II UKN 460/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 31 marca 2000 r.

II UKN 460/99

Sprawa o sprostowanie protokołu powypadkowego funkcjonariusza

Służby Więziennej nie należy do drogi sądowej przed sądem pracy.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2000 r. sprawy z powództwa

Marka M. przeciwko Zakładowi Śledczemu w B. o sprostowanie treści protokołu powypadkowego, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 27 maja 1999 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu RejonowegoSądu Pracy w Białymstoku z dnia 7 lutego 1999 r. [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi Rejonowemu, pozostawiając mu orzeczenie o kosztach postępowania.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 27 maja 1999 r. oddalił apelację powoda Marka M. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Białymstoku z dnia 9 lutego 1999 r. [...], oddalającego jego

powództwo przeciwko Aresztowi Śledczemu w B. o sprostowanie protokołu powypadkowego. W sprawie tej ustalono, że Wydział Kadr Centralnego Zarządu Służby

Więziennej w W. oraz organizacja związkowa przy Centralnym Ośrodku Służby Więziennej w K. zorganizowali w dniach 21-23 lutego 1997 r. mistrzostwa Służby Więziennej w badmintonie. Udział w tych zawodach sportowych zgłosił powód będący

funkcjonariuszem Aresztu Śledczego w B. W czasie rozgrywania meczu w dniu 21

lutego 1998 r. powód doznał zerwania ścięgna Achillesa lewej nogi. Komisja powypadkowa uznała to zdarzenie za wypadek pozostający w związku z pełnieniem

służby i powodowi przyznano jednorazowe odszkodowanie w kwocie 2.948,40 zł na

mocy decyzji Dyrektora Aresztu Śledczego w B. z dnia 20 listopada 1997 r. Następnie jednak postanowieniem Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 9 lutego 1998 r. uchylono, jako niezgodny z prawem, protokół powypadkowy z dnia 7

kwietnia 1998 r, a w dniu 19 lutego 1998 r. komisja powypadkowa nie uznała tego

zdarzenia za wypadek pozostający w związku z pełnieniem służby. Na tle takich

ustaleń Sąd drugiej instancji przyjął, że udział powoda w rekreacyjnych zawodach

sportowych miał charakter dobrowolny, przeto nie można doszukać się związku tych

czynności sportowych ze służbą, bądź w interesie służby, nawet bez polecenia

przełożonych, w ujęciu art. 67 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej

(Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.) w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków przy pracy i chorób pozostających w związku z pełnieniem służby w Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr

53, poz. 345 ze zm.). Sąd ten uznał, że podczas tych zawodów sportowych powód

nie wykonywał obowiązków służbowych ani poleceń przełożonych. Nie były to również działania podjęte w interesie służby, za jakie można uznać zachowania funkcjonariusza podjęte nawet bez polecenia w czasie wolnym od służby, jeżeli należały one

do obowiązków służbowych i wynikały z istoty pełnionej przez niego funkcji. Udział

powoda w zawodach badmintonowych nie należał do jego obowiązków służbowych

jako funkcjonariusza Służby Więziennej, a tym bardziej radcy prawnego, który w ten

sposób sprawdzałby lub doskonalił swoje umiejętności w interesie służby więziennej.

Sąd Okręgowy nie uwzględnił zarzutu naruszenia praw nabytych do jednorazowego

odszkodowania, którego powód nie otrzymał, ponieważ decyzja w tym zakresie została uznana za nieważną.

W kasacji powód podniósł zarzut naruszenia: 1) art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez nieuwzględnienie, że protokół powypadkowy, o którego zmianę

wnosił, godził w zasadę ochrony praw nabytych do jednorazowego odszkodowania

przyznanego mu decyzją z dnia 20 listopada 1997 r. Decyzja z dnia 8 października

1998 r. stwierdzająca nieważność decyzji przyznającej powodowi odszkodowanie

stanowi przedmiot toczącego się przed Sądem Okręgowym w Białymstoku odrębnego postępowania w sprawie [...], tym samym oddalenie tego zarzutu było niedopuszczalne, a co najmniej przedwczesne. 2) art. 67 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r.

o Służbie Więziennej oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku z

pełnieniem służby w Milicji Obywatelskiej – przez błędną wykładnię pojęcia wypadku

związanego ze służbą, 3) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik

sprawy (art. 393 KPC) - przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i niewyjaśnienie okoliczności delegowania go na zawody sportowe, uwzględniające jego powinności służbowe, z których wynika dbałość o rozwój fizyczny, jaka

jest jednym z podstawowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego każdego

funkcjonariusza Służby Więziennej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, bierze jednak pod uwagę nieważność postępowania, która wystąpiła przy rozpoznaniu sprawy sprostowania protokołu powypadkowego funkcjonariusza Służby

Więziennej przez sądy pracy, co spowodowało wyrokowanie przez sąd rejonowy-sąd

pracy w sprawie, w której jest właściwy sąd okręgowy bez względu na wartość

przedmiotu sporu (art. 379 pkt 6 KPC). Nie może podlegać kwestii, że mianowanie

na stanowisko funkcjonariusza Służby Więziennej, jakie niespornie zajmuje powód,

będący radcą prawnym u strony pozwanej, nie rodzi stosunku pracy, lecz odrębny

stosunek służbowy, który wyłącza spory funkcjonariuszy tej służby spod kompetencji

sądów pracy. Odrębności te wynikają w szczególności z przepisów ustawy z dnia 26

kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. Nr 61, poz. 283 ze zm.), z których warto

przytoczyć chociażby regulacje określające tę służbę jako umundurowaną i uzbrojoną formację apolityczną (art. 1 ust. 2 ustawy), w której funkcjonariusze pozostają w

