Supreme Court dismissed cassation, ruling Art. 5 KPC does not require detailed instructions to unrepresented parties.

Wyrok z dnia 13 lipca 2000 r.

II UKN 639/99

Przepis art. 5 KPC nie nakłada na sąd powinności szczegółowego instruowania strony występującej w sprawie bez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym co do wszelkich możliwych jej zachowań, lecz tylko

obowiązek udzielania wskazówek potrzebnych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i gwarancji prawa strony do obrony.

Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Barbara

Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2000 r. sprawy z wniosku

Jacka G. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w Ż. o dalsze prawo do renty inwalidzkiej rolniczej, na skutek kasacji

wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 sierpnia 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 18 sierpnia 1999 r. [...] oddalił apelację Jacka G. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Łodzi z dnia 24 marca 1999 r. [...], oddalającego odwołanie apelującego od decyzji

Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w Ż. z dnia 20

lipca 1998 r., przyznającej mu prawo do renty inwalidzkiej rolniczej na okres od 1

lipca 1998 r. do 30 czerwca 1999 r. oraz wstrzymującej wypłatę świadczenia z dniem

1 lipca 1999 r.

Sąd ustalił, że Jacek G., urodzony 4 sierpnia 1970 r., jest uprawniony do renty

inwalidzkiej rolniczej z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego. W dniu 13 stycznia

1992 r. uległ wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rolnym doznając zmiażdżenia

ramienia i przedramienia prawego ze złamaniem kości ramiennej, złamania obu kości przedramienia otwartego z ubytkiem skóry i mięśni oraz uszkodzenia nerwu po-

środkowego i promieniowego. Przebyte, wygojone złamanie trzonu i przynasad obu

kości przedramienia prawego oraz przynasady kości promieniowej prawej z następową dysfunkcją kończyny górnej prawej miernego stopnia nie powodują długotrwałej niezdolności Jacka G. do pracy w gospodarstwie rolnym w pojęciu art. 21 ust. 2

ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity

tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). W porównaniu do stanu z 1992 r. nastąpiła u skarżącego poprawa sprawności ruchowej i czynnościowej kończyny górnej

prawej. Niewielkie ograniczenie ruchów w stawie nadgarstkowo – promieniowym

przy dobrym chwycie i dobrej ruchomości stawów barku i łokcia oraz palców nie stanowi obecnie przeciwwskazania do osobistego wykonywania przez ubezpieczonego

niezbędnych prac w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu, opinia wydana przez

biegłych lekarzy chirurga – ortopedy oraz neurologa, z uwzględnieniem dokumentacji

lekarskiej oraz po badaniu bezpośrednim skarżącego, zgodna w konkluzji z orzeczeniem Komisji Lekarskiej z dnia 13 lipca 1998 r., jest wiarygodnym dowodem co do

stanu zdrowia wnioskodawcy i jego zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Jacek G. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 210 KPC „przez przeprowadzenie rozprawy

przed Sądem Apelacyjnym i Sądem Okręgowym niezgodnie z tym przepisem”, art.

286 i 232 KPC „ przez niezażądanie od biegłych sądowych (...) ustosunkowania się

do opinii Lekarza Rzeczoznawcy i opinii Centrum Rehabilitacji Rolników (...) bądź

niepowołanie innych biegłych sądowych”, art. 5 i 212 KPC „przez nieudzielenie powodowi pouczeń przez sądy obu instancji, że może składać wnioski i dowody”, art.

299 KPC „ przez nieprzesłuchanie przez Sąd Okręgowy powoda w charakterze

strony i niedostrzeżenie tego faktu przez Sąd Apelacyjny”, art. 224 KPC „przez zamknięcie rozprawy bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy”, art. 233 KPC „przez dokonanie przez Sąd Apelacyjny /a także Sąd Okręgowy/ niewłaściwej oceny wiarygodności i mocy dowodów (...) oparcie się na niepełnym a nadto sprzecznym materiale dowodowym sprawy”, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi i

przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania „ przy

uwzględnieniu kosztów postępowania według norm przepisanych jako części kosztów procesu”.

W uzasadnieniu kasacji skarżący podniósł, że kolejne komisje lekarskie wykluczały możliwość wykonywania przez niego ciężkiej pracy, w tym także w gospo-

darstwie rolnym. Z Karty Informacyjnej pobytu w Centrum Rehabilitacji Rolników

(czerwiec 1998 r.) wynika, że przez dotychczasowe leczenie „ nie uzyskano istotnej

poprawy w zakresie funkcji prawej ręki, oraz, że przeciwwskazana jest ciężka praca

fizyczna”. W dniu 25 czerwca 1998 r. Lekarz Rzeczoznawca Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził stałą niezdolność skarżącego do pracy, gdyż

utrwalone zmiany pourazowe nie rokują poprawy. Odmienna opinia biegłych sądowych wydana została bez odpowiedniego materiału dowodowego. Biegli nie odnieśli

się do orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie uwzględnili jakiego rodzaju i jakiej wielkości gospodarstwo ubezpieczony

prowadzi. Powód w apelacji wnosił o powołanie nowych biegłych, ale jego wniosek

nie został uwzględniony. Sąd Apelacyjny powinien był dostrzec błędy i usterki w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i je naprawić. Pomimo obowiązku tej treści nie

uczynił tego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje od kończącego postępowanie w

sprawie orzeczenia sądu drugiej instancji (art. 392 KPC). Właściwym środkiem zaskarżenia wyroków wydanych przez sąd pierwszej instancji jest apelacja (art. 367

