłoszeniem wniosku o ustalenie prawa lub wniosku o

wypłatę

Ÿwiadczenia, zgłoszonych przed wejŸciem w życie ustawy o rewaloryzacji

(15

listopad 1991 - art 46 ust. 1)". Sšd Najwyższy wskazał w tej uchwale

również, że

trzyletni okres, z którego wynagrodzenie może stanowić podstawę wymiaru

emerytury (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o rewaloryzacji) przypadać może na

okres

ostatnich 12 lat przed zgłoszeniem wniosku o wypłatę Ÿwiadczenia, jeżeli

mimo

ustalenia prawa do emerytury, uprawniony nie pobierał Ÿwiadczenia

pozostajšc w

zatrudnieniu.

Przepis art. 33 ust. 1 ustawy o rewaloryzacji ma także zastosowanie

do osób

pobierajšcych Ÿwiadczenia. Oprócz argumentów przemawiajšcych za tym

stanowiskiem, przytoczonych w cyt. uchwale, można podkreŸlić, że zasięg

czasowy

działania tego przepisu został okreŸlony poprzez wskazanie, że ponowne

obliczenie

Ÿwiadczeń następuje od podstawy wymiaru ustalonej na zasadach okreŸlonych

w

art. 7 z okresu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, czyli kolejnych 3

lat

kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 12 lat

kalendarzowych, jeżeli wniosek o Ÿwiadczenie zostanie zgłoszony do dnia 31 grudnia

1992 r.

Do tej daty odwołuje się art. 33 ust. 1 również w zdaniu ostatnim.

Orzekajšcy w niniejszej sprawie skład Sšdu Najwyższego w całej

rozcišgłoŸci

podziela poglšd wyrażony w przytoczonej uchwale z dnia 8 listopada 1993

r. sygn.

akt II UZP 21/93, że ponowne ustalenie wysokoŸci Ÿwiadczenia emeryta lub

rencisty,

który po przyznaniu Ÿwiadczenia wykonywał zatrudnienie, następuje na

podstawie

art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) zwanej dalej

ustawš o

z.e.p. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawš z dnia 24 maja 1990 r. o

zmianie

niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 36, poz. 206)

stanowi:

"Na wniosek osoby zainteresowanej ustala się, na zasadach okreŸlonych w

art. 16 i

161, nowš podstawę wymiaru od wyższego wynagrodzenia - wypłaconego

pracownikowi po przyznaniu Ÿwiadczenia - za cały okres wymagany do

ustalenia

podstawy wymiaru". Zmiany w sposobie ustalania podstawy wymiaru Ÿwiadczeń

wprowadzone ustawš o rewaloryzacji powodujš, że zamiast art. 16-161

należy

stosować zasady okreŸlone w art. 7 ustawy o rewaloryzacji, który to

przepis zastšpił

poprzednio obowišzujšce art. 16-161 ustawy o z.e.p.

Sšd Najwyższy w szeregu swych orzeczeń rozważał zasady ponownego

ustalania wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytów i rencistów, którzy przyznanego

Ÿwiadczenia nie pobierali, wykonujšc zatrudnienie w wymiarze lub w wysokoŸci

uzasadniajšcej zawieszenie wypłaty. W wyroku z dnia 9 marca 1993 r. w sprawie

sygn. akt

II URN 4/93 Sšd Najwyższy uznał, że art. 79 ustawy o z.e.p. nie ma

zastosowania

wówczas, gdy emeryt (rencista) pomimo ustalenia prawa do Ÿwiadczenia

nadal

pozostawał w zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy i wskutek tego

nie

pobierał przysługujšcego Ÿwiadczenia, wobec zawieszenia jego wypłaty. W

uzasadnieniu tego wyroku Sšd Najwyższy powtórzył poglšd ustalony we

wczeŸniejszym orzecznictwie, wskazujšcy na różnicę pomiędzy pojęciami: "ustalenie

prawa do

Ÿwiadczeń" i "przyznanie Ÿwiadczenia" (uchwała z dnia 10 sierpnia 1988

r,. II UZP

22/88 - OSNCP 1989 z. 12 poz. 194 oraz uchwała składu siedmiu sędziów z

dnia 27

listopada 1989 r., III UZP 11/89 - OSNCP 1990 z. 6 poz. 72 oraz wyrok z

dnia 17

stycznia 1992 r. II URN 86/91). W powołanej już wyżej uchwale z dnia 8

listopada

1993 r. Sšd Najwyższy uznał, że: "[...] w sytuacji, gdy osoba, która po

ustaleniu

prawa do emerytury lub renty, odstšpiła od realizacji tego prawa i nie

pobierała

Ÿwiadczenia, gdyż pozostawała w zatrudnieniu, to zgłaszajšc następnie

wniosek o

realizację nabytego prawa, tj. o wypłatę Ÿwiadczenia, ma prawo do

ustalenia

podstawy wymiaru Ÿwiadczenia z wybranego przez siebie okresu - zgodnie z

art. 7

ust. 1 ustawy o rewaloryzacji, z tym iż przez użyte w tym przepisie

okreŸlenie "rok, w

którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę" należy rozumieć rok, w

którym

zgłoszono wniosek o wypłatę emerytury lub renty (uprzednio nie

pobieranej)."

