II UKN 731/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 27 września 2000 r.

II UKN 731/99

Renty wypłacane na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r.

o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.) nie są świadczeniami z innego

ubezpieczenia społecznego, o jakich stanowi art. 6 pkt 12 ustawy z dnia 20

grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z

1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (autor uzasadnienia), Sędziowie SN:

Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 września 2000 r. sprawy z wniosku

Heleny K. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w B. o świadczenie zbiegowe, na skutek kasacji wnioskodawczyni od

wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 października 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 października 1999 r. oddalił apelację Heleny K. od wyroku Sądu

Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 31 maja

1999 r. [...], oddalającego odwołanie ubezpieczonej od decyzji rolniczego organu

rentowego wstrzymującej z dniem 1 stycznia 1998 r. dalszą wypłatę emerytury rolniczej z powodu przyznania jej prawa do renty rodzinnej na podstawie ustawy z dnia

29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin, a

także zobowiązującej ją do zwrotu kwoty 537,24 zł nienależnie pobranego świadczenia za okres od 12 listopada do 31 grudnia 1997 r. W sprawie tej ustalono, że ubezpieczona pobierała od 1983 r. emeryturę rolniczą. W dniu 12 listopada 1997 r. została jej przyznana renta rodzinna na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja

1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 43, poz. 68 ze zm.). Zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z

1998 r. Nr 7, poz. 25), w razie zbiegu prawa do emerytury rolniczej między innymi z

prawem do renty rodzinnej przysługującej osobie uprawnionej do renty inwalidzkiej

na podstawie przepisów o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich

rodzin – zasady wypłaty tych świadczeń określają odrębne przepisy. Sąd drugiej instancji wskazał, że z art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin wynika, że ubezpieczonej przysługuje wypłata tylko jednego ze zbiegających się świadczeń, tj. wyższego lub przez nią

wybranego. Ubezpieczona nabyła prawo do świadczeń zbiegowych dopiero po

nabyciu prawa do renty rodzinnej, dlatego zasady wypłaty tych świadczeń należało

oceniać na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dacie ich nabycia. Sąd

drugiej instancji nie znalazł podstaw do zastosowania w sprawie ubezpieczonej art.

107 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników,

podkreślając, że renty przysługujące na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja

1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin nie są

świadczeniami z „innego ubezpieczenia społecznego”, ale świadczeniami z funduszy

państwowych.

W kasacji ubezpieczonej podniesiono zarzuty naruszenia przepisów prawa

materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 i 2

ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 10, poz. 53); art. 8 ust. 3 ustawy

z dnia 24 lutego 1990 r. o niektórych warunkach funkcjonowania ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 14, poz. 90); art.

33 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przez przyjęcie, że przepisy te „należy odnieść do aktualnego, w chwili powstania

zbiegu dwóch świadczeń, brzmienia art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o

zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin”. Ponadto Autor kasacji zarzucił naruszenie art. 6 pkt 12 w związku z art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20

grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 328 § 2 KPC „przez przyjęcie, że przepis ten nie reguluje zbiegu świadczeń (jak w sprawie) bowiem świadczenie z ustawy o inwalidach wojennych nie jest innym ubezpieczeniem

społecznym”. W uzasadnieniu kasacji zaprezentowane zostało stanowisko, że o

przysługującym ubezpieczonej prawie do świadczeń zbiegowych rozstrzygały przepisy obowiązujące w dacie przekazania przez nią gospodarstwa rolnego następcy, tj. w

1983 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, które wytyczały wskazane w kasacji zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego oraz ich uzasadnienie. Podniesione w kasacji zarzuty naruszenia art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz art. 8 ust. 3

ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o niektórych warunkach funkcjonowania ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin w 1990 r. zostały

objęte uzasadnieniem kasacji w kontekście zarzutu naruszenia art. 107 ust. 1 ustawy

z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który jest

zamieszczony w przepisach przejściowych i końcowych tej ustawy, a zatem ma charakter intertemporalny. Przepis ten stanowi, że do zbiegu prawa do emerytury lub

renty z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich rodzin z

prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego stosuje się

przepisy dotychczasowe. Już z uwagi na intertemporalny charakter tego przepisu

miał on zastosowanie tylko do osób, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały

warunki do nabycia prawa do świadczeń zbiegowych z ubezpieczenia społecznego

rolników oraz z innego ubezpieczenia społecznego i statuował on ochronę praw nabytych na podstawie art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu

społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z

1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie nie było

sporu, że w dniu 1 stycznia 1991 r. ubezpieczona nie była uprawniona do świadczeń

zbiegowych, skoro prawo do renty rodzinnej na podstawie przepisów ustawy z dnia

29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin

(jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 43, poz. 68 ze zm.) nabyła z dniem 12 listopada

1997 r. po śmierci swojego męża. W tym zakresie za trafny należało uznać pogląd

Sądu drugiej instancji, że prawo do świadczeń zbiegowych należy oceniać według

przepisów obowiązujących w dacie nabycia tych uprawnień.

Niezależnie od powyższego renta wypłacana na podstawie przepisów ustawy

o z.i.w. nie jest rentą z innego ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 6 pkt 12

w związku z art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd Najwyższy wyraził taki pogląd w uzasadnieniu uchwały z dnia

16 czerwca 1992 r., II UZP 4/92 (OSNC 1993 z. 1-2, poz. 11), przewidującej, iż pobieranie renty inwalidy wojennego nie wyłącza rolnika spod rolniczego ubezpieczenia

emerytalno-rentowego i nie stanowi przeszkody do nabycia prawa do emerytury rolniczej. Sąd Najwyższy uznał, że renty wypłacane na podstawie ustawy o z.i.w. dotyczą zaopatrzenia społecznego tych osób z przyczyn określonych w tym akcie szczególnym, który nie zawiera żadnego uzależnienia pomiędzy świadczeniami a uprzednio opłaconymi składkami na ubezpieczenie społeczne, a związek taki należy do

istotnych elementów systemów ubezpieczeń społecznych. Ten brak powiązania pomiędzy opłacaniem składek a prawem do świadczenia oraz brak określenia wymaganego okresu zatrudnienia (ubezpieczenia) i uzależnienie prawa do świadczeń jedynie od faktu spełnienia przesłanek zawartych w ustawie o z.i.w., oznaczają, że

renty przyznane na jej podstawie stanowią rodzaj odszkodowania społecznego za

zasługi własne lub osoby bliskiej. Takie rozumowanie prowadzi do wniosku, że renty

wypłacane na podstawie ustawy o z.i.w. nie są wypłacane na podstawie ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, o których mowa w art. 6 pkt 12

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przeto nie

ma do nich zastosowania reguła zawarta w art. 107 ust. 1 tej ustawy. Dlatego ustawa

ta w art. 33 ust. 4 pkt 1) zawiera szczególne odesłanie do odrębnych przepisów zawartych w ustawie o z.i.w., która przewiduje stosowanie zasady wyrażonej w jej art.

54 ust. 3, stanowiącej, że osobie uprawnionej do renty rodzinnej na podstawie przepisów tej ustawy oraz do innych świadczeń o charakterze rentowym wypłaca się

jedno świadczenie - wyższe lub przez nią wybrane. Takie świadczenie ubezpieczona

pobiera.

Mając powyższe na uwadze kasacja podlegała oddaleniu na podstawie art.

KPC.