II UKN 95/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 2 czerwca 1998 r.

I UKN 95/98

Matka nie ma prawa do wcześniejszej emerytury, jeżeli choroba dziecka

nie upośledza sprawności jego organizmu, w sposób wymagający jej stałej

opieki (§ 1 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w

sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się

dziećmi wymagającymi stałej opieki, Dz.U. Nr 28, poz. 149).

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Stefania Szymańska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 1998 r. sprawy z wniosku

Jadwigi K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 5 listopada

1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wnioskodawczyni Jadwiga K., urodzona 11 października 1951 r., złożyła w

dniu 31 sierpnia 1994 r. wniosek o emeryturę z powodu konieczności stałej opieki

nad dzieckiem Łukaszem urodzonym 11 czerwca 1981 r. Do wniosku dołączone zostało zaświadczenie lekarskie z 17 sierpnia 1994 r., z którego wynika, że Łukasz K.

choruje na astmę oskrzelową, bardzo często nawracające stany astmatyczne i wymaga osobistej opieki matki. Decyzją z dnia 16 września 1994 r. organ rentowy

przyznał wnioskodawczyni od dnia 1 maja 1994 r. prawo do wcześniejszej emerytury

na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie

uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. nr 28, poz.149) ponieważ udowodniła jednocześnie

okres zatrudnienia w rozmiarze 27 lat, 10 miesięcy i 17 dni. W dniu 10 lutego 1997 r.

do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Prokuratury Wojewódzkiej w

R. o wszczęcie postępowania w celu ponownego ustalenia prawa wnioskodawczyni

do świadczeń emerytalnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w wyniku postępowania wyjaśniającego stwierdzono, iż Łukasz K. nie jest chory w stopniu wymagającym stałej osobistej opieki matki. Potwierdziła to analiza dokumentacji lekarskiej,

przeprowadzona przez Wojewódzką Przychodnię Matki i Dziecka. Wobec tego, decyzją z dnia 17 lutego 1997 r. organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę

emerytury od dnia 1 marca 1997 r. Odwołanie wnioskodawczyni od tej decyzji oddalił

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z

dnia 22 lipca 1997 r.

Sąd Wojewódzki zażądał dokumentacji lekarskiej dotyczącej Łukasza K. i po

jej dołączeniu dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy pneumonologa i internisty.

Biegli po zapoznaniu się z dokumentacją lekarską i zbadaniu Łukasza K. stwierdzili u

niego spastyczny (alergiczny) nieżyt oskrzeli bez odchyleń od stanu prawidłowego

ani zaburzeń wydolności oddechowej. Wymaga to okresowego leczenia, ale nie wymaga stałej opieki ani aktualnie, ani od 31 sierpnia 1994 r. Na tej podstawie Sąd

pierwszej instancji ustalił, że Łukasz K. nie wymagał w 1994 r. i w dalszym ciągu nie

wymaga stałej opieki innej osoby. Wobec tego wnioskodawczyni nie ma uprawnień

do wcześniejszej emerytury, jak prawidłowo stwierdził organ rentowy w zaskarżonej

decyzji.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem a dnia 5 listopada 1997 r. oddalił apelację wnioskodawczyni i uznał, że Sąd

Wojewódzki prawidłowo ustalił na podstawie dowodów zgromadzonych w postępowaniu przed organem rentowym i w postępowaniu sądowym, że schorzenia, na jakie

cierpi syn wnioskodawczyni Łukasz nie wymagają stałej opieki matki. Takie okoliczności jak to, że Łukasz uczęszcza do szkoły bez żadnych dłuższych przerw, że bez

żadnych ograniczeń uczestniczy w lekcjach w.f. i że rodzice nie informowali szkoły o

przewlekłych i ciężkich schorzeniach syna, w zestawieniu z opiniami lekarskimi, daje

pełne podstawy do przyjęcia, iż wnioskodawczyni nie ma uprawnień do wcześniejszej

emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja

1989 r. Biegli lekarze specjalności właściwych dla schorzeń syna wnioskodawczyni

po zapoznaniu się z pełną dokumentacją lekarską i zbadaniu Łukasza stwierdzili w

sposób wyraźny, że cierpi on na alergiczny nieżyt oskrzeli bez zaburzeń wydolności

oddechowej i że choroba ta wymaga okresowego leczenia, ale badany nie wymagał i

nie wymaga stałej opieki innej osoby.

Sąd Wojewódzki miał zatem pełne podstawy, aby opinie te uznać za trafne i

wiarygodne. Są one bowiem zgodne z opinią Wojewódzkiej Przychodni Matki i

Dziecka w R., wydanej na prośbę organu rentowego, a ponadto jasne, wyczerpujące,

fachowe i należycie uzasadnione. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Wojewódzki prawidłowo zgromadził w tej sprawie pełny materiał dowodowy i ocenił go w sposób zgodny

z obowiązującymi przepisami (art.233 §1 KPC). Jeżeli zatem syn wnioskodawczyni

nie jest chory w stopniu, który wymagałby tak w roku 1994, jak i w chwili obecnej

stałej opieki matki, to Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wnioskodawczyni nie

spełnia i nie spełniała warunków dla uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury w

myśl przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. W takiej zaś

sytuacji wstrzymanie wypłaty emerytury na podstawie art.80 ust.1 w związku z

art.102 ust.1 pkt 4 i ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz.267 ze zm.) było zgodne z obowiązującym prawem.

