II UKN 76/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 28 lutego 1997 r.

II UKN 76/96

Wznowienie postępowania na podstawie art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14

grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40,

poz. 267 ze zm.) przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych następuje na wniosek

organu rentowego, którego nie można domniemywać ani wyprowadzać ze skargi o

wznowienie postępowania sądowego w trybie przepisów działu VI KPC.

Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Stefania

Szymańska, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 1997 r. sprawy z wniosku Henryka

W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rentę inwalidzką, na

skutek kasacji organu rentowego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2

października 1996 r. [...]

postanowił:

o d d a l i ć kasację.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach odrzucił skargę organu rentowego - Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. o wznowienie postępowania zakończonego

wyrokiem tego Sądu z dnia 29 kwietnia 1996 r. [...], którym przyznano wnioskodawcy

Henrykowi W. rentę inwalidzką według II grupy w oparciu o art. 16 ustawy z dnia 19 grudnia

1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz. U. z 1983 r., Nr 31, poz. 146 ze zm.).

Wyrokując w tej sprawie Sąd badał jedyną kwestionowaną okoliczność, to jest stan zdrowia

wnioskodawcy i ustalił - na podstawie opinii biegłych, że wnioskodawca jest inwalidą II

grupy od listopada 1995 r.

Wykonując powyższy wyrok organ rentowy zauważył, że w okresie od 1 stycznia do

31 maja 1994 r. Henryk W. nie osiągnął połowy najniższego wynagrodzenia, wobec czego

zwrócił mu składki na ubezpieczenie społeczne za ten okres. W związku z tym stwierdził

jednak, że inwalidztwo wnioskodawcy powstało po upływie 18 miesięcy od ustania

zatrudnienia, nie nabył on więc prawa do przyznanego przez Sąd świadczenia. Te

okoliczności zostały przez Oddział ZUS podniesione na uzasadnienie wniesionej w trybie art.

403 § 2 KPC skargi o wznowienie postępowania. Sąd Wojewódzki uznał, że sprawa

wysokości osiąganego przez wnioskodawcę wynagrodzenia winna być znana organowi

rentowemu, nie zachodzą więc okoliczności pozwalające na wznowienie postępowania

przewidziane w art. 403 § 2 KPC. Zażalenie organu rentowego na to postanowienie Sąd

Apelacyjny (postanowieniem z dnia 2 października 1996 r. [...]) oddalił, podzielając

stanowisko Sądu pierwszej instancji.

Powyższe orzeczenie zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie

przepisów postępowania, "jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy",

wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania. W przedmiotowej sprawie "bezspornym jest fakt, że Oddział ZUS wadliwie

ocenił staż pracy wnioskodawcy", czego nie badał Sąd Wojewódzki, a "ponowna ocena

dowodów jest nową okolicznością faktyczną w rozumieniu art. 403 § 2 KPC", co uzasadnia

kasację.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

W myśl art. 392 § 1 KPC kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje stronie od

wyroku lub postanowienia, wydanych przez sąd drugiej instancji kończących postępowanie

w sprawie. Postanowienie Sądu Apelacyjnego oddalające zażalenie na odrzucenie skargi o

wznowienie postępowania, kończy postępowanie w sprawie, co uzasadnia dopuszczenie

kasacji. Rozpoznając kasację, Sąd Najwyższy działa w jej granicach, co oznacza, że jest

związany wskazanymi podstawami [...] z urzędu natomiast bierze jedynie pod uwagę

nieważność postępowania.

Jedyną podstawą kasacji powołaną przez skarżący organ rentowy, było naruszenie

przepisów postępowania, określone bliżej w uzasadnieniu, to jest art. 403 § 2 KPC. Przepis

ten uzasadnia wznowienie postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z

których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Wskazane okoliczności

faktyczne lub środki dowodowe, muszą więc istnieć w chwili wyrokowania, muszą też być

stronie nieznane, bowiem nie mogła ona z nich skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się wyroku, nie uzasadnia

wznowienia postępowania na podstawie art. 403 § 2 KPC. Stanowisko takie Sąd Najwyższy

wyraził już w uchwale z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68 (OSNCP 1969 z. 12 poz. 208).

Odnosząc to do sytuacji występującej w rozpoznawanej sprawie, trzeba stwierdzić, że

dokumentacja o wysokości zarobków wnioskodawcy zawarta była w jego aktach rentowych i

w toku postępowania nie była przez organ rentowy kwestionowana. Daje to podstawę do

przyjęcia braku uzasadnienia dla wznowienia postępowania w myśl powołanego art. 403 § 2

KPC.

W postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 29 kwietnia 1996 r. [...] mógł być

zgłoszony zarzut, że wnioskodawca w okresie od 1 stycznia do 31 maja 1994 r. nie osiągnął

wynagrodzenia równego połowie najniższego wynagrodzenia, a więc, że inwalidztwo drugiej

grupy istniejące od listopada 1995 r., powstało po upływie 18 miesięcy od ustania

zatrudnienia. Ta okoliczność również wskazuje na brak podstaw do wznowienia

postępowania w trybie art. 403 § 2 KPC, co trafnie przyjął Sąd Apelacyjny w zaskarżonym

kasacją postanowieniu. Wbrew więc zarzutowi kasacji w sprawie nie doszło do naruszenia

wskazanego w niej przepisu, nie jest więc ona uzasadniona i podlega oddaleniu, po myśli art.

39312 KPC.

Na marginesie sprawy wspomnieć należy, że w kwestii wznowienia postępowania o

świadczenia emerytalno-rentowe, ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu

emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) przewiduje

szczególne unormowanie art. 80, odrębne od wznowienia postępowania sądowego

regulowanego przepisami postępowania cywilnego.

Według art. 80 ust. 2 pkt 1 i pkt 3 ustawy o z.e.p. jeżeli prawo lub wysokość

świadczenia ustalone zostały orzeczeniem "organu odwoławczego", organ rentowy we

własnym zakresie wydaje decyzje korzystne dla zainteresowanego, bądź też wstrzymuje

wypłatę świadczenia, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń, zostaną

przedłożone dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które

mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Jeżeli stwierdzi on, na podstawie

przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności, że prawo do świadczeń nie istnieje,

występuje do organu odwoławczego w każdym czasie z wnioskiem o wznowienie

postępowania przed tym organem na podstawie art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p.

Organem odwoławczym w rozumieniu tego przepisu jest właściwy sąd pracy i

ubezpieczeń społecznych, zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o

organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 25,

poz. 137 ze zm.).

Nie oceniając, czy wymienione okoliczności w sprawie występują, powtórzyć należy,

że stosowanie tego trybu należy do organu odwoławczego działającego na wniosek organu

rentowego, przy czym wniosku tego nie można domniemywać, a w szczególności traktować

skargi o wznowienie postępowania sądowego na podstawie przepisów Działu VI KPC, jako

wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p. są to

bowiem odrębne, równoprawne instytucje i tryby postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy z mocy przepisu art. 39312 KPC

postanowił jak w sentencji.

Notka

Odmienny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 stycznia 1997 r., II UKN 50/96,

OSNAPiUS 1997 nr 17 poz. 328)