KPC). W takim zatem zakresie w jakim kasacja Jacka G. dotyczy postępowania

przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi i skierowana jest przeciwko wyrokowi tego Sądu nie może być przez Sąd Najwyższy rozpoznana. Okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy było

ustalenie, czy stan zdrowia Jacka G. czyni go długotrwale lub stale niezdolnym do

pracy w gospodarstwie rolnym, a zatem, czy zgodnie z art. 21 ust. 2 i 2a ustawy

ubezpieczeniowej, stanowi przeciwwskazanie do osobistego wykonywania przez

niego niezbędnych prac w gospodarstwie rolnym w okresie dłuższym niż 6 miesięcy.

Ta też okoliczność, jako sporna między stronami procesowymi, wymagała wszechstronnego i dostatecznego wyjaśnienia.

Sąd ma obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego do czasu dostatecznego wyjaśnienia okoliczności spornych (art. 217 § 2 KPC). Ocena czy zostały one wyjaśnione dostatecznie czy nie, należy do jego kompetencji. Sąd także

decyduje o środkach dowodowych pozwalających na dokonanie ustaleń stanowiących faktyczną podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (art. 232 KPC).

Zarzuty niedopuszczenia dowodu z opinii lekarskiej innych biegłych, zaniechania zarządzenia wyjaśnienia przez biegłych treści pisemnej opinii (art. 286 KPC), zaniechania przesłuchania wnioskodawcy w charakterze strony (art. 299 KPC) mogłyby stanowić usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, gdyby skarżący wykazał, że Sąd rzeczywiście uchybił tym przepisom, i że były to uchybienia takiej wagi, iż mogły mieć

istotny wpływ na wynik sprawy, a nadto gdyby określił jak wpłynęły one na wynik

sprawy. Samo subiektywne przekonanie skarżącego, że przez dalsze prowadzenie

postępowania dowodowego uzyskałby korzystny dla siebie rezultat nie wystarcza do

uzasadnienia podnoszonych zarzutów. Skoro zatem Sąd uznał, że sprawa została

dostatecznie wyjaśniona, a zebrany materiał dowodowy stanowi wystarczającą podstawę do wyrokowania, zamykając rozprawę nie naruszył art. 224 KPC.

Skierowany przeciwko opinii lekarskiej zarzut, że biegli przy ocenie zdolności

Jacka G. do pracy w gospodarstwie rolnym nie uwzględnili wielkości tego gospodarstwa, rodzaju produkcji rolnej i warunków pracy byłby uzasadniony, gdyby kwestie te

nie były przedmiotem ustaleń już uprzednio, w postępowaniu przyznającym ubezpieczonemu rentę inwalidzką rolniczą. Wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego,

Sąd drugiej instancji odniósł się do zarzutu apelacji w przedmiocie braku ustosunkowania się biegłych do orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 25 czerwca 1998 r., stwierdzając w pisemnych motywach

zaskarżonego wyroku, że nie był on specjalistą właściwym w aspekcie schorzeń

wnioskodawcy (nie posiadał specjalizacji z zakresu ortopedii). W konkluzji należy

więc stwierdzić, że Sąd wyrokował po dostatecznym wyjaśnieniu okoliczności

sprawy, w oparciu o wystarczający materiał dowodowy, który ocenił nie przekraczając wyznaczonych w art. 233 KPC granic swobody.

Zarzut dotyczący nieprawidłowego przebiegu rozprawy apelacyjnej nie został

uzasadniony (pomieszczone na s. 3 skargi kasacyjnej uzasadnienie naruszenia art.

210 KPC dotyczy postępowania pierwszoinstancyjnego). Nie potwierdza ich treść

protokołu rozprawy, o uzupełnienie lub sprostowanie którego skarżący nie wnosił.

W kwestii zarzutu naruszenia przez Sąd art. 5 KPC należy zauważyć, że powinność udzielania stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tychże czynności

oraz skutkach zaniedbań obejmuje jednie wskazówki „potrzebne”. Zadaniem Sądu

nie jest zastępowanie w procesie stron lub jednej z nich. To na stronach procesowych spoczywa obowiązek czynnego udziału w postępowaniu, między innymi po-

przez przedstawianie dowodów ( art. 3 KPC, art. 217 § 1 KPC, art. 232 KPC). Jacek

G. korzystał z przysługujących mu praw strony składając wnioski dowodowe i dokonując terminowo innych czynności procesowych. Przy tym zarzut „nieudzielenia powodowi pouczeń przez Sądy obu instancji, że może składać wnioski i dowody” odnieść należy ewentualnie do postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Art. 381

KPC ogranicza bowiem prawo strony do powoływania nowych dowodów w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Najwyższy nie jest sądem kolejnej, trzeciej instancji powołanej do badania

okoliczności faktycznych sprawy. W postępowaniu kasacyjnym rozstrzyga się jedynie

problemy prawne i w tym aspekcie - zgodności z prawem materialnym i procesowym

- podlega kontroli zaskarżone orzeczenie. Załączone do kasacji nowe dowody, pozyskane po wydaniu zaskarżonego wyroku, nie mogą być przeto brane pod rozwagę

przy rozpoznaniu kasacji.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC,

orzekł jak w sentencji.