II UKN 92/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 2 czerwca 1998 r.

II UKN 92/98

Jeżeli pracownik jako osoba prowadząca działalność gospodarczą zawiera ze swym pracodawcą umowę agencyjną lub umowę zlecenia, to dochód

otrzymywany z tytułu takich umów traktuje się w zakresie obliczania wysokości

składki na ubezpieczenie społeczne jako jego wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia u tego pracodawcy.

Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Stefania Szymańska (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 1998 r. sprawy z wniosku

Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. I Inspektorat w O. przeciwko Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o ustalenie niepodlegania ubezpieczeniu

społecznemu, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 listopada 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

W decyzji z 25 kwietnia 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

O. stwierdził, że w okresie od stycznia 1995 r. do stycznia 1997 r. Powszechny Zakład Ubezpieczeń Społecznych S.A. - I Inspektorat w O. nieprawidłowo obliczał

składki na ubezpieczenie społeczne i składkę na Fundusz Pracy oraz na Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od wynagrodzenia swych pracowników

wykonujących jednocześnie pracę w ramach umowy zlecenia na rzecz zakładu

pracy. W związku z tym organ rentowy ustalił, że Inspektorat PZU w O. ma obowiązek opłacenia składek za powyższy okres w kwocie 11.610,41 zł wraz z odsetkami

liczonymi od 4 lutego 1995 r. do 22 kwietnia 1997 r. w kwocie 1.867, 80 złotych. Z

uwagi na to, że w dniu 5 marca 1997 r. Inspektorat PZU dokonał wpłaty kwoty

13.353,76 zł, do zapłaty pozostaje kwota 89,61 zł tytułem zaległych składek oraz

kwota 20,30 zł tytułem odsetek. Łączna należność na dzień 22 kwietnia 1997 r. wynosi 109,89 zł, przy czym od 23 kwietnia 1997 r. będą doliczane odsetki od kwoty

89,61 zł po 0,14% za każdy dzień zwłoki do dnia zapłaty włącznie. W uzasadnieniu

decyzji organ rentowy powołał się na treść protokołu kontroli z dnia 3 kwietnia 1997

r., w którym stwierdzono, że w styczniu 1995 r. odprowadzono zaniżoną składkę na

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w okresie od lutego 1995 r.

do stycznia 1997 r. nie odprowadzono składek na ubezpieczenie społeczne i na

Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W odwołaniu od powyższej decyzji I Inspektorat PZU w O. zarzucił, że decyzja

organu rentowego jest sprzeczna z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333) i wnosił o

uchylenie zaskarżonej decyzji. Wywodził, że przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy,

którego treści decyzja nie uwzględnia, wyłącza z ubezpieczenia społecznego zleceniobiorców lub agentów będących jednocześnie pracownikami w pełnym wymiarze

czasu pracy. Następnie w piśmie procesowym z dnia 11 czerwca 1997 r. podkreślił,

że umowy, o których mowa w decyzji, nie były umowami zlecenia lecz umowami

agencyjnymi zawieranymi z podmiotami gospodarczymi prowadzącymi działalność

gospodarczą na własny rachunek, bez związku z umową o pracę.

Wyrokiem z dnia 23 czerwca 1997 r. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie oddalił odwołanie, podzielając w pełni stanowisko

organu rentowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd powołał przepis art. 2

ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. mówiący o tym, że dochód z tytułu wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca umowę jest

równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń społecznych jako

wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia niezależnie od okresu, na który umowa była

zawarta oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 13 listopada 1997 r. oddalił apelację PZU S.A. - I

Inspektoratu w O.

W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny stwierdził, iż zarzut naruszenia przez Sąd

Wojewódzki przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.

U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) nie znajduje uzasadnienia na tle zebranego w

sprawie materiału dowodowego. Podstawę faktyczną wydania przez organ rentowy

zaskarżonej decyzji stanowią ustalenia zawarte w protokole kontroli przeprowadzonej

w dniach 2 i 3 kwietnia 1997 r. w Inspektoracie PZU w O. przez inspektorów Oddziału ZUS w O. Protokół został podpisany przez obie strony. Ze strony PZU protokół

podpisany został przez dyrektora i głównego księgowego bez zastrzeżeń. Ustalenia

protokołu kontroli należy więc uznać za wiążące obie strony. Z protokołu kontroli

wynika, że prawidłowość naliczania składek na ubezpieczenie społeczne zbadana

została w oparciu o listy płac, umowy zlecenia, zestawienia pomocnicze i deklaracje

rozliczeniowe ZUS. Protokół nie zawiera wzmianki o osobach prowadzących

działalność gospodarczą. W związku z tym nie mają zastosowania przepisy ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin. Do umów zlecenia zawartych przez pracodawcę ze

swymi pracownikami mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o

ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia, które prawidłowo zastosował organ rentowy, a następnie Sąd Wojewódzki. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 3 tejże ustawy dochód z tytułu

wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca

umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń społecznych jak wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia niezależnie od okresu, na który

umowa była zawarta oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy. Przepis

ten w sposób jednoznaczny nakazuje traktować dochód tak jak wynagrodzenie w

zakresie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie więc z jego dyspozycją organ rentowy

obliczył składki ubezpieczeniowe od dochodu i wynagrodzenia w całym spornym

okresie oraz odpisy na wymienione Fundusze, co uznał Sąd Wojewódzki za zgodne

z prawem.

