II UKN 565/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 7 listopada 2001 r.

II UKN 565/00

W sprawie o rentę z tytułu pracy przymusowej w okresie odbywania

służby wojskowej nie ma zastosowania art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja

1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.), według którego warunkiem

nabycia prawa do renty z tytułu inwalidztwa wojskowego jest zaliczenie poszkodowanego do jednej z grup inwalidów w ciągu 3 lat od zwolnienia ze służby.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar, Barbara

Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2001 r. sprawy z wniosku

Józefa P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o prawo

do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową, na skutek

kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 czerwca

2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2000 r. [...] zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Siedlcach z dnia 7 lutego 2000 r. [...], zmieniający decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 31 lipca 1998 r. i przyznający Józefowi P. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku

ze służbą wojskową od dnia 30 listopada 1999 r. na stałe, oddalając odwołanie

ubezpieczonego od tej decyzji.

Sąd ustalił, że wnioskodawca w okresie odbywania - od 26 kwietnia 1952 r. do

3 lipca 1954 r.- służby wojskowej uległ w dniu 9 kwietnia 1954 r. wypadkowi podczas

przymusowego zatrudnienia w Kopalni Węgla Kamiennego „W.”. W związku z doznanymi urazami został uznany za inwalidę wojskowego III grupy i z tego tytułu po-

bierał rentę od 4 lipca 1954 r. do 5 czerwca 1962 r. na podstawie dekretu z dnia 14

sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (Dz.U. Nr 37, poz.

159). Roszczenie Józefa P. powinno być zatem rozpoznane na gruncie ustawy z

dnia 2 września 1994 r. o dodatku i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (Dz.U. Nr 111, poz. 537). Według art.

7 ust. 1 tej ustawy, osobom które zostały zaliczone do jednej z grup inwalidów

wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z przymusowym zatrudnieniem,

przysługują świadczenia i inne uprawnienia przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Ponieważ ustawa nie reguluje

zasad przyznawania świadczeń, zgodnie z jej art. 8, należy stosować w tym zakresie

przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Stosownie do art. 36

ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich

rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako „ustawa o z.e.p.”, w

związku z art. 8 ustawy z dnia 2 września 1994 r., „prawo do renty inwalidzkiej, które

ustało z powodu ustąpienia inwalidztwa, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18

miesięcy od ustania prawa do renty pracownik ponownie stał się inwalidą”. Tego

warunku wnioskodawca nie spełnia. Od ustania jego inwalidztwa w związku z

wypadkiem w czasie przymusowego zatrudnienia w okresie odbywania służby wojskowej minęło 37 lat, co czyni przywrócenie prawa do żądanego świadczenia niemożliwym.

Sąd drugiej instancji podzielił pogląd organu rentowego, że art. 30 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych

oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 13, poz. 68 ze zm.), powoływanej

dalej jako „ustawa o z.i.w.”, „nie może stanowić podstawy przyznania wnioskodawcy

świadczenia, skoro wnioskodawca nie spełnia określonego tym przepisem warunku

(powstania inwalidztwa w ciągu 3 lat od zwolnienia ze służby)”.

Nadto, w świetle opinii biegłych sądowych gastrologa, chirurga, neurologa i

diabetologa, przebyty w czasie służby wojskowej uraz nie ogranicza zdolności wnioskodawcy do pracy. Według natomiast biegłych kardiologa, neurologa i lekarza

przedstawiciela ZIWRP, Józef P. jest częściowo niezdolny do pracy w związku ze

służbą wojskową od dnia 30 listopada 1999 r. Sąd pierwszej instancji nie rozważył

opinii pierwszego zespołu biegłych lekarzy i niezbyt wnikliwie ocenił opinię drugiego

zespołu biegłych. Wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy z powodu prze-

bytego w 1995 r. udaru mózgu z porażeniem połowicznym prawostronnym. Zaburzenia trawienne nasiliły się u niego obecnie, ale z powodu znacznego ograniczenia

sprawności wskutek przebytego udaru mózgu, a nie urazu jamy brzusznej, którego

skutki „same w sobie nie powodują częściowej niezdolności do pracy wnioskodawcy”.

Józef P. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naruszenie

prawa materialnego, a to: art. 36 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. w związku z art. 8

ustawy z dnia 2 września 1994 r. „poprzez niewłaściwe zastosowanie pierwszego z

powołanych przepisów przejawiające się w przyjęciu, iż powodowi nie przysługuje

roszczenie o przywrócenie prawa do renty wojskowej z uwagi na fakt ponownego

powstania inwalidztwa po upływie 37 lat od daty jego pierwotnego ustania, w sytuacji,

gdy żądaniem powoda w sprawie niniejszej objęte było prawo do przyznania a nie

przywrócenia renty inwalidzkiej wojskowej”, oraz art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29

maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin „poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w okolicznościach faktycznych sprawy, przejawiające się w przyjęciu, iż powód nie może być uznany za inwalidę wojskowego, z

uwagi na fakt powstania u niego inwalidztwa po upływie 45 lat od daty zwolnienia ze

służby wojskowej, w sytuacji, gdy w świetle materiału dowodowego zgromadzonego

w sprawie bezspornym jest fakt powstania inwalidztwa powoda w czasie odbywania

przez niego zastępczej służby wojskowej w okresie pokoju”, pełnomocnik skarżącego

wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie wnioskodawcy prawa do renty z

tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze służbą wojskową oraz o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz „powoda” kosztów postępowania według norm przepisanych lub o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie. Wywodził on, że

przedmiotem żądania wnioskodawcy nie było przywrócenie renty, lecz przyznanie

świadczenia i dlatego art. 36 ustawy o z.e.p. nie mógł stanowić podstawy prawnej

rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, ale powinien nią być art. 78 ust. 1

tejże ustawy w związku z art. 8 i art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r.

