II UKN 681/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 14 grudnia 2001 r.

II UKN 681/00

Niezakwestionowanie ustalenia faktycznego sądu, co do pobierania zasiłku dla bezrobotnych, jest wiążące w postępowaniu kasacyjnym (art. 393 11

KPC) i oznacza, że strona korzystała z ubezpieczenia społecznego na mocy art.

30 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56 ze zm.), a więc nie

podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu wypadkowemu oraz

emerytalno-rentowemu rolników (art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 i 3 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst:

Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2001 r. sprawy z wniosku

Elżbiety R. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w B. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, na

skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21

czerwca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 marca 2000 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie, rozpoznając sprawę po raz drugi, oddalił odwołanie wnioskodawczyni Elżbiety R. od decyzji Kasy Społecznego Ubezpieczenia Rolników-Oddziału Regionalnego w B. z dnia 30 kwietnia 1999r., stwierdzającej ustanie rolniczego ubezpieczenia społecznego Adama R. od dnia 12 kwietnia 1996 r. Decyzją tą

uchylono nadto decyzję organu rentowego z dnia 11 grudnia 1996 r. Sąd ten ustalił,

że Adam R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 października 1992 r.

z wyłączeniem okresu od 6 października 1995 r. do 5 kwietnia 1996 r. Od dnia 12

kwietnia 1996 r. mąż wnioskodawczyni otrzymywał zasiłek dla bezrobotnych, zaś w

dniu 13 listopada 1996r. zmarł na skutek wypadku przy pracy rolniczej wykonywanej

w dniu 12 listopada 1996 r. Z uwagi na status bezrobotnego (z prawem do zasiłku)

Adam R. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 12 kwietnia 1996

r. zgodnie z art. 7 i art. 16 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), skoro do

śmierci podlegał ubezpieczeniu wynikającemu z tytułu pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Odmienne stwierdzenia zawarte w decyzji z dnia 11 grudnia 1996 r. nie

mają prawnego znaczenia, skoro decyzja ta została uchylona jako wydana bez

udziału Adama R., który z chwilą śmierci stracił status strony. Zaskarżoną decyzję z

dnia 30 kwietnia 1999 r. wydano z udziałem wnioskodawczyni.

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Lublinie i oddalił apelację wnioskodawczyni (wyrok z dnia 21 czerwca 2000 r. [...]).

Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 7 i art. 16 ustawy o u.s.r , art. 154

KPA oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 386 § 6 KPC „przez podzielenie

stanowiska Sądu Okręgowego, że decyzja z dnia 11 grudnia 1996 r. była nieważna z

mocy prawa ... ”, wniosła o jego zmianę i uwzględnienie apelacji poprzez ustalenie,

że Adam R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W uzasadnieniu wskazała, że decyzja organu rentowego powoduje, iż jej mąż przez ostatnie dwa dni życia

nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu, co stanowi oczywiste naruszenie prawa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie jest uzasadniona. Przede wszystkim należy zauważyć, że stosownie do art. 180 § 1 KPA, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przepisy tego kodeksu (KPA) stosuje się o ile przepisy dotyczące ubezpieczeń nie ustalają

odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Te same zasady obowiązują w

postępowaniu przed organami odwoławczymi właściwymi w tego rodzaju sprawach

(art. 181 KPA), a więc przepisy postępowania administracyjnego mogą znaleźć zastosowanie w postępowaniu odwoławczym - sądowym - jedynie wtedy, gdy przepisy

KPC nie ustalają odmiennych zasad procedowania w tych sprawach. Uwaga ta jest

konieczna, skoro jedną z podstaw kasacji, kwalifikowaną przez wnioskodawczynię

jako naruszenie prawa procesowego, jest art. 154 KPA.

Przepis ten, jako dotyczący uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, na mocy

której żadna ze stron nie nabyła prawa, mógł być stosowany jedynie w toku postępowania administracyjnego przed organem rentowym i to tylko wówczas, gdy przepisy regulujące postępowanie w sprawach świadczeń emerytalno-rentowych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń - Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze

zm. w związku z art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy o u.s.r.) nie stanowiły inaczej. Nie znajdował natomiast zastosowania w postępowaniu sądowym, co oznacza, że jego

ewentualne naruszenie nie może być podstawą kasacji opartej na zarzucie określonym w art. 3931 pkt 2 KPC. Na marginesie tylko można wskazać, iż podstawą unieważnienia decyzji organu rentowego z dnia 11 grudnia 1996 r. w postępowaniu przed

tym organem mógł być art. 156 § 1 pkt 4 KPA (decyzja została skierowana do osoby

nie będącej stroną w sprawie), a powyższe nie ma jednak znaczenia w postępowaniu

przed Sądem Apelacyjnym, a tylko jego orzeczenie może być przedmiotem postępowania kasacyjnego.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 386 § 6 KPC. Przepis ten

ustanawia związanie sądu pierwszej instancji, a także sądu drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku. W związaniu tym nie mieści się jednak

ocena stanu faktycznego (a taki charakter ma ocena, że w dniu wyrokowania przez

Sąd Apelacyjny przy pierwszym rozpoznaniu sprawy decyzja organu rentowego z

dnia 11 grudnia 1996 r. ma moc obowiązującą), tym bardziej, gdy w toku nowego postępowania przed organem rentowym decyzja ta została uchylona jako nieważna,

decyzją z dnia 30 kwietnia 1999 r., poddaną kontroli Sądu pierwszej instancji.

W tym stanie rzeczy, gdy nie zostało zakwestionowane w sposób prawem

przewidziany, ustalenie Sądu co do faktu pobierania przez Adama R. zasiłku dla bezrobotnych od dnia 12 kwietna 1996 r., to jest ono wiążące w postępowaniu kasacyjnym (art. 39315 KPC). Ma to ten skutek, że po ustaleniu, że mąż wnioskodawczyni

korzystał z ubezpieczenia społecznego na mocy art.30 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001

r. Nr 6, poz. 56 ze zm.) - naruszenia tego przepisu kasacja nie zarzuciła - nie może

być kwestionowane, iż nie podlegał on obowiązkowemu ubezpieczeniu wypadkowemu z mocy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosownie do art. 7 ust. 1

tej ustawy ani też ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na podstawie jej art. 16 ust.

1 i 3.

Z tych względów na podstawie art. 39312 KPC orzeczono jak w sentencji.