II UKN 579/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 listopada 2001 r.

II UKN 579/00

1. Prawo do wcześniejszej emerytury przewidziane w art. 27 ust. 2

ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953) jest uprawnieniem pracowniczym w

rozumieniu art. 58 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872

ze zm.).

2. Wygaśnięcie stosunku pracy na podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia

13 października 1998 r. jest rozwiązaniem stosunku pracy w związku z reorganizacją urzędu w rozumieniu art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o

pracownikach państwowych.

3. Pracownikowi mianowanemu, z którym stosunek pracy wygasł na

podstawie art. 58 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. i który do tej daty

zachował uprawnienia pracownicze przewidziane w ustawie z dnia 16 września

1982 r. o pracownikach państwowych przysługuje prawo do emerytury na zasadach określonych w art. 27 ust. 2 tej ustawy.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Barbara

Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2001 r. sprawy z wniosku

Romualda D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w O. o

wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 16 marca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 16 marca 2000 r. [...] oddalił

apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w O. od wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu z dnia 20 października

1999 r. [...], zmieniającego decyzję apelującego organu rentowego z dnia 13 sierpnia

1999 r. i przyznającego Romualdowi D. prawo do wcześniejszej emerytury od ustania zatrudnienia, tj. od 1 lipca 1999 r.

Wnioskodawca z dniem 31 grudnia 1998 r. został zwolniony z pracy w Urzędzie Wojewódzkim w O. w związku z reorganizacją administracji rządowej i z dniem 1

stycznia 1999 r. stał się pracownikiem Urzędu Marszałkowskiego Województwa O.

na podstawie art. 57 ust. 2 w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998

r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr

133, poz. 872), powoływanej dalej jako „ustawa”, zachowując status urzędnika państwowego. Ponieważ do dnia 1 czerwca 1999 r. nie zaproponowano mu nowych warunków pracy i płacy, jego stosunek pracy, „stosownie do art. 58 ust. 1 pkt 5” powołanej ustawy, wygasł z dniem 30 czerwca 1999 r.

W ocenie Sądu, wnioskodawca spełnia warunki wymagane do uzyskania emerytury na podstawie art. 27 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214), powoływanej dalej jako „pragmatyka

urzędnicza”, bowiem ukończył 60 lat, ma okres ubezpieczenia wynoszący 39 lat i 7

miesięcy, a jego zatrudnienie ustało w związku z reorganizacją urzędu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując

jako jej podstawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię „art. 27.2.”

ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych w związku

z „art.58.4” ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy

reformujące administrację publiczną, pełnomocnik strony skarżącej wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ewentualnie o orzeczenie o oddaleniu odwołania powódki”. Zakwestionował on

stwierdzenie Sądu, że w Urzędzie Wojewódzkim w O., który „został Urzędem Marszałkowskim od 1.01.1999 r.” nastąpiła reorganizacja, uznając je za „absolutnie niezgodne ze stanem faktycznym i przepisami normującymi zasady reformy ustrojowej

państwa”. Wywodził, że powstanie urzędów marszałkowskich jest nową formą w administracji publicznej, zaś urzędy wojewódzkie nie uległy likwidacji i „nadal działają w

administracji publicznej”. Dla zastosowania art. 27 ustawy z dnia 16 września 1982 r.

konieczne było, by wnioskodawca spełniał warunki określone w tym przepisie w dniu

30 czerwca 1999 r. W tym dniu Urząd Marszałkowski Województwa O. „nie znajdował się w stanie reorganizacji, a wręcz przeciwnie, działał jako nowo utworzony urząd

administracji samorządowej”. Nie zachodził także brak możliwości dalszego zatrudniania wnioskodawcy, bo „kompetencje i zadania przyjęte przez marszałka były tymi

samymi, które wnioskodawca realizował, będąc urzędnikiem wojewody”. Nie nastąpiło nadto rozwiązanie stosunku pracy, lecz jego wygaśnięcie, które nie jest „ustawowo przewidzianą formą” rozwiązania stosunku pracy, lecz „formą ustania stosunku

pracy, która nie jest tożsama z rozwiązaniem stosunku pracy”. Poza tym, uprawnień

emerytalnych, które należą „do kategorii stosunków z zakresu ubezpieczenia społecznego” i stanowią „odrębną materię prawną” nie można zaliczyć wprost do uprawnień pracowniczych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach

urzędów państwowych, prawo do emerytury przysługuje urzędnikowi państwowemu,

który ukończył 60 lat, ma wymagany okres zatrudnienia, a stosunek pracy został z

nim rozwiązany z powodu likwidacji urzędu albo jego reorganizacji uniemożliwiającej

dalsze zatrudnienie pracownika.