W kasacji opartej na zarzucie:

1) naruszenia prawa materialnego, a w szczególności „ustawy z dnia 19 grudnia

1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia (Dz. U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333) w związku z

ustawą z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących

działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250)” oraz

2) naruszenia przepisów KPC (art. 227 i dalsze) poprzez pominięcie, iż spór dotyczył

składek pobranych przez ZUS od wynagrodzeń wypłaconych osobom prowadzącym

działalność gospodarczą, skarżący wnosi:

1) o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, iż PZU S.A I Inspektorat w O. nie był i

nie jest zobowiązany do odprowadzania składek od dochodów osiąganych przez

osoby będące agentami PZU, prowadzącymi działalność gospodarczą, ewentualnie

2) o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania przed Sądem Najwyższym.

W uzasadnieniu kasacji podniesiono, iż PZU S.A. - I Inspektorat w O. zawierał

umowy z podmiotami gospodarczymi, natomiast z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wynika, że przedmiotem rozważań były umowy zlecenia zawarte przez pracodawcę (PZU) ze swoimi pracownikami. Wprawdzie jest faktem, iż podmiotami gospodarczymi byli pracownicy PZU, jednakże pomiędzy umowami o pracę a umowami

zawartymi z podmiotami gospodarczymi nie zachodzi związek uzasadniający obowiązek płacenia przez PZU składki od dochodów osiąganych przez te podmioty gospodarcze. Dwie umowy łączące PZU z tą samą osobą, występującą jako osoba fizyczna oraz jako podmiot gospodarczy, są całkowicie rozdzielne, a tym samym nie

występują przesłanki do jakiegokolwiek łączenia obowiązków PZU z racji zawarcia

tych umów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia kasacji wynika, że skarżący uważa, iż został naruszony przepis art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - na skutek jego niewłaściwego zastosowania. Przepis ten bowiem nie odnosi się do osób,

które wprawdzie są nadal pracownikami, ale umowę agencyjną lub umowę zlecenie

zawarły z pracodawcą jako osoby prowadzące działalność gospodarczą, jak ma to

miejsce w niniejszej sprawie. Osoby takie nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu

określonemu w ustawie z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób

prowadzących działalność gospodarczą i dlatego pracodawca nie ma obowiązku

odprowadzenia składek od dochodów osiąganych przez te osoby (podmioty gospodarcze), a związanych (w niniejszej sprawie - z PZU) umowami agencyjnymi lub

umowami zlecenia. Należy podkreślić, iż w kasacji nie wskazano o jaki przepis

ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. chodzi, ale niewątpliwie odnosi się to do art. 2 ust.1

pkt.1.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, iż Sąd Apelacyjny uznał za

nieuzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego „przez pominięcie przepisów

powołanych w odwołaniu, w tym zwłaszcza przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1976

r. .....”, gdyż przeczy temu materiał dowodowy sprawy. Podstawę faktyczną wydania

przez organ rentowy decyzji stanowią bowiem ustalenia zawarte w protokole kontroli

przeprowadzonej w dniach 2 i 3 kwietnia 1997 r. w Inspektoracie PZU w O. przez

inspektorów Oddziału ZUS w O., podpisanym przez dyrektora i głównego księgowego bez zastrzeżeń. Protokół ten zaś nie zawiera wzmianki o osobach prowadzących

działalność gospodarczą.

Istotnie, strona skarżąca podniosła tę okoliczność, jednakże nie przedstawiła

żadnych dowodów. Także na rozprawie przed Sądem Najwyższym pełnomocnik procesowy nie był w stanie bliżej wyjaśnić tej kwestii. Zarzut skierowany pod adresem

Sądu Apelacyjnego jest więc chybiony.

Niezależnie jednak od powyższego nie jest uprawniony zarzut naruszenia art.

2 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu osób wykonujących pracę

na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Zgodnie z tym przepisem dochód z tytułu wykonywania umowy zawartej ze zleceniodawcą, u którego osoba wykonująca umowę jest równocześnie pracownikiem, traktuje się w zakresie ubezpieczeń społecznych jako wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, niezależnie od okresu,

na który umowa była zawarta, oraz wymiaru czasu pracy w ramach stosunku pracy.

Przepis ten ma zastosowanie do wszystkich osób wykonujących umowę agencyjną

lub umowę zlecenia dla zleceniodawcy, którego są również pracownikami, w tym

także do osób prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji określonych w przepisach o działalności gospodarczej lub uprawnień określonych w przepisach szczególnych. Pracownik, który równocześnie jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, zawiera ze swym pracodawcą umowę agencyjną lub zlecenia, nie traci

przymiotu pracownika. Dlatego uprawnione jest stanowisko, że dochód otrzymywany

z tytułu zawartej umowy traktuje się w zakresie obliczania wysokości składki na

ubezpieczenie społeczne jako jego wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia u tegoż pracodawcy, co niewątpliwie ma wpływ na wysokość składki. W świetle omawianego

przepisu nie ma zatem - gdy chodzi o przedmiotową kwestię - znaczenia, że taka

osoba formalnie występuje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Przepis ten z jednej strony niewątpliwie ma charakter fiskalny, a jego celem jest umożli-

wienie uwzględniania w wysokości składki na ubezpieczenie społeczne dochodów

pracownika, które otrzymuje z racji zatrudnienia u tegoż pracodawcy, niezależnie od

tego czy dochód ten osiąga z tytułu umowy o pracę czy też z dodatkowej umowy

agencyjnej lub zlecenia. Z drugiej strony takie uregulowanie może być korzystne

także dla pracownika, bowiem może mieć znaczenie przy obliczaniu wysokości jego

świadczeń emerytalno-rentowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, iż kasacja pozbawiona jest

usprawiedliwionych podstaw w związku z czym podlega oddaleniu na mocy art. 393 12

KPC.