II UKN 594/97 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 25 lutego 1998 r.

II UKN 594/97

Jeżeli prawomocny wyrok nie został uzasadniony, a jego sentencja w

części określającej przedmiot orzeczenia nie jest adekwatna do przedmiotu

żądania, co stanowi podstawę zarzutu naruszenia powagi rzeczy osądzonej, to

sąd może - po wyczerpaniu innych środków dowodowych - zobowiązać stronę

zgłaszającą ten zarzut, aby w trybie art. 352 KPC wystąpiła z wnioskiem o wykładnię wyroku.

Przewodniczący SSN: Barbara Wagner, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski

(sprawozdawca), Jerzy Kuźniar.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego

1998 r. sprawy z powództwa Zofii W. przeciwko Ministerstwu Obrony Narodowej w

W. o wypłatę wojskowych świadczeń emerytalnych, na skutek kasacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Krakowie z dnia 8 lipca 1997 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

u c h y l i ć zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Apelacyjnemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka Zofia W. w pozwie z dnia 29 sierpnia 1995 r. wniesionym do Sądu

Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim domagała się zasądzenia od pozwanego

Ministerstwa Obrony Narodowej w W. kwoty 77.145 zł tytułem nie wypłaconych jej

zmarłemu mężowi, kpt. dypl. Karolowi W., świadczeń emerytalnych w okresie od

dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 grudnia 1960 r. Sąd Rejonowy postanowieniem z

dnia 28 września 1995 r. stwierdził swą niewłaściwość i sprawę przekazał Sądowi

Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie. Jednakże i

ten Sąd uznał się niewłaściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy, wobec czego

postanowieniem z dnia 17 kwietnia 1996 r. przekazał ją na mocy art. 200 KPC do

rozpatrzenia przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, gdyż roszczenie powódki zostało skierowane przeciwko Ministerstwu Obrony

Narodowej.

Na to ostatnie postanowienie powódka wniosła zażalenie i zarzucając naruszenie przepisów art. 200 § 2 w związku z art. 200 § 1, art. 29, art. 68 w związku z

art. 67 § 2, art. 70 § 1 i 2, art. 327 § 1 w związku z art. 361 oraz art. 394 § 1 pkt 1

KPC wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz przekazanie sprawy Sądowi

Wojewódzkiemu w Kielcach „celem kontynuacji postępowania”. Powódka twierdziła

w szczególności, że Sąd Wojewódzki w Kielcach jest związany postanowieniem

Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim, Sąd Wojewódzki mógłby bowiem

zgodnie z art. 200 § 2 w związku z § 1 tego przepisu stwierdzić swoją niewłaściwość

tylko w okolicznościach uzasadniających przekazanie sprawy sądowi wyższego

rzędu, gdy tymczasem Sąd Wojewódzki w Warszawie jest sądem równorzędnym.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 8 lipca 1997 r. [...] uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił pozew.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny wskazał, że z akt Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie [...] wynika, iż

z pozwem przeciwko Ministerstwu Obrony Narodowej o kwotę 1.875.062.000 zł tytułem świadczeń emerytalnych nie wypłaconych mężowi w okresie od dnia 1 września

1939 r. do dnia 31 grudnia 1960 r., występowała powódka już w 1993 r., a jej żądanie zostało oddalone prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z dnia 26 października

1993 r. Rozpoznawanie przez sąd sprawy prawomocnie rozstrzygniętej jest zaś niedopuszczalne z mocy art. 199 § 1 pkt 2 w związku z art. 366 KPC. Pozew podlegał

zatem odrzuceniu, wobec czego bezpodstawne było przekazanie sprawy Sądowi

Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie.

Sąd Apelacyjny zauważył też, że po przekazaniu sprawy przez Sąd Rejonowy

w Tomaszowie Mazowieckim do rozpoznania przez Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach powódka w piśmie procesowym z dnia 9

września 1996 r. wyraźnie stwierdziła, iż jej pozew nie jest odwołaniem od decyzji

organu rentowego i z tego względu kwestionowała bierną legitymację procesową

Wojskowego Biura Emerytalnego w K. Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej

sprawie chodzi - zdaniem Sądu Apelacyjnego - o to samo roszczenie, skierowane

przeciw tej samej stronie, a więc o przypadek rzeczy osądzonej w rozumieniu art.

366 KPC.

Kasację od powyższego postanowienia wniósł pełnomocnik powódki i zarzucając naruszenie art. 366 KPC przez jego błędne zastosowanie domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Kielcach i przekazania sprawy temuż Sądowi do merytorycznego rozstrzygnięcia, jak też zasądzenia powódce kosztów procesu za wszystkie instancje. W

uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wyrok Sądu Wojewódzkiego w Warszawie wydany w dniu 26 października 1993 r. [...] dotyczył sprawy wysokości należnej powódce wojskowej renty rodzinnej. Natomiast pozew wniesiony przez nią w

1995 r. odnosi się do odszkodowania za nie wypłaconą mężowi emeryturę. Porównanie przedmiotu wyrokowania w 1993 r. i pozwu z 1995 r. wyklucza powagę rzeczy

osądzonej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna o tyle, o ile postępowanie prowadzone w niniejszej

sprawie, tj. w zapoczątkowanej pozwem z dnia 29 sierpnia 1995 r. sprawie przeciwko

Ministerstwu Obrony Narodowej o „odszkodowanie z tytułu niewykonania umowy o

ubezpieczeniu społecznym oficera zawodowego WP kpt. dypl. Karola W. na podstawie decyzji emerytalnej Ministerstwa Spraw Wojskowych z dnia 16 sierpnia 1939 r.,

Nr 5620/I-4/729”, nie usunęło wątpliwości, czy sprawa między tymi samymi stronami i

w odniesieniu do tego samego przedmiotu żądania została już wcześniej prawomocnie rozstrzygnięta wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Warszawie z dnia 26 października 1993 r. [...] Wprawdzie wszczynające tę sprawę pismo procesowe z dnia 23 kwietnia 1993 r. (datowane w Biurze

Podawczym Warszawskiego Sądu Wojewódzkiego w dniu 28 kwietnia 1993 r.) jest

też nazywane „pozwem” (a nie „odwołaniem”) i odnosi się również do „należnych

mężowi powódki, a nie wypłaconych mu świadczeń emerytalnych” (poczynając jedynie od wcześniejszej daty 1 września 1939 r. i domagając się zasądzenia od Ministerstwa Obrony Narodowej odpowiednio wyższej kwoty, tj. 1.875.062.000 zł), co

prima facie uzasadniałoby zarzut naruszenia powagi rzeczy osądzonej (art. 366

KPC), ale jest równocześnie poza sporem, że przedmiot wyroku z dnia 26 października 1993 r. został w jego sentencji określony jako sprawa o „wysokość renty rodzinnej wojskowej”.

Przedmiot żądania wskazany w pozwie z dnia 23 kwietnia 1993 r. jest więc

wyraźnie różny od sformułowania przedmiotu wyrokowania w dniu 26 października

1993 r., przy czym brak uzasadnienia tego wyroku nie pozwala jednoznacznie ustalić, co naprawdę było przedmiotem rozstrzygnięcia. Istniejące wątpliwości pogłębia

też pozostała treść sentencji wspomnianego wyroku, a zwłaszcza oznaczenie strony

pozwanej oraz jej decyzji, od której miała się „odwoływać” Zofia W. (jej nazwisko

wpisano początkowo jako „W.-K.”), choć po sprostowaniu tej części wyroku postanowieniem z 29 listopada 1994 r. w późniejszych odpisach wyroku błędnie podaje się

sygnaturę sprawy [...]. Strony nie składały też żadnych oświadczeń do protokołu rozprawy, gdyż na jedynej rozprawie w dniu 26 października 1993 r. były nieobecne.

O przedmiocie wyrokowania w powyższej sprawie można więc wnioskować

jedynie z treści pism procesowych stron, zwłaszcza zaś z odpowiedzi na pozew, a

także późniejszych pism Departamentu Prawnego Ministerstwa Obrony Narodowej.

Korespondencja tego Departamentu wskazuje w szczególności na fakt, że między

powódką i Ministerstwem Obrony Narodowej lub Wojskowym Biurem Emerytalnym

toczyły się jeszcze przynajmniej dwie inne sprawy. Pierwsza z nich to sprawa z odwołania powódki (a właściwie wnioskodawczyni) od decyzji Szefa Wojskowego Biura

Emerytalnego w Kielcach o przyznaniu wnioskodawczyni wojskowej renty rodzinnej

od dnia 1 sierpnia 1992 r. Odwołanie wnioskodawczyni, domagającej się rewaloryzacji tego świadczenia, zostało prawdopodobnie oddalone przez Sąd WojewódzkiSąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1994

r. [...] Druga sprawa dotyczyła zaś wniosku o zasądzenie odsetek od przyznanej Zofii

W. wojskowej renty rodzinnej i miała się - z bliżej nie określonym rezultatem - toczyć

przed Sądem Wojewódzkim-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach

[...].

Bez zapoznania się z aktami powyższych spraw, a także z aktami rentowymi

skarżącej, trudno sobie wyobrazić stanowcze rozstrzygnięcie istoty przedmiotowego

sporu. Gdyby jednak wspomniany materiał dowodowy nie wystarczył do poczynienia

ustaleń warunkujących takie rozstrzygnięcie, to Sąd Apelacyjny mógłby rozważyć

celowość zobowiązania strony pozwanej, aby w trybie art. 352 KPC zwróciła się do

Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z wnioskiem o wyjaśnienie wątpliwości co do

treści sentencji wyroku z dnia 26 października 1993 r.

Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1

KPC orzekł, jak w sentencji.