II UKN 558/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 23 maja 2000 r.

II UKN 558/99

Rodzaj obrażeń może stanowić podstawę ustalenia, iż uraz głowy został

doznany podczas i w związku z pracą, co uzasadnia przyznanie świadczeń z

tytułu wypadku przy pracy.

Przewodniczący SSN Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Krystyna Bednarczyk, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2000 r. sprawy z powództwa

Andrzeja K. przeciwko Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL – R.” S.A. w R. o

sprostowanie protokołu powypadkowego, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia

20 maja 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 19 marca 1999 r. wydanym po ponownym rozpoznaniu

sprawy Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Rzeszowie nakazał stronie pozwanej, Wytwórni

Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-R.” S.A. w R. sprostowanie protokołu powypadkowego [...] z dnia 27 lutego 1998 r., sporządzonego w związku z wypadkiem powoda

Andrzeja K., w ten sposób, że w punkcie 5 protokołu nakazał wpisanie, iż wypadek

jakiemu uległ powód w dniu 18 września 1997 r., jest wypadkiem przy pracy. W uzasadnieniu Sąd Rejonowy ustalił, że Andrzej K. zawarł z pozwaną umowę o pracę w

dniu 22 grudnia 1990 r. Był zatrudniony jako wiertacz. W dniu 18 września 1997 r.

powód podczas przechodzenia przez wydział obrabiarek podniósł głowę i uderzył w

wysunięte ramię wiertarki. Ponieważ ból szybko ustąpił, powód o zdarzeniu nie poinformował ani pracodawcy, ani współpracowników. Przez najbliższe dwa tygodnie

wykonywał pracę na trzeciej zmianie. W dniu 4 października 1997 r. Pogotowie Ratunkowe odwiozło go do Szpitala w Ł., gdzie przebywał do dnia 19 listopada 1997 r. z

ostateczną diagnozą: stan po stłuczeniu głowy wskutek urazu, szczelinowate złamanie łuski kości czołowej, podejrzenie o uraz, stłuczenie mózgu, podejrzenie o krwiaka

mózgu, wodniak przymózgowy oraz ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Powód otrzymał zwolnienie lekarskie do dnia 31 stycznia 1998 r. Dnia 27 lutego 1998

r. zespół powypadkowy stwierdził brak związku przyczynowego pomiędzy wypadkiem powoda w dniu 18 września 1997 r. a wykonywaną przez niego pracą. Sąd

zgodnie z opinią biegłych ustalił uszczerbek na zdrowiu powoda na 45 % w wyniku

doznanego urazu. Sąd ustalił, że strona pozwana uzyskała informację od dyrektora

ZOZ w Ł. Jerzego A., iż dzieci powoda mówiły, że ojciec uderzył się w głowę w czasie prac domowych. Faktu tego Jerzy A. słuchany w sprawie w charakterze świadka

nie potwierdził. Zeznał, że nie rozmawiał z dziećmi powoda. Nie rozmawiały też z

nimi lekarki Jolanta K. i Agata R. W szpitalu odwiedziły powoda dwie jego córki

obecnie mające 4 i 6 lat. Żonie powoda dziewczynki mówiły, że ojciec wywrócił się na

podwórzu wysiadając z samochodu około 1 tygodnia przed zachorowaniem.

Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie

powoda jest w pełni uzasadnione w świetle ustawy z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, albowiem zachodzą

wszystkie przesłanki niezbędne do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. Zewnętrzną przyczyną wypadku było uderzenie się powoda w głowę w chwili, gdy podniósł ją spod ramienia wiertarki. Zdaniem Sądu Rejonowego związek tego zdarzenia

z pracą nie nasuwa w świetle zebranego materiału dowodowego wątpliwości, gdyż

wypadek miał miejsce w zakładzie pracy i pozostawał w związku z wykonywaniem

przez pracownika zwykłych czynności, w trakcie odbierania poleceń od mistrza co do

zakresu pracy jaką powód miał tego dnia wykonać. Powołani w sprawie biegli sądowi

z zakresu chirurgii i neurologii stwierdzili, że mimo iż nie można jednoznacznie ustalić dokładnej daty urazu głowy, który spowodował krwawienie podpajęczynówkowe u

powoda, to istnieje możliwość wystąpienia związku przyczynowo-skutkowego z urazem w pracy. Biegli wyjaśnili, że zaraz po urazie występuje okres wolny od jakichkowiek objawów, dopiero gdy ucisk na mózg staje się większy dochodzi do zaburzenia

