II UKN 433/97 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 13 stycznia 1998 r.

II UKN 433/97

Pomoc w pracach przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego rodziców

świadczona podczas wakacji przez dziecko uczęszczające do szkoły ponadpodstawowej nie jest pracą w gospodarstwie rolnym w rozumieniu art. 13 ust.

1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i

ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.):

Przewodniczący SSN: Teresa Romer, Sędziowie SN: Maria Mańkowska,

Maria Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 1998 r. sprawy z wniosku Józefa O. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o

zwrot nienależnego świadczenia; wcześniejszą emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Lublinie z dnia 8 lipca 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział l w S. decyzjami z dnia 27

czerwca i 13 lipca 1995 r. wstrzymał Józefowi O. dalszą wypłatę emerytury wypłacanej na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia

1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z

przyczyn dotyczących zakładów pracy... (Dz. U. Nr 4, poz. 27), a nadto zobowiązał

go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, ponieważ jak wykazała kontrola,

Józef O. nie posiada wymaganego okresu 40 lat zatrudnienia, nie było więc podstaw

do przyznania wcześniejszej emerytury.

Odwołanie od powyższych decyzji złożył wnioskodawca podnosząc, iż w la-

-2tach 1952-55, podczas nauki w szkole, pomagał rodzicom w pracach w gospodarstwie rolnym, pracując w dni wolne od nauki. Zdaniem wnioskodawcy, skoro świadczenie było przyznane, to brak jest obecnie podstaw do jego odebrania.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 28 marca 1997 r. [...], oddalił odwołanie. W uzasadnieniu wyroku Sąd

podniósł, że wnioskodawca, nie posiadając wymaganego okresu 40 lat zatrudnienia

nie jest uprawniony do otrzymania wcześniejszej emerytury na podstawie powołanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. a

dorywcza praca podczas wakacji nie może być traktowana na równi z zatrudnieniem.

Apelację od tego wyroku złożył wnioskodawca. Zarzucając naruszenie

prawa materialnego oraz przepisów postępowania cywilnego, wnosił o uchylenie

zaskarżonego wyroku, i przyznanie prawa do emerytury, ewentualnie o przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący twierdził, że w okresie

nauki w szkole ponadpodstawowej pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w

czasie wakacji oraz wykonywał prace rolne w ramach praktyk, co również jego zdaniem podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem

z dnia 8 lipca 1997 r. [...] oddalił apelację wnioskodawcy, podzielając zarówno ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji, jak i wskazaną podstawę prawną.

W kasacji, wniesionej od tego wyroku, jako jej podstawy wskazano: "1) naruszenie prawa materialnego a w szczególności § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla

pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładów pracy przez

błędną jego wykładnię w związku z nieprawidłową interpretacją użytego w powołanej

normie prawnej pojęcia okresu zatrudnienia; 2) błąd w ustaleniach faktycznych Sądu

II-ej instancji będący wynikiem naruszenia przepisów postępowania a w

szczególności art. 224 § 1 KPC polegającego na uznaniu sprawy za dostatecznie

wyjaśnioną w sytuacji, gdy nie zostało wyczerpująco przeprowadzone postępowanie

dowodowe w zakresie istotnych dla sprawy okoliczności a dotyczących wykonywania

przez Józefa O. pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w latach od 1 stycznia 1952

do 15 stycznia 1995 r." Pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 28 marca 1997

-3r. [...] i przekazanie sprawy Sądowi I-szej instancji do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę,

co następuje:

Zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisu § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 stycznia 1990 r. w sprawie wcześniejszych emerytur dla pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących

zakładów pracy (Dz. U. Nr 4 poz. 27), zwanego dalej rozporządzeniem, poprzez

błędną interpretację pojęcia" okresu zatrudnienia" wnoszący kasację wyraził pogląd,

że na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) okres nauki w szkole ponadpodstawowej połączony z pracą w gospodarstwie rolnym rodziców jest zatrudnieniem, o którym mowa w § 1 rozporządzenia. Dla uzasadnienia tego poglądu nie

przytoczono żadnej argumentacji ani prawnego wywodu.

W myśl przepisu § 1 powołanego rozporządzenia, wskazani w nim pracownicy mogą przejść na wcześniejszą emeryturę bez względu na wiek, jeżeli osiągnęli

do dnia rozwiązania stosunku pracy stosowny okres: "zatrudnienia łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia". Ponieważ rozporządzenie z dnia 26 stycznia 1990 r. zostało wydane w wykonaniu delegacji ustawowej

przewidzianej w przepisie art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin zwanej dalej ustawą o z.e.p., nie ulega

wątpliwości, że zakres pojęciowy "okres zatrudnienia" jest, w obu tych aktach normatywnych, tożsamy. Wbrew twierdzeniom kasacji, żaden przepis ustawy o z.e.p.

nie pozwala na uznanie okresu nauki w szkole ponadpodstawowej," łączonej z pracą

w gospodarstwie rolnym rodziców", za okres zatrudnienia, równorzędny lub

zaliczalny do okresów zatrudnienia, ani też za "pracę w szczególnych warunkach",

jak to określono w uzasadnieniu kasacji.

W kasacji zupełnie pominięto okoliczność, że wnioskodawca uzyskał prawo

do emerytury wcześniejszej wskutek zaliczenia mu do uprawnień emerytalnych

okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w latach 1952-1955, na podstawie

nieprawdziwego oświadczenia, że w tym czasie nie uczęszczał do szkoły

-4ponadpodstawowej oraz zakwestionowanych zeznań świadków.

Sąd Najwyższy w całej rozciągłości podziela pogląd wyrażony przez Sąd

Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, zaakceptowany w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że pomoc w pracach przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego świadczona podczas wakacji przez dziecko uczęszczające do szkoły

ponadpodstawowej nie była pracą w gospodarstwie rolnym, w rozumieniu przepisu

art. 131 ustawy o z.e.p.

Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisu

art. 224 § 1 KPC, z uwagi na swą ogólnikowość, nie nadaje się do rozpoznania.

Przepis ten ustanawia generalną regułę wskazując kiedy przewodniczący składu

orzekającego zamyka rozprawę oraz, że przed jej zamknięciem udziela głosu stronom. W kasacji nie wskazano, w jaki sposób Sąd Apelacyjny naruszył ten przepis

oraz jaki to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Sąd Najwyższy wielokrotnie już

wyjaśniał konieczność skonkretyzowania podstawy kasacyjnej wskazanej w przepisie

art. 3931 pkt 2 KPC (por. orzeczenia OSNAPiUS 1997 r. nr 10 poz. 173, nr 14 poz.

250, nr 17 poz. 323), a skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd

wyrażony w tych orzeczeniach.

Mając powyższe na uwadze, skoro kasacja nie zawiera usprawiedliwionych

podstaw Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC orzekł jak w sentencji wyroku.