II UKN 577/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 listopada 2001 r.

II UKN 577/00

Decyzja organu rentowego o odmowie przywrócenia terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne (obecnie niewyrażenie

zgody na opłacenie składki po terminie) podlega zaskarżeniu do sądu pracy i

ubezpieczeń społecznych.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2001 r. sprawy z wniosku

Beaty B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w J. o zasiłek

chorobowy, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie z dnia16 czerwca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w J. decyzją z dnia 20 października

1999 r. stwierdził, iż wnioskodawczyni Beata B. nie podlega od dnia 1 stycznia 1999

r. dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i nie ma w związku z tym prawa do

zasiłku chorobowego za okres od 2 września do 24 października 1999 r.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, z powołaniem się na przepisy

art. 47 i 14 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), że wnioskodawczyni należne z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego składki za miesiące styczeń, luty, czerwiec,

lipiec, sierpień 1999 r, regulowała po obowiązujących terminach, a skoro termin do

opłacenia składek nie został jej przywrócony, została ona wyłączona z ubezpieczenia

chorobowego od 1 stycznia 1999 r., z mocy ustawy. Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni, Sąd pierwszej instancji (Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krośnie) wyrokiem z dnia 23 lutego 2000 r. uwzględnił złożone od-

wołanie ustalając, że Beata Bała podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 stycznia 1999 r. i ma prawo do zasiłku chorobowego za okres od 2 września

do 24 października 1999 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą od 1 czerwca 1997 r. W dniu 30 stycznia 1999 r. złożyła w organie rentowym wniosek o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 1 stycznia

1999 r. W okresie od 6 stycznia do 22 lutego 1999 r. korzystała ze zwolnienia lekarskiego. Składkę z tytułu ubezpieczenia chorobowego za styczeń uiściła 15 lutego

1999 r., to jest z trzydniowym opóźnieniem, za czerwiec - 30 lipca, za lipiec - 23

sierpnia, a za sierpień - 14 września. Za pozostałe miesiące, w okresie pomiędzy

styczniem a wrześniem 1999 r., składki zostały uregulowane w terminie. Sąd podniósł, że rozstrzygnięcie o zasadności złożonego przez wnioskodawczynię odwołania, jest uzależnione od „oceny poprawności postępowania ZUS w zakresie dotyczącym rozpoznania wniosku o przywrócenie terminów do opłacenia składek przez

wnioskodawczynię uregulowanych z opóźnieniem”. Oceniając tę okoliczność Sąd

uznał, że organ rentowy odmawiając przywrócenia uchybionych terminów, nie badał

spełnienia przez nią przesłanek do ich przywrócenia, co potwierdza decyzja odmowna, w tej kwestii nie zawiera bowiem żadnego uzasadnienia. W ocenie Sądu pierwszej instancji opóźnienie w opłaceniu składek nie było nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez wnioskodawczynię, która uprawdopodobniła brak swojej

winy, wyjaśniając, że spóźnienie zostało spowodowane okresowymi trudnościami

finansowymi usprawiedliwionymi wyjątkową sytuacją zdrowotną i spowodowaną nią

hospitalizacją. Te okoliczności są jednym z uzasadnionych przypadków w rozumieniu

art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dającym podstawę

do przywrócenia uchybionych terminów.

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, oddalając apelację organu rentowego. Sąd ten uznał trafność ustaleń Sądu pierwszej instancji, wskazując

nadto - w związku z zarzutem apelacji, że decyzja organu rentowego w przedmiocie

nieprzywrócenia terminu do opłacenia składki należnej z tytułu ubezpieczenia dobrowolnego, podlega merytorycznej kontroli Sądu w związku z oceną odwołania od decyzji rozstrzygającej o niepodleganiu ubezpieczeniu (wyrok z dnia 16 czerwca 2000

r. [...]).