świadomości i innych objawów uszkodzenia mózgu. Okres bezobjawowy może trwać

długo – nawet do kilku lat. Ponieważ schorzenie powoda ma etiologię pourazową,

może istnieć związek przyczynowy z każdym urazem, a więc również z urazem z 18

września 1997 r. biegły sądowy lekarz Czesław H. zaopiniował, iż wskutek ewentualnego upadku na podwórzu, co sugeruje pozwany, powód nie doznałby takiego urazu

jaki został u niego stwierdzony. Tego typu pęknięcie kości najczęściej powstaje w

wyniku urazu którego siła przebiega linijnie. Uraz jakiego doznał powód nastąpił w

wyniku uderzenia od góry.

W apelacji od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła:

„1. naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, zwłaszcza

art. 6 ustawy tzw. wypadkowej, 2. inne uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności: - art. 299 KPC w zw. z art. 233 KPC przez ustalenie, że

wypadek miał miejsce w pracy wyłącznie na podstawie zeznań powoda, - art. 230

KPC przez przyjęcie, że pozwany nie kwestionował zeznań powoda, że wypadek

miał miejsce w pracy, 3. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w

sprawie materiału, przez przyjęcie, że obrażeń głowy powód mógł doznać tylko w

związku z pracą.”

Przedstawiając powyższe przesłanki apelacyjne strona pozwana nie przytoczyła w apelacji wniosków.

Powód wniósł o oddalenie apelacji.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 20 maja 1999 r. oddalił apelację jako bezzasadną. Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy przeprowadził bardzo szczegółowe i obszerne postępowanie dowodowe i w wyniku prawidłowej oceny zebranego

materiału dowodowego wydał wyrok trafny i zgodny z prawem.

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia Sądu Rejonowego i wnioski wyprowadzone z tych ustaleń. Nie podzielił Sąd drugiej instancji zarzutu apelacji naruszenia prawa materialnego, przede wszystkim dlatego, że materiał dowodowy jednoznacznie wskazywał, że zachodzą wszystkie przesłanki konieczne do uznania zdarzenia z dnia 18 września 1997 r. za wypadek przy pracy. Sąd Rejonowy, podkreślił

Sąd Okręgowy, poddał bardzo dokładnej analizie całość materiału dowodowego, w

tym opinie biegłych, które uzupełniał w kierunku ustalenia czy doznane obrażenia

mogły być następstwem przewrócenia się na podwórzu lub w samochodzie. W końcu

nie jest trafny zarzut, że Sąd wydał wyrok wyłącznie na podstawie zeznań powoda.

Materiał dowodowy wykracza daleko poza te zeznania. Sąd słuchał lekarzy, świadków wskazanych przez stronę pozwaną, a także miał do dyspozycji opinie biegłych i

całość materiału dowodowego poddał krytycznej ocenie.

W kasacji pozwana Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego zarzuciła wyrokowi

Sądu Okręgowego: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r.

o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst:

Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) poprzez przyjęcie, iż w sprawie zachodzą

wszystkie przesłanki konieczne do uznania wypadku za wypadek przy pracy; 2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a w

szczególności art. 299 KPC – poprzez uznanie za dopuszczalne przeprowadzenie

dowodu z przesłuchania powoda i wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku (ewentualnie również wyroku sądu pierwszej instancji), przekazanie sprawy do ponownego

rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie lub Sądowi Rejonowemu w Rzeszowie, względnie o zmianę wyroków Sądów obu instancji i oddalenie powództwa.

W uzasadnieniu kasacji podano, że w postępowaniu nie ustalono w sposób

nie budzący wątpliwości ani sposobu doznania urazu, ani też miejsca, w którym wypadek miałby nastąpić. Autor kasacji uważa za niedopuszczalne przesłuchanie powoda jako strony. Zdaniem wnoszącego kasację, art. 299 KPC dopuszcza dowód z

przesłuchania stron jedynie posiłkowo, jeżeli inne środki dowodowe zostały wyczerpane lub gdy występuje ich brak. Naruszenie przepisów postępowania oraz ustalenia

faktyczne poczynione w wyniku oceny materiału dowodowego uzyskanego wskutek

tego naruszenia doprowadziły, według kasacji, do naruszenia prawa materialnego

przez przyjęcie, że wypadek jakiemu uległ powód był wypadkiem przy pracy.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest środkiem prawnym, który Sąd Najwyższy rozpoznaje w jego granicach. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 393 11

KPC).

