II UKN 453/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 20 stycznia 1998 r.

II UKN 453/97

W sytuacji, gdy prawo do renty inwalidy wojennego z tytułu pobytu w łagrze w ZSRR i więzieniu z przyczyn politycznych (art. 12 ustawy z dnia 24

stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami

represji wojennych i okresu powojennego, jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr

142, poz. 950 ze zm.) zależy od ustalenia związku aktualnego inwalidztwa z

tymi represjami, to zasięgnięcie przez sąd wyłącznie "zaocznej" opinii biegłych

nie może być uznane za wyczerpujące rozpoznanie istoty sprawy.

Przewodniczący SSN: Teresa Romer (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy

Kuźniar, Andrzej Kijowski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 1998 r. sprawy z wniosku

Stanisława R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w A. o

rentę kombatancką, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyrok Sądu ApelacyjnegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 16 lipca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 21 lutego 1997

r. [...] i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 5 czerwca 1995 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

A. odmówił Stanisławowi R. uprawnień do renty inwalidzkiej w związku z pobytem w

więzieniu z przyczyn politycznych, ponieważ Wojewódzka Komisja Lekarska nie

stwierdziła u wnioskodawcy inwalidztwa w związku z tym pobytem w więzieniu.

Stanisław R. w odwołaniu od decyzji, nie precyzując zarzutów, wnosił o jej

zmianę i przyznanie mu uprawnień do renty inwalidy wojennego.

Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 21 lutego 1997 r. oddalił odwołanie. Sąd uznał, że stanowisko organu

rentowego jest zgodne z prawem (art. 7 ustawy z dnia 27 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz członków ich rodzin - jednolity tekst: Dz.

U. z 1983 Nr 13, poz. 68 ze zm.). W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki stwierdził, że

wnioskodawca był deportowany i przebywał w łagrach Z.S.R.R. w okresie od stycznia

1940 r. do listopada 1947 r. oraz w więzieniu PRL ze względów politycznych od maja

1953 r. do kwietnia 1955 r. Z tego tytułu uzyskał uprawnienia kombatanckie.

Jednocześnie Sąd ustalił, że obecne schorzenia Stanisława R. nie pozostają w

związku z jego pobytem w więzieniu z przyczyn politycznych, a w konsekwencji nie

dają podstaw do zaliczenia do jakiejkolwiek grupy inwalidów wojennych.

Od powyższego wyroku Stanisław R. złożył apelację, w której wnosił o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku, zarzucając temu wyrokowi błędną ocenę stanu jego zdrowia. Schorzenie układu oddechowo-krążeniowego i cukrzyca pozostają bowiem, zdaniem wnioskodawcy, w przyczynowym związku z jego pobytem w więzieniu z powodów politycznych, czego nie

uwzględnili biegli sądowi. Wnioskodawca powołał się na zarządzenie Nr 18 Prezesa

ZUS z dnia 22 grudnia 1994 r., które tego rodzaju schorzenia traktuje jako związane

z pobytem w obozie, łagrze i więzieniu.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 16 lipca 1997 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu podzielił stanowisko

Sądu I instancji, iż nie istnieje związek przyczynowy między schorzeniami [...] a represjami wojennymi i powojennymi, których doznał wnioskodawca. Takiego związku

nie ustalili biegli sądowi, którzy obecne schorzenia Stanisława R. (liczy on 76 lat)

uznali za schorzenia samoistne.

Pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżył powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego

kasacją, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 299

KPC, przez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania wnioskodawcy w

charakterze strony, ponadto art. 5 KPC przez niepouczenie wnioskodawcy bądź jego

pełnomocnika o możliwości ubiegania się o ustanowienie adwokata z urzędu oraz

art. 241 KPC przez zaniechanie wysłuchania biegłych i niezlecenie im uzupełnienia

wydanej opinii, a także art. 378 § 2 KPC przez pominięcie przez Sąd drugiej instancji

tego, iż w wyniku uchybień Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. Skar-

żący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku i przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozważył co następuje:

Kasacja jest uzasadniona.

Poza sporem pozostaje, iż wnioskodawca był przez wiele lat poddawany represjom politycznym w łagrach i w więzieniu. Spór dotyczy związku schorzeń i inwalidztwa wnioskodawcy z tymi represjami (art. 12 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o

kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji ..., jednolity tekst: Dz.

U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). W aktach sądowych znajduje się opinia biegłych lekarzy sądowych wydana zaocznie [...]. Opinia ta jest negatywna co do związku

inwalidztwa wnioskodawcy, będącego obecnie bezspornie inwalidą I grupy, z jego

pobytem z przyczyn politycznych w łagrach i w więzieniu.

Doświadczenie uczy, że przy ustaleniu tego rodzaju związku istotne znaczenie

ma wywiad i bezpośrednie badanie. Do zakresu obowiązku biegłych lekarzy sądowych należy określenie, czy i jakie schorzenia mogły powstać w związku z represjami, którym wnioskodawca był poddawany i czy uzasadniają one zaliczenie go co

najmniej do III grupy inwalidów. Dokonanie tego rodzaju analizy wymaga bezpośredniego badania.

W tej sytuacji Sądy obu instancji, uznając opinię biegłych za wiarygodną, naruszyły przepis art. 233 KPC oraz wspomniany w kasacji art. 299 KPC. Przesłuchanie wnioskodawcy w charakterze strony mogło mieć istotny wpływ na opinię biegłych. Po tego rodzaju przesłuchaniu Sąd mógłby zażądać uzupełnienia tej opinii z

uwzględnieniem zeznań wnioskodawcy w charakterze strony oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania wnioskodawcy.

Reasumując Sąd Najwyższy uznał, że kasacja jest uzasadniona. W toku dotychczasowego postępowania doszło bowiem do naruszenia wspomnianych przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.

3931 pkt 2 KPC).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy uchybienia te należy usunąć poprzez

przeprowadzenie bezpośredniego badania wnioskodawcy przez biegłych lekarzy

sądowych po uprzednim umożliwieniu mu złożenia wyjaśnień dotyczących warunków

pobytu w łagrze i więzieniu oraz powstania i rozwoju schorzeń.

Dlatego też Sąd Najwyższy na mocy art. 393

KPC orzekł jak w sentencji.