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie

prawa materialnego - art. 14 ust.1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych - wniósł o jego zmianę bądź też uchylenie i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Zdaniem

skarżącego pogląd Sądu, iż decyzja organu rentowego odmawiająca przywrócenia

terminu do opłacania składki należnej z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia podlega

kontroli sądu, nie jest trafna, nie znajduje bowiem oparcia w art. 14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odmienne twierdzenia Sądu są wynikiem błędnej wykładni tego przepisu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 393 11 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, ta zaś została ograniczona przez skarżący organ rentowy do naruszenia prawa

materialnego. Brak zarzutu uchybienia przepisom prawa procesowego oznacza (w

świetle ustalonego orzecznictwa) związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi zaskarżonego wyroku (por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97,

OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 436). W okolicznościach faktycznych sprawy oznacza

to, że nie są kwestionowane ustalenia Sądu Apelacyjnego co do przyczyny opóźnień

w regulowaniu przez wnioskodawczynię składek ubezpieczeniowych, w tym stwierdzenia, że było to wynikiem jej stanu zdrowia I spowodowanej nim hospitalizacji, jak

również i to, że organ rentowy, odmawiając wnioskodawczyni przywrócenia uchybionego terminu do opłacenia składek, nie badał czy były przesłanki do takiej decyzji.

W związku z zarzutem kasacji należy, stwierdzając jego niezasadność, wskazać, że w przypadku złożenia przez ubezpieczonego wniosku o przywrócenie terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne, pozytywna decyzja organu rentowego powoduje kontynuowanie dotychczasowego stosunku dobrowolnego ubezpieczenia społecznego pod warunkiem opłacenia należnych składek w

wyznaczonym decyzją terminie, natomiast decyzja negatywna stanowi w istocie rzeczy potwierdzenie (deklarację) ustania (wygaśnięcia) z mocy prawa dobrowolnego

ubezpieczenia społecznego i jako taka może być zaskarżona w sądowym postępowaniu odwoławczym w trybie art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

(podobnie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2001 r., II UKN 518/00 - jeszcze niepublikowany).

W stanie prawnym regulującym organizację ubezpieczeń społecznych - co pomija kasacja - doszło do znaczącej zmiany powstałej w związku z wejściem w życie

ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa

ta, określająca między innymi zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne, a także zasady działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 2 ust. 1 pkt 1, 2 i 6 ustawy), uchyliła w całości,

między innymi, ustawę z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w której przewidując prawo odwołania do sądu od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, wyraźnie wskazano, że nie przysługuje ono w sprawach, w których decyzja zależy od swobodnego

uznania (art.23 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń

społecznych). W aktualnym stanie prawnym (art. 83 ust 1 pkt 3 i ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń spolłecznych), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych

spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek, a także umarzania

należności z tytułu składek, przy czym wyliczenie tych decyzji w powołanym wyżej

przepisie, nie ma charakteru wyczerpującego (świadczy o tym sformułowanie „w

szczególności”). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w

terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Jedynie od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji

odmownej w tego rodzaju sprawach odwołanie nie przysługuje (art. 83 ust. 4 tej

ustawy). Ta, nie budząca w ocenie Sądu Najwyższego, wątpliwości interpretacyjnych

na tle wykładni gramatycznej zasada, oznacza, że w aktualnym stanie prawnym

kognicja sądu jest wyłączona tylko w sprawach dotyczących decyzji przyznających

albo odmawiających przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brak podstaw do

wyłączania z dopuszczalności zaskarżenia innych decyzji Zakładu w sprawach wymienionych w ustawie „według zasad określonych w przepisach KPC ”, w tym dotyczących przywrócenia terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie

społeczne (w brzmieniu ustawy obowiązującym w 1999 r.), czy też obecnie wyrażenia zgody na opłacenie składki po terminie, są to bowiem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art.476 § 2 pkt 1 i 3 KPC) i jako takie mają charakter sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 KPC. Szersze rozważania na ten temat, podzielane przez

skład obecny, zawierają uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., III

ZP 15/00 (OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 864) oraz z dnia 28 marca 2001 r., III ZP 2/01

(OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 445).

Wszystko to pozwala na podzielenie stanowiska Sądu Apelacyjnego w tym

przedmiocie i uznanie w związku z tym, że jedyny podniesiony w kasacji organu

rentowego zarzut nie jest trafny, co uzasadnia ocenę, że nie jest ona oparta na

usprawiedliwionych podstawach.

Z tych względów, na podstawie art.393 12 KPC orzeczono jak w sentencji.