II UKN 428/00 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 21 czerwca 2001 r.

II UKN 428/00

Rozpoczęcie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy

z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących

działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46

poz. 250 ze zm.) polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych

we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji.

Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy Kuźniar, Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2001 r. sprawy z wniosku

Romana M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G.W. o

istnienie obowiązku ubezpieczenia społecznego i zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Poznaniu z dnia 22 marca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 21 maja 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

G.W. ustalił, że wnioskodawca Roman M. od dnia 1 sierpnia 1996 r. nie podlegał

ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą i zobowiązał go do zwrotu niesłusznie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie 8.522,46

zł.

Na skutek odwołania wnioskodawcy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 19 sierpnia 1999 r. [...]

zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że w okresie od 1 sierpnia 1996 r. do 30 grudnia

1998 r. wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących

działalność gospodarczą i nie jest zobowiązany do zwrotu zasiłku chorobowego. Sąd

ustalił, że od 1 sierpnia 1996 r. wnioskodawca rozpoczął działalność gospodarczą w

zakresie handlu samochodami i udał się dwukrotnie na giełdę samochodową w celu

zakupu używanego samochodu oraz zamierzał pojechać do Niemiec jednak nie zakupił żadnego samochodu. Od 23 września 1997 r. do 19 grudnia 1997 r. i od 3

stycznia 1997 r. do 3 lipca 1997 r. korzystał z zasiłku chorobowego. Po zakończeniu

okresu zasiłkowego nie kontynuował działalności, gdyż od 11 sierpnia 1997 r. do 3

maja 1998 r. uzyskał ponownie zwolnienie lekarskie. Zdaniem Sądu czynności polegające na wyszukiwaniu korzystnych ofert zakupu samochodu stanowią o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej, mimo że wnioskodawca nie wykazywał

żadnego dochodu i w przerwach między okresami zasiłkowymi nie prowadził działalności z powodu braku funduszy. Wobec rozpoczęcia działalności gospodarczej wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) i

na podstawie art. 5 ust. 2 tej ustawy przysługiwał mu zasiłek chorobowy.

Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 marca 2000 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny oceniając ustalony stan faktyczny uznał, że wnioskodawca podjął czynności zmierzające do rozpoczęcia działalności gospodarczej jednak nie rozpoczął tej działalności gdyż nie przeprowadził żadnej

transakcji i nie osiągnął żadnych dochodów. Według definicji zawartej w art. 2 ust. 1

ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324

ze zm.) działalność gospodarcza to działalność budowlana handlowa i usługowa,

prowadzona w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego

taką działalność. Wnioskodawca od 1 sierpnia 1996 r. nie realizował zarobkowego

celu działalności, gdyż nie osiągał dochodu. Nie rozpoczął więc prowadzenia działalności gospodarczej i zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin

nie powstał obowiązek ubezpieczenia społecznego określony w art. 1 ust. 1 tej

ustawy. Skoro wnioskodawca nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu, wobec tego

nie nabył prawa do zasiłku chorobowego i bezprawnie pobrany zasiłek podlega

zwrotowi na podstawie art. 53 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (jednolity

tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 ze zm.).

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i wskazując jako podstawę kasacji

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z

dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji organu rentowego. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca podniósł, że naruszenie powołanego przepisu polega na błędnym przyjęciu, iż warunkiem podlegania

ubezpieczeniu społecznemu osób prowadzących działalność gospodarczą jest osiąganie dochodów. Zdaniem wnioskodawcy wystarczające jest podjęcie czynności polegających na zdobyciu informacji o możliwości nabycia samochodów do sprzedaży

w sytuacji, gdy specyficzny rodzaj prowadzonej przez wnioskodawcę działalności nie

pozwalał na natychmiastowe zawieranie transakcji handlowych i na osiąganie dochodu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu

społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (jednolity

tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu podlegają osoby fizyczne, prowadzące na własny rachunek działalność

gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji. Na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy obowiązek ubezpieczenia powstaje z dniem

rozpoczęcia działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia. Sąd Apelacyjny prawidłowo zinterpretował te przepisy przyjmując, że do powstania obowiązku ubezpieczenia nie wystarczy uzyskanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub

koncesji, lecz wymagane jest faktyczne rozpoczęcie prowadzenia działalności. Słusznie także uznał, że rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu czynności mieszczących się w definicji działalności gospodarczej zawartej w powołanym

w uzasadnieniu wyroku przepisie, w szczególności działań w celu zarobkowym.