Nadto, wobec stanowczego brzmienia art. 35 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 1 pkt 1

ustawy z dnia 29 maja 1974 r., prawo skarżącego do renty „inwalidzkiej wojskowej”

powstaje „niezależnie od momentu stwierdzenia niezdolności do pracy ani chwili wystąpienia z wnioskiem o przyznanie renty”. Poza wszystkim, skoro Józef P. pobierał

rentę z tytułu inwalidztwa w związku ze służbą wojskową bezpośrednio po zwolnieniu

ze służby, znaczy to, że spełnia warunek przyznania świadczenia określony w art. 30

ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rację ma pełnomocnik skarżącego twierdząc, że Józef P. nie dochodził przywrócenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku ze

służbą wojskową, lecz ponownego przyznania tego świadczenia. Przywrócenie

prawa do renty następuje, stosownie do art. 36 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, ex lege w razie ponownego powstania niezdolności ubezpieczonego do pracy w ciągu 18 miesięcy od ustania

prawa przysługującego mu uprzednio. Zgodnie natomiast z art. 78 ust. 1 ustawy o

z.e.p., prawo do renty ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przeprowadzonego na wniosek lub z urzędu, ponownie powstanie niezdolność ubezpieczonego do pracy. Przywrócenie prawa do renty stanowi więc szczególny przypadek

ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia. Szczególny ze względu na czas

powstania niezdolności do pracy ponownie. Sąd drugiej instancji naruszył wobec

tego art. 36 ustawy o z.e.p. przez jego błędne zastosowanie, uchybiając zarazem art.

78 tej ustawy przez jego niezastosowanie.

Według art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej

przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622), żołnierzom, którzy zostali zaliczeni do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa pozostającego w

związku z zatrudnieniem przymusowym w kopalniach węgla, przysługują świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach ustawy o zaopatrzeniu

inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin. Przepis ten odsyła do ustawy z

29 maja 1974 r. w zakresie rodzaju przysługujących świadczeń i uprawnień, lecz nie

warunków nabycia do nich prawa. W tej materii, zgodnie z art. 8, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zatem nie ma zastosowania w sprawie o rentę z tytułu pracy przymusowej w okresie

odbywania służby wojskowej art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu inwalidów

wojennych i wojskowych, wedle którego warunkiem nabycia prawa do renty z tytułu

inwalidztwa wojskowego jest zaliczenie poszkodowanego do jednej z grup inwalidów

w ciągu 3 lat od zwolnienia ze służby. Konstrukcja prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z przymusowym zatrudnieniem w okresie służby wojskowej

jest podobna do przyjętej w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr

30, poz. 144 ze zm.), której przepisy nie uzależniają prawa do renty wypadkowej od

terminu ujawnienia skutków wypadku w postaci stałego lub długotrwałego

uszczerbku na zdrowiu. Słuszny jest wobec tego zarzut kasacji błędnego zastosowania w sprawie art. 30 ustawy z dnia 29 maja 1974 r., aczkolwiek z innego niż podany

w kasacji powodu. Nie dlatego, że wnioskodawca pobierając rentę inwalidzką od 4

lipca 1954 r. spełnił warunek przewidziany w art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.i.w., ale

dlatego, że warunek ten, jak również warunek określony w art. 30 ust. 1 pkt 2, jego

nie dotyczy i spełniać go nie musiał.

Kasacja jest szczególnym środkiem prawnym. Sąd Najwyższy rozpoznając

sprawę w rezultacie jej wniesienia jest związany granicami skargi, a pod rozwagę z

urzędu bierze jedynie nieważność postępowania (art. 39311 KPC). Pełnomocnik

skarżącego nie wskazał jako podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania. Nie kwestionując ustaleń stanowiących faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku, uznał je - stąd wniosek - za prawidłowe. Tak też,

jako niewadliwe, musi je traktować Sąd Najwyższy.

Jednym z warunków nabycia prawa do renty na podstawie ustawy z dnia 2

września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla,

kamieniołomach i zakładach wydobywania rud uranu jest związek niezdolności do

pracy poszkodowanego z zatrudnieniem przymusowym (art. 7 ust. 1), a zachodzi on

wówczas, gdy niezdolność do pracy jest następstwem „zranień, kontuzji bądź innych

obrażeń lub chorób powstałych w związku z tym zatrudnieniem” (art. 7 ust. 2). Skoro

Sąd ustalił, że niezdolność Józefa P. do pracy nie pozostaje w związku z wypadkiem,

któremu uległ on w dniu 9 kwietnia 1954 r., a obecne schorzenia i dolegliwości wnioskodawcy są wyłącznie następstwem przebytego w 1995 r. udaru mózgu, to należy

stwierdzić, że nie spełnił on jednego z warunków koniecznych do nabycia prawa do

renty, o przyznanie której wnosił, a zaskarżony wyrok, pomimo częściowo błędnego

uzasadnienia, odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312 KPC,

orzekł jak w sentencji.