Organ rentowy kwestionował w kasacji ocenę Sądu co do spełnienia przez

wnioskodawcę dwu ostatnich warunków, a nadto podnosił, że ustanie stosunku pracy

nie nastąpiło w rezultacie jego rozwiązania, lecz wygaśnięcia. Procedura reorganizacji administracji publicznej w sferze stosunków pracy rozpoczęła się formalnie od

dnia 30 października 1998 r., tj. od daty wyznaczonej pracodawcy do przygotowania,

zgodnie z art. 57 ust. 1 ustawy, imiennych wykazów „osób wykonujących z upoważnienia wojewody jego zadania i kompetencje podlegające przejęciu, odpowiednio do

ich podziału, przez jednostki samorządu terytorialnego i administrację rządową w

województwie”. Do dnia 15 listopada 1998 r. pracodawcy byli zobowiązani podać

zainteresowanym pracownikom na piśmie dane dotyczące nazwy i siedziby nowego

pracodawcy (art. 57 ust. 2). Po tej dacie pracownikom przysługiwało prawo rozwiązania w okresie miesiąca stosunku pracy bez wypowiedzenia za siedmiodniowym

uprzedzeniem (art. 57 ust. 2 zdanie 2 w związku z art. 231 § 4 KP). Według art. 52

ust. 1 ustawy, pracownicy dotychczasowych urzędów wojewódzkich, wykonujący do

dnia wejścia w życie ustawy zadania i kompetencje podlegające przejęciu przez samorząd województwa lub powiat, z dniem 1 stycznia 1999 r. stali się odpowiednio

pracownikami urzędu marszałkowskiego lub starostwa powiatowego. Po 1 stycznia,

a przed 31 maja 1999 r., pracodawca mógł albo rozwiązać z nimi stosunek pracy za

wypowiedzeniem, przy odpowiednim zastosowaniu art. 411 KP (art. 58 ust. 3), albo

zaproponować im nowe warunki pracy i płacy (art. 58 ust. 1 i 2), albo nie podejmować żadnych czynności dotyczących ich stosunku pracy (58 ust.1). Jeżeli przed

dniem 31 maja 1999 r. pracownikom nie zaproponowano nowych warunków pracy i

płacy na dalszy okres, ich stosunki pracy wygasały z dniem 30 czerwca 1999 r. (art.

58 ust. 1). Wygasały też stosunki pracy z pracownikami, którym wprawdzie zaproponowano nowe warunki pracy lub płacy, ale którzy do dnia 15 czerwca 1999 r. odmówili ich przyjęcia (art. art. 58 ust. 1 in fine). Ostateczne uporządkowanie spraw pracowniczych w urzędach administracji samorządowej i rządowej w związku z reformą

administracji publicznej nastąpiło w dniu 30 czerwca 1999 r. Wówczas też zakończony został proces reorganizacji urzędów administracji publicznej w rozumieniu przepisów prawa pracy.

O tym, że ustawodawca traktuje wygaśnięcie stosunku pracy w urzędach administracji samorządowej jako ustanie zatrudnienia z powodu reorganizacji urzędu

państwowego świadczy przyznanie pracownikom mianowanym (również tym, którym

stosunki pracy wypowiedziano) prawa do świadczenia pieniężnego przewidzianego

w art. 131 pragmatyki urzędniczej (art. 58 ust. 5).

Zgodzić się trzeba z twierdzeniem pełnomocnika organu rentowego, że z teoretycznego punktu widzenia wygaśnięcie stosunku pracy jest ustaniem zatrudnienia,

do którego prowadzą zdarzenia prawne nie będące czynnościami prawnymi. Gdyby

użyty w art. 27 ust. 2 pragmatyki urzędniczej termin „rozwiązanie” traktować jako jedynie skutek oświadczenia woli, nie obejmowałby on rzecz jasna przypadków wygaśnięcia stosunku pracy. Wykładnia taka, proponowana przez organ rentowy, prowadziłaby do dyferencjacji sytuacji urzędników państwowych, którzy utracili pracę

wskutek reorganizacji administracji publicznej nie wedle kryterium przyczyny ustania