Stwierdzając, że wnioskodawca nie podjął tego rodzaju czynności, Sąd Apelacyjny

użył niezupełnie adekwatnego określenia: „wnioskodawca nie osiągnął żadnych dochodów”. To niezbyt odpowiednie sformułowanie stało się podstawą zarzutu błędnej

wykładni art. 1 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy. Dosłowne rozumienie użytego określenia prowadziłoby bowiem do wniosku, że warunkiem podlegania ubezpieczeniu społecznemu jest, zdaniem Sądu, uzyskiwanie dochodów z prowadzonej działalności

gospodarczej, a powołany przepis takiego warunku nie zawiera. W rzeczywistości

rozważania Sądu nie dotyczą dochodu w znaczeniu ekonomicznym jako różnicy

między przychodami a kosztami ich uzyskania lecz raczej obrotu, co wynika ze sformułowania, że wnioskodawca nie zawarł żadnej transakcji. Rozważania w tym zakresie można oceniać jako element ustaleń faktycznych. Niejasno sformułowane motywy zaskarżonego wyroku mogłyby sugerować, że o rozstrzygnięciu zadecydował

brak obrotów i dochodów. Takiego poglądu prawnego nie można podzielić, natomiast

należy uznać za prawidłowe ustalenie, że czynności podjęte przez wnioskodawcę

świadczyły o zamiarze podjęcia działalności gospodarczej, a nie o faktycznym jej rozpoczęciu.

Rozpoczęcie działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ust. 1 powołanej

ustawy polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do

ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji. W przypadku, gdy wpis dotyczy

działalności handlowej warunek powołanego przepisu jest spełniony, jeżeli nastąpi

rozpoczęcie handlu czyli wystawienie towaru do sprzedaży. Nie ma wymogu natychmiastowego dokonania obrotu, a tym bardziej osiągnięcia dochodu. Rozpoczęcie

działalności handlowej polega na uruchomieniu punktu sprzedaży dostępnego dla

potencjalnych nabywców. Działalność polegająca na sprzedaży używanych samochodów, określona w kasacji jako "specyficzna”, rozpoczyna się wówczas, gdy

sprzedawca jest gotów do zawarcia umowy sprzedaży z klientem i do wykonania tej

umowy, nawet jeżeli finalizacja transakcji ma nastąpić w terminie późniejszym. Tylko

w przypadku istnienia takiej gotowości można mówić o realizacji zarobkowego celu

działalności, który jest elementem ustawowej definicji działalności gospodarczej. W

dacie, od której wnioskodawca żąda objęcia go ubezpieczeniem społecznym, działalność handlowa nie została rozpoczęta, gdyż wnioskodawca nie miał możliwości

prowadzenia sprzedaży. Nie dysponował ani punktem sprzedaży ani źródłem zaopatrzenia. Czynności przez niego podejmowane miały na celu rozeznanie rynku samochodowego i co najwyżej świadczyły o zamiarze rozpoczęcia działalności gospodarczej, gdyby okazało się, że pozwala na to sytuacja na rynku i posiadane środki finansowe. Zamiar ten nie został zrealizowany i faktyczne rozpoczęcie działalności gospodarczej nie nastąpiło. W konsekwencji nie powstał obowiązek ubezpieczenia

społecznego i związane z nim prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia.

Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego mimo błędnego uzasadnienia jest prawidłowe, a kasacja okazała się pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC oddalił kasację.