szczególnych stosunkach służbowych (rozdział 3 ustawy). W ramach stosunku służbowego funkcjonariusz wykonuje rozkazy lub polecenia służbowe (art. 58 ustawy),

natomiast od decyzji w tzw. sprawach osobowych ze stosunku służbowego służy odwołanie do odpowiedniego wyższego przełożonego na zasadach i w terminach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 31 ust. 4 ustawy). Te

wskazane przykładowo sygnalizacje normatywne powodują, że w stosunkach służbowych funkcjonariuszy Służby Więziennej dominują elementy administracyjnoprawnego podporządkowania, co powoduje, że swoje obowiązki służbowe realizują

oni w stosunkach służbowych typu administracyjnoprawnego, albowiem nie mają oni

statusu prawnego pracowników w rozumieniu art. 2 KP, którzy wykonują pracę w

ramach zobowiązaniowych reguł pracowniczego zatrudnienia (art. 11 i 22 § 1 KP). W

konsekwencji funkcjonariuszom tych służb mogłoby przysługiwać prawo do pra-

cowniczej (cywilnej) drogi sądowej tylko w razie szczególnego ustawowego odesłania do takiego trybu postępowania.

Tymczasem pragmatyka służbowa funkcjonariuszy Służby Więziennej kreuje

jednoznacznie administracyjnoprawny tryb odwołania od decyzji w sprawach osobowych, które obejmują realizację wynikających z treści tego stosunku służbowego

uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy (art. 31 ustawy), w tym przewidziane w rozdziale 5 ustawy - Obowiązki i prawa funkcjonariuszy - prawo do odszkodowania,

przysługującego funkcjonariuszowi, który w związku ze służbą doznał uszczerbku na

zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu (art. 67 ustawy). Wprawdzie Minister Sprawiedliwości w § 7 ust. 5 zarządzenia z dnia 1 października 1997 r. w sprawie ustalania

okoliczności i przyczyn wypadków pozostających w związku z pełnieniem służby

przez funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz.Urz. Ministerstwa Sprawiedliwości Nr 5,

poz. 51) wskazał na prawo wniesienia przez funkcjonariusza lub członków jego rodziny powództwa o zmianę treści protokołu powypadkowego do właściwego sądu

rejonowego-sądu pracy, jednakże - w ocenie Sądu Najwyższego - nastąpiło to z

oczywistym przekroczeniem granic delegacji ustawowej z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia

16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób

pozostających w związku ze służbą w Milicji Obywatelskiej (Dz.U. Nr 53, poz. 345 ze

zm.), w związku z art. 139 ustawy z 26 kwietnia 1996 r., zawierającej wyłącznie upoważnienie do określenia trybu ustalania okoliczności i przyczyn wypadków, co nie

obejmuje kompetencji do wskazania trybu rozstrzygania sporów w tym zakresie. Stanowisko takie koresponduje z regulacją zawartą w art. 476 § 1 pkt 2 KPC, który przez

sprawy w zakresu prawa pracy uznaje tylko te roszczenia z innych stosunków

prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów (rangi ustawowej) stosuje się

przepisy prawa pracy, co nie może polegać na ogólnym odesłaniu w zarządzeniu

Ministra Sprawiedliwości do pracowniczej drogi sądowej i to bez wskazania jakichkolwiek przepisów prawa pracy.

Sąd Najwyższy uznał, że sprawy osobowe funkcjonariuszy Służby Więziennej

nie poddają się kwalifikacji procesowej jako sprawy cywilne z zakresu prawa pracy w

rozumieniu art. 1 w związku z art. 476 § 1 KPC, a funkcjonariusze nie mają procesowego statusu prawnego pracowników według art. 476 § 5 pkt 1 KPC. Natomiast

ustawowe odesłanie zawarte w art. 67 ustawy, przewidujące, że funkcjonariusz, który

w związku ze służbą doznał uszczerbku na zdrowiu lub poniósł szkodę w mieniu,

otrzymuje odszkodowanie, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o odszkodo-

waniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze

służbą w Policji, nadaje sporom o to świadczenie charakter sprawy cywilnej z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z 16 grudnia 1972 r. od

decyzji właściwych przełożonych w sprawie takiego odszkodowania (art. 31 ust. 1 i 4

z 26 kwietnia 1996 r.) przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu

według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego oraz w

terminie przewidzianym w art. 4779 § 1 tego Kodeksu. Z tym szczególnym odesłaniem do cywilnej drogi sądowej koresponduje procesowe określenie sprawy odwołania od decyzji w sprawie odszkodowań przysługujących w razie wypadków i chorób

pozostających w związku ze Służbą Więzienną jako sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych (art. 476 § 2 pkt 5 KPC), w której funkcjonariusz tej Służby legitymuje

się procesowym statusem prawnym ubezpieczonego w rozumieniu art. 476 § 5 pkt 2

lit. d KPC.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy stwierdził nieważność postępowania przed sądami pracy w sprawie o sprostowanie treści protokołu powypadkowego funkcjonariusza Służby Więziennej i na podstawie art. 39311 w związku z art.

39313 KPC orzekł kasatoryjnie, pozostawiając Sądowi pierwszej instancji, przy rozważeniu sygnalizowanego w kasacji zawisłego postępowania w przedmiocie „nieważności decyzji przyznającej powodowi odszkodowanie” przed Sądem Okręgowym

w Białymstoku [...], nadanie sprawie dalszego biegu procesowego w trybie art. 200

KPC, bądź art. 464 KPC, oraz orzeczenie o kosztach postępowania.