II UKN 50/96 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 14 stycznia 1997 r.

II UKN 50/96

Wznowienie postępowania w sprawach, w których okazało się, że prawo do

świadczenia emerytalno-rentowego nie istnieje lub że świadczenie przysługuje w

niższej wysokości, następuje w trybie art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz.

267 ze zm.), będącego przepisem szczególnym wobec art. 399-416 KPC.

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Andrzej Kijowski

(sprawozdawca), Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 1997 r. sprawy z wniosku

Zofii T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w K. o rentę inwalidzką, na skutek kasacji pozwanego od postanowienia Sądu Apelacyjnego w

Krakowie z dnia 5 września 1996 r. [...]

p o s t a n o w i ł:

uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 3 lipca 1996

r. [...]

Uzasadnienie

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 3 lipca 1996 r. [...] odrzucił skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym

wyrokiem tegoż Sądu z dnia 29 listopada 1995 r [...] przyznającym wnioskodawczyni

Zofii T. rentę inwalidzką trzeciej grupy od dnia 13 czerwca 1994 r, przy wykonywaniu

którego to orzeczenia organ rentowy stwierdził pomyłkę co do długości naliczonego

wcześniej okresu ubezpieczenia, nie dającego zainteresowanej uprawnienia do renty.

Takie rozstrzygnięcie skargi Sąd Wojewódzki uzasadnił treścią art. 403 § 2 KPC

stanowiącego, że strona może żądać wznowienia postępowania w razie wykrycia takich

okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik

sprawy, a z których nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Wymagań tych

nie spełnia skarga organu rentowego, więc podlega odrzuceniu na podstawie art.410

KPC.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył w dniu 22 lipca 1996 r. organ

rentowy, który z powołaniem się na przepis art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia

1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze

zm.) wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 5 września 1996 r. [...] oddalił zażalenie, stwierdzając w uzasadnieniu

takiego rozstrzygnięcia, że oparcie skargi o wznowienie postępowania na zarzucie zais-

tnienia pomyłki w ustaleniu uznanego wcześniej stażu ubezpieczeniowego wymaganego przez art. 32 ustawy o z.e.p. jest niedopuszczalne. Nie stanowi to bowiem

okoliczności, z której strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, a tym

samym skarga nie odpowiada warunkom przewidzianym w art. 403 § 2 KPC.

Kasację od tego postanowienia złożył w dniu 9 października 1996 r. organ

rentowy, zarzucając naruszenie przepisów o postępowaniu mogące wywrzeć istotny

wpływ na wynik sprawy i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W

uzasadnieniu kasacji skarżący podnosi, że ponowna ocena dowodów przedłożonych

przez Zofię T. w kwestii jej stażu pracy stanowi - wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego

- nową okoliczność faktyczną w rozumieniu art. 403 § 2 KPC. Poza tym skarżący

uważa, że przyznanie wnioskodawczyni prawa do renty inwalidzkiej narusza w rażący

sposób przepisy art. 32 ustawy o z.e.p., a obciążenie Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych bezpodstawną wypłatą powtarzających się świadczeń godzi również w

interes Rzeczypospolitej Polskiej, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy np. w wyroku z

dnia 24 stycznia 1996 r., II URN 52/95 (OSNAPiUS 1996 nr 16 poz. 238). Skarżący

podkreśla przy tym, że współodpowiedzialność za taką sytuację spada na sądy orzekające bez skontrolowania prawidłowości decyzji rentowej w przedmiotowej sprawie w

odniesieniu do stażu pracy zainteresowanej.

Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

Kasacja jest uzasadniona, gdyż trafnie zarzuca naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienie to nie polegało jednak wbrew sugestiom skargi - na błędnej wykładni art. 403 § 2 KPC, który to przepis

rzeczywiście uzależnia wznowienie postępowania od późniejszego wykrycia

okoliczności faktycznych lub środków dowodowych mogących wpłynąć na wynik

sprawy, jeżeli strona nie mogła z nich skorzystać w poprzednim postępowaniu. Tymczasem w postępowaniu tym, tj. w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia

29 listopada 1995 r., mógł być zgłoszony zarzut, że wnioskodawczyni nie spełnia

wymagań z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej, jako

ustawa o z.e.p. W dziesięcioleciu poprzedzającym datę zgłoszenia wniosku rentowego

wnioskodawczyni wykazała bowiem tylko 8 miesięcy i 3 dni okresów składkowych, do

których wolno było doliczyć maksimum 1/3 okresów nieskładkowych (2 miesiące i 21

dni), co łącznie nie sięgało koniecznych pięciu lat zatrudnienia. Wyniku tego nie zmienia

ewentualne liczenie owego dziesięciolecia wstecz od daty powstania inwalidztwa,

ustalonej w przedłożonej na rozprawie w dniu 20 listopada 1995 r. opinii biegłych

lekarzy "od zakończenia zasiłku chorobowego", czyli od dnia 13 czerwca 1994 r.

Wspomniane wcześniej uchybienie procesowe polegało natomiast na rozpatrywaniu skargi o wznowienie postępowania rentowego w świetle przepisów kodeksu

postępowania cywilnego, zamiast przepisów ustawy o z.e.p. Sądy obu instancji

przeoczyły, że w kwestii wznowienia postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe

istnieje w tej ustawie szczególne unormowanie art. 80, które korzysta z pierwszeństwa

zastosowania. Przepis art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p., jako podstawę prawną swego

żądania wskazywał zresztą organ rentowy zarówno we wniosku o wznowienie

postępowania, jako też w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji.

Jednakże Sądy obu instancji pominęły tę podstawę milczeniem i zgodnie powołały się

na art. 403 § 2 KPC, wobec czego organ rentowy spróbował niesłusznie oprzeć skargę

kasacyjną na rozszerzającej interpretacji tego ostatniego przepisu.

Powoływany wyżej przepis art. 80 o z.e.p. stanowi w ust. 1, że prawo do

świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń

zostaną przedłożone dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem

decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Jeżeli zaś

prawo lub wysokość świadczenia ustalone zostały orzeczeniem organu odwoławczego,

to organ rentowy we własnym zakresie wydaje decyzję przyznającą prawo do

świadczenia lub podwyższającą jego wysokość (ust. 2 pkt 1), czyli decyzję korzystną

dla zainteresowanego, bądź też wstrzymuje wypłatę świadczeń w całości lub w części,

jeżeli emeryt lub rencista korzystał ze świadczeń na podstawie nieprawdziwych

dokumentów lub zeznań albo w innych wypadkach złej woli (ust. 2 pkt 3), bądź też

występuje w każdym czasie do organu odwoławczego z wnioskiem o wznowienie

postępowania, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że

prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości

(ust. 2 pkt 2). Organem odwoławczym w rozumieniu cytowanego ostatnio przepisu jest

właściwy sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, który zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z

dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst: Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.) rozpatruje odwołania od

decyzji organu rentowego.

Wznowienie postępowania na podstawie art. 80 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p. nie

jest więc uzależnione od wykazania przez organ rentowy, że z okoliczności faktycznych

lub dowodów podważających prawo do świadczenia lub jego wysokość nie mógł

skorzystać w poprzednim postępowaniu. Jest to więc uregulowanie bardziej liberalne od

przyjętego w kodeksie postępowania cywilnego, co wiąże się z charakterem

uprawnienia emerytalno-rentowego, nabywanego po spełnieniu wszystkich warunków

określonych bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa ubezpieczeń

społecznych, w świetle których decyzja organu rentowego ma jedynie deklaratoryjne

znaczenie.

Z wyżej wskazanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 KPC

orzekł, jak w sentencji postanowienia.