II UKN 746/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 22 stycznia 2002 r.

II UKN 746/00

Działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy ma

przesądzające znaczenie dla rozpoznania choroby zawodowej (§ 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.). Rozpoznanie choroby zawodowej po

rozwiązaniu stosunku pracy nie ma wpływu na prawo do świadczeń.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Beata

Gudowska, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2002 r. sprawy z wniosku

Teresy K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 25 maja 2000 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 stycznia 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni, rozpoznając sprawę po raz drugi, oddalił odwołanie wnioskodawczyni Teresy K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G., odmawiającej skierowania jej na badanie celem ustalenia procentowego uszczerbku na zdrowiu, będącego następstwem rozpoznanej przez Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego choroby zawodowej. Sąd ten ustalił,

że umowy, na podstawie których wnioskodawczyni wykonywała określone czynności

na rzecz Stomatologicznej Spółdzielni Pracy „P.” w latach 1992 – 1995, miały charakter umów cywilnoprawnych, wnioskodawczyni więc nie była pracownikiem w rozumieniu art. 2 KP. Z opinii biegłych sądowych lekarzy specjalistów, z których dowód

Sąd dopuścił, wynika, że choroba określona przez Inspektora Sanitarnego jako choroba zawodowa istnieje u wnioskodawczyni od 13 kwietnia 1995 r. W tym czasie nie

była ona pracownikiem, choroba nie powstała więc w okresie zatrudnienia. Z tytułu

pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia wnioskodawczyni nie podlegała

ubezpieczeniu społecznemu, umowy te bowiem zawierane były na okresy krótsze niż

30 dni, nadto zaś wnioskodawczyni nie podlegała ubezpieczeniu ze względu na

ustalone prawo do emerytury. W tej sytuacji nie ma ona uprawnień do świadczeń z

ubezpieczenia społecznego, w tym do jednorazowego odszkodowania z tytułu

uszczerbku na zdrowiu w związku z chorobą zawodową, w oparciu o przepisy dotyczące ubezpieczenia społecznego osób wykonujących pracę na podstawie umowy

zlecenia. Źródłem pracy wykonywanej od dnia 1 marca 1995 r. była umowa o dzieło,

która także nie rodziła obowiązku ubezpieczenia społecznego, a w związku z tym

również prawa do świadczeń.

Stanowisko to w pełni podzielił, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, Sąd Apelacyjny w Gdańsku i wyrokiem z dnia 25 maja 2000

r. [...], oddalił apelację wnioskodawczyni.

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz.

294 ze zm.) oraz naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik

sprawy - art. 278 § 1 KPC - wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, po uchyleniu również jego wyroku.

W ocenie skarżącej, rozpoznana u niej choroba zawodowa powstała w okresie

świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę, „ nie można bowiem, w oparciu o

cytowane przepisy rozpoznać i stwierdzić choroby zawodowej u osoby nie będącej

pracownikiem”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja w rozpoznawanej sprawie oparta jest na podstawach wskazanych w

art. 3931 pkt 1 i 2 KPC, a więc na naruszeniu przepisów postępowania mających

istotny wpływ na wynik sprawy oraz na naruszeniu prawa materialnego przez błędną

wykładnię § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych.

W tej sytuacji przede wszystkim wymaga rozważenia, czy uzasadniony jest

pierwszy z zarzutów, a więc czy doszło do naruszenia art. 278 § 1 KPC. Wskazany

przepis, dotyczący postępowania dowodowego, upoważnia sąd orzekający do zasięgnięcia opinii biegłego lub biegłych, gdy zachodzi potrzeba wyjaśnienia okoliczności

sprawy, w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych. W niniejszej sprawie

potrzeba taka zachodziła, stąd też wykorzystane zostały opinie (w tym uzupełniające)

biegłych sądowych: specjalistów neurologa, chirurga, ortopedy oraz reumatologa.

Konkluzje tych opinii budzą jednak wątpliwości, stąd też zarzut kasacji sprowadzający się do zakwestionowania pominięcia przez Sąd dowodu z dodatkowej opinii biegłych jest trafny. W świetle niekwestionowanych ustaleń Sądu, wnioskodawczyni do

dnia 31 grudnia 1991 r. była zatrudniona w charakterze stomatologa w Stomatologicznej Spółdzielni Pracy w G. na podstawie umowy o pracę, przy czym jej łączny

staż pracowniczy wynosił ponad trzydzieści lat. Następnie do czasu rozpoznania

choroby zawodowej, to jest do dnia 13 kwietnia 1995 r., wykonywała w tej samej

Spółdzielni podobne czynności na podstawie umów cywilnoprawnych. Z zestawienia

tylko tych dat można wysnuć zasadnicze wątpliwości co do konkluzji - podzielonych

przez Sąd - opinii biegłych, która daje się sprowadzić do stwierdzenia, że trzydziestoletnia praca stomatologa nie doprowadziła do powstania choroby zawodowej cieśni nadgarstka (brak bowiem dowodów leczenia), natomiast choroba ta powstała

w ciągu trzech lat (1992 - 1995 ), w czasie gdy wnioskodawczyni nie świadczyła

pracy w ramach stosunku pracy. Nie wykluczając, że tak było w istocie, trzeba jednak

wobec zgłoszonych wątpliwości powyższe wyjaśnić, tym bardziej gdy powołany do

tego organ - Państwowy Inspektor Sanitarny - uznał rozpoznane schorzenie jako zawodowe, mimo że w tym czasie wnioskodawczyni nie była już pracownikiem. Fakt, że

jego zaistnienie określono na 13 kwietnia 1995 r., może oznaczać, że wtedy wystąpiły w pełni objawy, natomiast wyjaśnienia wymaga, czy narażenie na tę chorobę nie

występowało w toku wieloletniej pracy do 1991 r., zaś w ciągu dalszych kilku lat doszło jedynie do pogłębienia objawów i w związku z tym rozpoznania choroby.

Te okoliczności, a więc działanie czynników szkodliwych występujących w

środowisku pracy, mają przesądzające znaczenie dla rozpoznania choroby zawodowej według § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., a

skoro w ocenie Sądu Apelacyjnego choroba zawodowa wnioskodawczyni „pozostaje

poza sporem”, to samo jej rozpoznanie w czasie, gdy nie była już pracownikiem, nie

musi mieć znaczenia, w tym w szczególności wpływu na prawo do świadczeń. W tym

sensie usprawiedliwiony jest kasacyjny zarzut naruszenia wskazanego przepisu § 1

ust. 1 rozporządzenia, skoro Sąd z jednej strony przesądza istnienie u skarżącej choroby zawodowej, której rozpoznanie wiąże się z ustaleniem, że wnioskodawczyni

była narażona na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy, zaś z drugiej

wyklucza, by schorzenie to miało charakter zawodowy, wobec daty jego wystąpienia

(w czasie, gdy nie pozostawała ona w stosunku pracy).

Z tych względów, skoro sprawa nie została jeszcze dostatecznie wyjaśniona

do rozstrzygnięcia wobec poważnych wątpliwości co do trafności ustalenia daty powstania schorzenia, którego zawodowego charakteru Sąd nie zakwestionował, należało orzec jak w sentencji, po myśli art.39313 KPC.