Powyższy wyrok pełnomocnik wnioskodawczyni zaskarżył kasacją, zarzucając

na podstawie art.3931 KPC naruszenia przepisów postępowania mające istotny

wpływ na wynik sprawy, a polegające na obrazie przepisów art.5 KPC na skutek jego

niezastosowania, art.232 zdanie drugie w związku z art.468 §2 pkt 3 KPC - na skutek

nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań świadka Bronisława N., art.326 §1 w związku

z art.328 §2 KPC na skutek pominięcia w ocenie Sądu dokumentacji lekarskiej

znajdującej się w aktach sprawy, a zwłaszcza zaświadczenia lekarskiego z dnia 9

kwietnia 1997 r. Wojewódzkiego Szpitala Zespołowego w R. oraz pominięcia dowodu

z przesłuchania powódki w charakterze strony. Wnioskodawczyni wniosła o

uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z uwzględnieniem kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest zasadna. Stosownie do §1 ust.1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. nr 28,

poz.149), wydanym na podstawie art.27 ust.2a ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. nr 40, poz.267 ze zm.)

prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje matce dziecka, które ze względu na

stan zdrowia wymaga jej stałej opieki, a matka ma okres zatrudnienia co najmniej 20

lat. Z ustaleń Sądu pierwszej instancji, zaakceptowanych przez Sąd drugiej instancji

wynika, że wnioskodawczyni nie spełnia pierwszego z tych warunków.

Zarzuty kasacji o naruszeniu art.5, 232, 468 § 2 pkt 3, 316 § 1 i 328 § 2 KPC

nie są zasadne. Powódka przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia syna z dnia 9 kwietnia 1997 r. [...] i podlegało ono ocenie przez biegłych

lekarzy specjalności właściwych dla schorzeń syna wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni, działająca bez adwokata lub radcy prawnego, nie potrzebowała od Sądów dodatkowej pomocy albo wskazówek, a najlepszym na to dowodem jest to, że nie doszło do żadnych jej zaniedbań w dokonaniu czynności procesowych w sprawie. Była

natomiast pouczona o sposobie składania środków odwoławczych, z czego prawidłowo skorzystała.

Zaświadczenie lekarskie wydane w dniu 9 kwietnia 1997 r. przez lekarza alergologa Bronisława N. potwierdza wcześniejsze jego rozpoznanie, że syn wnioskodawczyni cierpi na astmę oskrzelową i pyłkowicę, czyli alergiczną astmę oskrzelową. Dowód z tego dokumentu wykluczał potrzebę przeprowadzenia dowodu z zeznań tego lekarza na te same okoliczności zarówno na wniosek strony jak i z urzędu

(art.232 zdanie drugie KPC). W sprawie nie zachodziła też konieczność podjęcia

czynności wyjaśniających (art.468 §2 pkt 3 KPC), gdyż w odwołaniu od decyzji organu rentowego jedyną sporną okolicznością w sprawie była ocena stanu zdrowia syna

wnioskodawczyni, dla której Sąd pierwszej instancji powołał dowód z opinii 2 biegłych

lekarzy: internisty i pneumonologa.

Zarzut naruszenia art.316 §1 w związku z art.328 §2 KPC także nie mógł być

uznany za słuszny. Sąd pierwszej instancji wydał wyrok biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, natomiast czym innym jest, że stan ten,

w ocenie wnioskodawczyni, został ustalony w sposób nieprawidłowy. Nie jest bowiem

prawdziwe twierdzenie kasacji, że dowód z zaświadczenia wystawionego przez

lekarza Bronisława N. nie był brany pod rozwagę Sądów obu instancji, skoro został

oceniony w opinii biegłych. Biegli wydali opinię po zbadaniu chłopca i zapoznaniu się

z aktami sprawy dołączonej dokumentacji lekarskiej, w tym z Poradni Alergologicznej, w której pracuje lekarz - specjalista Bronisław N. Biegli potwierdzili rozpoz-

nanie lekarza Bronisława N. zawarte w zaświadczeniu z 9 kwietnia 1997 r. [...] oceniając, że stan zdrowia Łukasza K. wymaga okresowego leczenia, ale nie jest konieczna stała opieka innej osoby, ani pomoc w postępowaniu leczniczym i rehabilitacyjnym. Wnioski biegłych lekarzy nie są w niczym sprzeczne z dowodem znajdującym się w aktach sprawy, zostały uznane przez Sądy obu instancji za trafne i wiarygodne, nie wymagały zatem innego omówienia w uzasadnieniu wyroku o dokonanego przez Sąd Apelacyjny. Niestwierdzenie bowiem choroby dziecka w bardzo poważnym stopniu upośledzającej sprawność jego organizmu, (§1 ust.3 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r.), które wymagałoby stałej opieki

matki, wyklucza jej uprawnienia do wcześniejszej emerytury.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art.39312 KPC Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji.