II UKN 88/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 18 sierpnia 1999 r.

II UKN 88/99

Okresem równorzędnym z okresem zatrudnienia jest okres opieki nad

inwalidą zaliczonym do I grupy, także z ogólnego stanu zdrowia, o ile osoba

taka jest jednocześnie inwalidą wojennym i wojskowym - art. 11 ust. 2 pkt 9

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Teresa Romer, Sędziowie SN: Beata Gudowska, Jerzy

Kuźniar (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 1999 r. sprawy z wniosku

Elżbiety P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o rentę

inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego we

Wrocławiu z dnia 7 października 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 11 marca 1998 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu oddalił odwołanie wnioskodawczyni Elżbiety P. od

decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 10 grudnia 1996 r.,

odmawiającej przyznania prawa do renty inwalidzkiej wobec niewykazania w okresie

ostatniego dziesięciolecia przed złożeniem wniosku (25 listopada 1986 r. – 25 listopada 1996 r.) żadnego okresu zatrudnienia.

Sąd ustalił, na podstawie akt organu rentowego, że starając się o przyznanie

emerytury w 1994 r., wnioskodawczyni wykazała 13 lat 7 miesięcy i 10 dni okresów

składkowych i nieskładkowych, zaś w świetle opinii biegłych sądowych lekarzy: internisty i reumatologa przyjął, że jest ona inwalidą II grupy od 1995 r., a inwalidztwo III

grupy powstało przed 31 czerwca 1960 r. w związku ze schorzeniami reumatycznymi. W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie ma prawa do renty inwalidzkiej, nie spełnia

bowiem wymogów określonych w art. 32 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), gdyż w

dziesięcioleciu przed powstaniem inwalidztwa nie wykazała pięcioletniego okresu

zatrudnienia.

Rozpoznając apelację wnioskodawczyni, Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowania dowodowe, uzyskując opinię biegłego lekarza reumatologa, w myśl której brak

podstaw do twierdzenia, że inwalidztwo apelującej powstało do dnia 24 listopada

1962 r. lub też do dnia 1 lipca 1965 r. Nie można też podzielić twierdzeń wnioskodawczyni, że jej uprawnienie do renty wynika z faktu powstania inwalidztwa II grupy

w 1995 r., a więc w czasie, gdy sprawowała opiekę na swoim mężem, będącym inwalidą wojennym I grupy. Z akt rentowych męża Mieczysława P. wynika, że jest on

inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia, a III grupy w związku ze służbą wojskową. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, skoro ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni „dające pięcioletni okres zatrudnienia ustało z dniem 1 stycznia 1958 r.”, jej inwalidztwo

powinno wystąpić do 1 lipca 1959 r., aby powstało prawo do renty.

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego „przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 11 ust.

2 pkt 9 ustawy o z.e.p.”, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej lub pierwszej instancji do ponownego rozpoznania albo też orzeczenie reformatoryjnie. Według skarżącej, art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. zalicza do okresów

równorzędnych z okresami zatrudnienia, okres sprawowania opieki nad inwalidą wojennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwalidów, także wtedy, gdy inwalidztwo I grupy ma charakter ogólny, to zaś uzasadnia przyznanie dochodzonego świadczenia.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

W myśl art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji

(zarzuty i wnioski), a z urzędu bierze pod uwagę nieważność postępowania. W okolicznościach sprawy oznacza to, że ocenie podlega trafność podniesionego zarzutu

naruszenia prawa materialnego - art. 11 ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p. Przepis ten

uważa za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia, okresy sprawowania opieki

pielęgnacyjnej nad inwalidą wojennym lub wojskowym zaliczonym do I grupy inwalidów, sprawowanej przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okre-

sie sprawowania opieki nie osiągał dochodu przekraczającego miesięcznie połowę

najniższego wynagrodzenia.

Wykładnia tego przepisu pozwala na podzielenie twierdzenia kasacji, że za

okres równorzędny z okresem zatrudnienia uważa się okres opieki nad inwalidą zaliczonym do I grupy z ogólnego stanu zdrowia, o ile osoba taka jest także inwalidą

wojennym lub wojskowym. Inwalidztwo I grupy nie musi bowiem być inwalidztwem

wojennym lub wojskowym. Wystarczy sprawowanie opieki nad osobą niezdolną do

wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, która ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby - art. 24 ust. 4

ustawy o z.e.p., o ile osoba taka ma nadto status inwalidy wojennego lub wojskowego.

Odmienny pogląd Sądu Apelacyjnego nie może być uznany za trafny. Należy

zauważyć, że od dnia 15 listopada 1991 r., to jest od daty wejścia w życie ustawy z

dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustawy (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.),

okresy te stanowią okresy nieskładkowe, a obecnie nie uwzględnia się okresu opieki

nad inwalidą wojskowym - art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy o rewaloryzacji.

Mimo podzielenia podniesionego w kasacji zarzutu błędnej wykładni art. 11

ust. 2 pkt 9 ustawy o z.e.p., wyrok Sądu Apelacyjnego jest prawidłowy. Ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni, dające 5 letni okres zatrudnienia, ustało z dniem 1 stycznia 1958 r. W dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku Elżbieta P. nie wykazała żadnego okresu zatrudnienia. W tych warunkach sprawowanie opieki nad swoim

mężem inwalidą I grupy z ogólnego stanu zdrowia i inwalidą III grupy w związku ze

służbą wojskową nie ma znaczenia prawnego, bowiem tego okresu równorzędnego z

okresem zatrudnienia, nie ma do czego doliczyć, ze względu na brak zatrudnienia. W

trafnie powołanym przez Sąd wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 1996 r., II

UR 1/96 (OSNAPiUS 1996 nr 19, poz. 290) zajęto stanowisko – podzielane przez

skład rozpoznający niniejszą sprawę – że bez wykazania okresów zatrudnienia nie

są spełnione warunki do przyznania świadczenia. Samo więc istnienie okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia nie jest wystarczające, konieczne jest bowiem,

aby okresy te mogły być doliczone do okresów zatrudnienia istniejącego w dziesięcioleciu poprzedzającym – w tym wypadku – datę powstania inwalidztwa II grupy (art.

33 ust. 2 ustawy o z.e.p.). Przy braku takich okresów zatrudnienia, nie mają prawnego znaczenia okresy z nimi równorzędne.

Gdy więc ostatecznie zaskarżony wyrok odpowiada prawu, należało orzec jak

w sentencji po myśli art. 39312 KPC.