Brak jest racjonalnych przesłanek, by osoby nie pobierajšce

Ÿwiadczeń były w

gorszej sytuacji od osób, które mimo spełnienia przesłanek do nabycia

Ÿwiadczenia,

nie wystšpiły o jego ustalenie.

Te dwie grupy osób należy traktować jednakowo, a to z uwagi na

priorytetowe

znaczenie pobierania Ÿwiadczenia, a nie ustalenia prawa do Ÿwiadczenia.

PodkreŸlić należy, że za stanowiskiem tym przemawia zasada

ubezpieczeń

społecznych powišzania prawa i wysokoŸci Ÿwiadczeń emerytalno-rentowych z

długoŸciš okresu zatrudnienia pracownika i wysokoŸciš odprowadzonych od

jego

wynagrodzenia składek na ubezpieczenie społeczne, zwłaszcza że zasada ta

wyraŸnie została wzmocniona, właŸnie w przepisach ustawy o rewaloryzacji,

nadajšcych okresom składkowym decydujšce znaczenie zarówno w nabyciu

prawa

do Ÿwiadczeń, jak i ich wysokoŸci. Również regulacja art. 7 ust. 1 ustawy

o

rewaloryzacji wydłużajšca sukcesywnie okres, z którego wynagrodzenie ma

stanowić podstawę wymiaru Ÿwiadczeń wskazuje na dšżenie do Ÿcisłego

powišzania

wysokoŸci Ÿwiadczenia z wysokoŸciš odprowadzonych na ubezpieczenie

społeczne

składek.

W niniejszej sprawie, wnioskodawca po ustaleniu prawa do emerytury

nie

pobierał tego Ÿwiadczenia wykonujšc nadal zatrudnienie w pełnym wymiarze

czasu

pracy do 3 stycznia 1993 r. Praca ta podlegała obowišzkowi ubezpieczenia

społecznego i od wynagrodzenia wnioskodawcy zostały odprowadzone składki

na

ubezpieczenie społeczne.

Sšd Najwyższy, w składzie orzekajšcym, podziela w całej rozcišgłoŸci

poglšdy przedstawione w powołanych orzeczeniach i uważa, że brak jest

przeszkód

prawnych do ustalenia wysokoŸci emerytury na podstawie art. 7 ust. 2

ustawy o

rewaloryzacji tj. do przyjęcia za podstawę wymiaru emerytury

wnioskodawcy, jego

zarobków osišgniętych również w okresie pomiędzy ustaleniem jego prawa do

emerytury a wnioskiem o realizację tego prawa, czyli przed spełnieniem

warunków

do podjęcia wypłaty tego Ÿwiadczenia.

Ponieważ jednak wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie podstawy

wymiaru i wypłatę emerytury w 1993 r., to - w myŸl art. 7 ust. 1 pkt 2

ustawy o

rewaloryzacji - podstawę wymiaru emerytury stanowi kwota wynagrodzenia z

kolejnych 4 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z

ostatnich 13

lat kalendarzowych. Wniosek rewizji nadzwyczajnej został - na rozprawie w

dniu 22

czerwca 1994 r. - zmodyfikowany w kierunku uwzględnienia w podstawie

wymiaru

emerytury wnioskodawcy również jego wynagrodzenia z 1989 r.

Sšd Najwyższy podziela poglšd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, że

zaskarżony wyrok narusza również interes Rzeczypospolitej Polskiej.

Pozbawienie

wnioskodawcy Ÿwiadczenia w należnej mu wysokoŸci jest bowiem sprzeczne z

konstytucyjnš zasadš państwa prawnego i politykš socjalnš; ponadto - jak

to Sšd

Najwyższy wielokrotnie podnosił w swych orzeczeniach - naruszenie

wyrokiem

sšdowym prawno-konstytucyjnej zasady ustrojowej zasady zaufania obywatela

do

Państwa i jego organów, stanowi naruszenie interesu Rzeczypospolitej w

rozumieniu

art. 421 § 2 k.p.c.

Majšc powyższe na uwadze Sšd Najwyższy z mocy powołanych przepisów

oraz art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.