W kasacji zarzucono przede wszystkim naruszenie przez Sąd drugiej instancji

przepisu prawa materialnego art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Postawienie w ten sposób zarzutu naruszenia prawa

materialnego jest wadliwe. Naruszenie prawa materialnego może polegać bowiem

albo na błędnej wykładni danego przepisu, albo na jego niewłaściwym zastosowaniu.

Błędna wykładnia prawa może polegać na mylnym zrozumieniu treści przepisu albo

niezrozumieniu intencji ustawodawcy. Naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie oznacza tak zwany błąd w subsumcji wyrażający się w wadliwym podciągnięciu określonego stanu faktycznego pod hipotezę danej normy.

W konsekwencji postawienie zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego

oraz niewłaściwego jego zastosowania, tak jak to czyni kasacja w niniejszej sprawie,

jest wadliwe. Ponadto obowiązkiem wnoszącego kasację jest wykazanie na czym

naruszenie prawa materialnego w jeden z podanych sposobów polega w konkretnej

sprawie. Rozpatrywana kasacja takiego uzasadnienia nie zawiera.

Kasacja nie powołuje także zarzutu naruszenia przez Sąd drugiej instancji art.

233 § 1 KPC - co powoduje, że Sąd Najwyższy jest związany ustalonym stanem

faktycznym, albowiem ustaleń Sądu drugiej instancji poprzez przekroczenie granic

swobodnej oceny dowodów przepisem tym zakreślonych - kasacja nie podważa.

Stan faktyczny ustalony przez Sąd pierwszej instancji dał Sądowi Okręgowemu, który ustalenia te podzielił, podstawę do przyjęcia, że powód uległ wypadkowi

przy pracy w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r., Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod normę prawną zawartą w tym

przepisie. W konsekwencji nie można Sądowi Okręgowemu skutecznie postawić zarzutu określonego w art. 3931 pkt 2 KPC.

Nie można również podzielić zarzutu kasacji naruszenia przez Sąd Okręgowy

art. 299 KPC. Niezależnie od tego, że wnoszący kasację sam zwraca uwagę na treść

art. 473 KPC, który w sprawach z zakresu prawa pracy, a taką jest rozpatrywana

sprawa (art. 476 § 1 pkt 3 KPC), nie przewiduje ograniczenia dopuszczalności dowodu z przesłuchania stron – kasację wnosi się od orzeczeń wydanych przez sąd drugiej instancji, a podnoszony zarzut dotyczy orzeczenia sądu pierwszej instancji, który

dowód ten przeprowadził. Zakres kontroli kasacyjnej jest ograniczony do zagadnienia

legalności zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Najwyższy nadto zauważa, że prócz dowodu z przesłuchania powoda, w

sprawie przeprowadzono szereg innych dowodów, które prawidłowo ocenione przez

Sąd drugiej instancji dały temu Sądowi podstawę do uznania, że uszczerbek na

zdrowiu stwierdzony u powoda jest następstwem przyczyny zewnętrznej (urazu

głowy), która wystąpiła nagle w związku z pracą, co w konsekwencji odpowiada

wszystkim elementom niezbędnym do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy w

rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Wnioski do jakich doszedł Sąd Okręgowy, podzielając ustalenia Sądu Rejonowego, są logiczne i spójne. Na wyciągnięcie takich

wniosków pozwoliła wszechstronna ocena opinii biegłych lekarzy sądowych, która

upoważniła Sąd Okręgowy do przyjęcia za Sądem pierwszej instancji, w drodze eli-

minacji, iż jedynie uraz głowy podczas pracy i w związku z pracą w dniu 18 września

1997 r. mógł doprowadzić do takich następstw jakie stwierdzono podczas pobytu

powoda w szpitalu. To nie zeznania powoda, lecz obiektywnie stwierdzone u niego

zmiany pourazowe w mózgu dały Sądowi Okręgowemu podstawę do uznania, że

żaden inny uraz, poza doznanym w czasie pracy nie mógłby wywołać takich następstw.

Kierując się powyższymi względami Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.