zatrudnienia, ale sposobu zakończenia stosunku pracy. Byłoby to funkcjonalnie i aksjologicznie nieuzasadnione. Oto urzędnik, któremu pracodawca wypowiedział stosunek pracy z powodu reorganizacji urzędu nabyłby, przy spełnieniu pozostałych

warunków, prawo do wcześniejszej emerytury, zaś urzędnik, którego stosunek pracy

ustał z tej samej przyczyny ex lege prawa tego byłby pozbawiony. Warto przy tym

podnieść, że likwidacja lub reorganizacja urzędu państwowego w zwykłych okolicznościach nie stanowi zdarzenia prowadzącego do wygaśnięcia stosunku pracy, lecz

uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia (art. 13 ust. 1 pkt 2). Stąd i art. 13 1 i art. 27

ust. 2 pragmatyki urzędniczej stanowią o rozwiązaniu stosunku pracy z powodu likwidacji lub reorganizacji urzędu, a nie o jego wygaśnięciu lub ustaniu albo zakończeniu. Przepis art. 58 ustawy jest przepisem szczególnym, zawierającym jednorazową regulację skutków likwidacji i reorganizacji urzędów państwowych związaną z

sytuacją niezwyczajną - z reformą administracji publicznej. Obok wypowiedzenia,

które jest zwykłym sposobem rozwiązania stosunku pracy, wprowadził wygaśnięcie

stosunku pracy, którego w takich razach nie przewiduje ani pragmatyka urzędnicza,

ani nie przewidywały inne przepisy prawa pracy. Z tych względów skutki wygaśnięcia

stosunku pracy (w rezultacie albo braku propozycji nowych warunków pracy lub płacy

przed 31 maja 1999 r. albo odmowy ich przyjęcia do dnia 15 czerwca 1999 r.) zostały

zrównane ze skutkami wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy za wypowiedzeniem. Tak więc wygaśnięcie stosunku pracy na podstawie art. 58 ust. 1 jest rozwiązaniem stosunku pracy w związku z reorganizacją urzędu w rozumieniu art. 27 ust. 2

ustawy o pracownikach urzędów państwowych.

O braku możliwości dalszego zatrudnienia pracownika u nowego pracodawcy

można zaś wnosić z braku propozycji pracy po 31 maja 1999 r. Gdyby dysponował

on takimi możliwościami zaproponowałby pracownikowi kontynuowanie stosunku

pracy na zmienionych warunkach, stosownie do art. 58 ust. 1 ustawy.

Do czasu wygaśnięcia lub wypowiedzenia stosunku pracy pracownicy zachowywali uprawnienia pracownicze wynikające z aktów, na których podstawie powstał

ich stosunek pracy przed dniem 1 stycznia 1999 r. (art. 58 ust. 4). Chybiony jest wywód pełnomocnika strony skarżącej jakoby uprawnienia do wcześniejszej emerytury

nie można było zaliczyć do uprawnień pracowniczych, a w konsekwencji, iżby art. 27

ust. 2 pragmatyki urzędniczej nie można było stosować na podstawie art. 58 ust. 4

ustawy. Już tylko z systematyki ustawy z dnia 16 września 1982 r. - pomieszczenia

art. 27 w rozdziale zatytułowanym „Obowiązki i prawa urzędnika państwowego” można wnosić, że prawo do wcześniejszej emerytury przewidziane w tym przepisie

jest związane z zatrudnieniem w urzędzie państwowym. Przysługuje urzędnikowi

państwowemu dlatego właśnie, że jest urzędnikiem - ubezpieczonym z tytułu zatrudnienia w urzędzie państwowym. Nie wpływa to na zmianę charakteru prawnego samego tego świadczenia - emerytury - jako świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Uprawnienia pracownicze stanowią kategorię pojęciowo szerszą niż uprawnienia

ze stosunku pracy. Uprawnienia ze stosunku pracy pracownik - wierzyciel może realizować tylko od dłużnika - pracodawcy. Wykonania uprawnień pracowniczych może

dochodzić od innych także podmiotów. Są dlatego uprawnieniami pracowniczymi np.

prawo zrzeszania się w związkach zawodowych czy prawo do świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych albo z funduszu gwarantowanych świadczeń

pracowniczych, pomimo że nie wynikają one ze stosunku pracy.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC,

orzekł jak w sentencji.