II UKN 650/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 grudnia 2001 r.

II UKN 650/00

Osoba uprawniona ze względu na kontynuowanie nauki do przyznanej

na okres roku szkolnego renty rodzinnej, której wypłata została wstrzymana

wskutek nieprzedłożenia aktualnego zaświadczenia szkolnego, nie może powoływać się na błąd organu rentowego i niedoręczenie decyzji wstrzymującej

wypłatę renty, jeżeli kolejne zaświadczenie przedłożyła po upływie dwóch lat od

wstrzymania wypłaty renty.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar,

Roman Kuczyński (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2001 r. sprawy z wniosku

Henryka R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o wypłatę renty rodzinnej, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z dnia 16 lutego 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 1999 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie Henryka R. od decyzji Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 6 listopada 1998 r., przyznającej mu rentę

rodzinną za okres od dnia 1 października 1998 r. do dnia 31 sierpnia 1999 r., a odmawiającej jej przyznania od daty wstrzymania w 1996 r.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawcy została przyznana od dnia 25

kwietnia 1979 r. renta rodzinna na syna Roberta, która w lipcu 1994 r. została wstrzymana z braku aktualnego zaświadczenia o uczęszczaniu do szkoły, a następnie, po

przedłożeniu takiego zaświadczenia, wznowiona decyzją z dnia 5 października 1995

r. na okres od 1 września 1995 r. do 1 września 1996 r. Wszystkie decyzje organu

rentowego zawierały pouczenie uprawnionego do renty o obowiązku zawiadomienia

tego organu o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie świadczenia.

Niezależnie od zakreślenia w decyzji z dnia 5 października 1995 r. końcowego terminu zakończenia wypłacania renty decyzją z dnia 25 września 1996 r. organ rentowy

wstrzymał z dniem 1 września 1996 r. z powodu braku zaświadczenia szkolnego,

przy czym dysponował zaświadczeniem B. Zakładu Elektroenergetycznego, z którego wynikało, że uprawniony do renty rodzinnej od dnia 1 września 1996 r. jest zatrudniony na stanowisku młodszego elektromontera. Zaświadczenia o uczęszczaniu

przez Roberta R. do Technikum Zawodowego dla Dorosłych w D.G. wpłynęły do organu rentowego dopiero dnia 20 października 1998 r., wobec czego organ rentowy

decyzją z dnia 6 listopada 1998 r. wznowił on wypłatę renty rodzinnej od dnia 1 października 1998 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynęły dokumenty potwierdzające

prawo do świadczenia. Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do zmiany tej decyzji i

przyznania prawa do renty za okres wcześniejszy, gdyż wstrzymanie renty nie było

następstwem błędu organu rentowego, lecz zaniedbaniem uprawnionego do renty.

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2001 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach oddalił apelację Henryka R. od powyższego wyroku, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji i wskazując nadto, że wnioskodawca

nie zaskarżył w terminie decyzji z dnia 25 września 1996 r. wstrzymującej dalszą wypłatę renty.

Kasacja wnioskodawcy zarzuca wyrokowi Sądu drugiej instancji naruszenie

art. 102 i 95 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), art. 104, 109 § 1, 39-40 i 111 KPA

oraz art. 227 KPC przez niewyjaśnienie, czy decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty

została wnioskodawcy doręczona.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Zgodnie z przepisami art. 99

i 101 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.p. świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym

zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Wnioskodawca złożył do organu

rentowego zaświadczenia szkolne w październiku 1998 r. i Oddział ZUS prawidłowo

przyznał prawo do renty od tego miesiąca. Nie istnieją w przedmiotowej sprawie

przesłanki do uznania, że wstrzymanie wypłaty renty rodzinnej w 1996 r. było spowo-

dowane błędem organu rentowego, co pozwalałoby na wypłatę renty za okres

wsteczny. Wnioskodawcy już wcześniej wstrzymano wypłatę renty z powodu niedostarczenia zaświadczenia szkolnego i wznowiono jej wypłatę po przedstawieniu zaświadczenia. Wnioskodawca był więc zorientowany w swoich obowiązkach, a także

należycie pouczony. Ponadto w decyzji z dnia 5 października 1995 r. wznawiającej

wypłatę renty wskazano, że renta przysługuje od podjęcia nauki w szkole (od 1 września 1995 r. ) do 1 września 1996 r. Wnioskodawca winien więc zdawać sobie

sprawę z tego, że dla wypłaty renty po 1 września 1996 r. niezbędne będzie złożenie

aktualnego zaświadczenia szkolnego o kontynuowaniu nauki. Dodatkowo organ

rentowy otrzymał zaświadczenie pracodawcy o zatrudnieniu osoby uprawnionej do

renty od dnia 1 września 1996 r. z wyraźnym zaznaczeniem o pobieraniu nauki zawodu w latach 1993-1996, co legło u podstaw wydania decyzji z dnia 25 września

1996 r. o wstrzymaniu wypłaty renty. Przepis art. 102 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p. stanowi, że wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli osoba pobierająca świadczenia

mimo pouczenia lub żądania organu rentowego nie przedłoży dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczeń. W przedmiotowej sprawie istota sporu

sprowadza się do tego, że wnioskodawca nie udowodnił bezpośrednio po wstrzymaniu wypłaty renty, iż posiada nadal do niej prawo. Dowód taki przedstawił dopiero w

1998 r. i rentę przyznano ponownie, jednakże odpowiedzialności za brak dowodów

nie może ponosić organ rentowy. Wstrzymanie wypłaty renty jest okolicznością, tak

istotną dla osoby uprawnionej, że nie może się ona powoływać na ewentualny brak

doręczenia decyzji organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty, bowiem brak wypłaty w

wyznaczonym terminie jest ewidentny i niepodjęcie przez osobę, prawidłowo pouczoną i doświadczoną już wcześniejszymi wstrzymaniami wypłat oraz znającą ich

przyczyny, jakichkolwiek działań w kierunku wyjaśnienia powodów wstrzymania jest

przejawem rażącego braku staranności o własne sprawy, który nie może być uznany

za błąd organu rentowego. Wnioskodawca nie może otrzymać renty rodzinnej za

okres od 1 września 1996 r. do 1 października 1998 r. nie dlatego, że nie zaskarżył

decyzji organu rentowego z dnia 25 września 1996 r. (której - jak utrzymuje, mu nie

doręczono), lecz dlatego że po dniu 1 września 1996 r. do którego to dnia miał przyznaną rentę rodzinną na okres roku szkolnego 1995/1996 nie udowodnił, jak tego

wymaga przepis art. 102 ust. 1 pkt 2 ustawy o z.e.p., iż spełnia warunki do dalszego

pobierania renty, zaś organ rentowy posiadając zaświadczenie o zatrudnieniu miał

podstawy do uznania, że wnioskodawca warunków tych nie spełnia.

Z tych więc względów Sąd drugiej instancji trafnie przyjął, że brak dowodu doręczenia wnioskodawcy decyzji wstrzymującej rentę nie ma znaczenia dla istoty

sprawy. Tym samym nie można uznać za trafny zarzutu kasacji naruszenia art. 227

KPC oraz art. 102 ustawy o z.e.p. Chybione są także zarzuty naruszenia przepisów

Kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie przed organami rentowymi

uregulowane było przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych

świadczeń (Dz.U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) i w zakresie tym nie mają zastosowania

przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 95 w związku z art. 94

ustawy o z.e.p. - por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997 r., II UKN

409/97, OSNAPiUS 1998 r. nr 21, poz. 634).

Z powyższych motywów Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia kasacji i w oparciu o art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku.