II UKN 421/98 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 27 stycznia 1999 r.

II UKN 421/98

Ubezpieczony, który w drodze z miejsca wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej do domu wprowadza się w stan

upojenia alkoholowego, przerywa drogę powrotną w rozumieniu art. 11 ust. 1

pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

(jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Tyszel, Andrzej

Wróbel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 1999 r. sprawy z wniosku

Bronisławy S. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziałowi

Regionalnemu w O. o jednorazowe odszkodowanie, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 8 października 1997 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddział Regionalny w O. decyzją z dnia 10 grudnia 1996 r. odmówiła Bronisławie S. wypłacenia jednorazowego

odszkodowania z tytułu śmiertelnego wypadku męża Józefa S., jakiemu uległ w dniu

15 listopada 1995 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wypadek, jakiemu uległ

mąż wnioskodawczyni nie nastąpił w gospodarstwie rolnym i nie był związany z

pracą w takim gospodarstwie. Mąż wnioskodawczyni po załatwieniu spraw związanych z prowadzeniem działalności rolniczej nie udał się bezpośrednio do domu.

Droga do domu została bowiem przerwana, gdyż rolnik udał się do miejsca, gdzie

spożywał alkohol doprowadzając się do stanu upojenia alkoholowego. W ocenie organu rentowego brak było podstaw do przyznania jednorazowego odszkodowania na

podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.).

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 1997 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawczyni od powyższej

decyzji. Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe polegające na przesłuchaniu

informacyjnym wnioskodawczyni oraz świadków: 1. Zdzisława F., który widział Józefa

S. około godz. 1540 przy pawilonie spożywczym-ogólnym, 2. Władysława B., który

widział Józefa S. w sklepie prywatnym S. czynnym od godz. 8

do 16 , 3. Mariana

Romana K., który widział Józefa S. tego dnia w sklepie S., gdzie sam poszedł kupić

wino i piwo, 4. Elżbiety B., która widziała Józefa S. o godz. 1530 idącego w stronę

wioski, 5. Mieczysława K., który zeznał, że prosił Józefa S. o zakup butelki wina, 6.

Zdzisława K., z którym Józef S. umówiony był na przystanku autobusowym w L. celem zakupu farby na pomalowanie dachu, 7. Krzysztofa Z. - sprawcę wypadku

śmiertelnego potrącenia Józefa S. motocyklem; świadek S., właściciel sklepu, zmarł.

Sąd zaliczył w poczet dowodów akta sprawy karnej Sądu Rejonowego w Ostrołęce

zakończonej wyrokiem uznającym Krzysztofa Z. winnym nieumyślnego naruszenia

zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym w ten sposób, że kierując motocyklem nie

dostosował prędkości jazdy do warunków panujących na drodze, w wyniku czego

potrącił pieszego Józefa S., który na skutek obrażeń ciała zmarł na miejscu

wypadku. Na podstawie zebranego materiału dowodowego Sąd ocenił, że brak jest

podstaw do przyznania wnioskodawczyni jednorazowego odszkodowania.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 października 1997 r. [...] oddalił apelację wnioskodawczyni od powyższego wyroku. W ocenie Sądu materiał

dowodowy zebrany przez Sąd pierwszej instancji wskazuje na przerwanie związku

wypadku, jakiemu uległ mąż wnioskodawczyni z pracą w gospodarstwie rolnym. Koronnym dowodem na przerwanie tego związku jest wprowadzenie się rolnika w stan

silnego upojenia alkoholowego, stwierdzone w sposób nie budzący żadnych wątpliwości poprzez badanie krwi denata na zawartość alkoholu (3.0 promila alkoholu

etylowego). W tej sytuacji, w ocenie Sądu, bezprzedmiotowe wydaje się dochodzenie, czy po spotkaniu z K., na którym poinformował go o braku farby na pomalowanie

dachu, Józef S. pił alkohol. Sąd pierwszej instancji przeprowadził jednakże postępowanie dowodowe w tej sprawie. Zeznania świadków dają dostateczne podstawy do

ustalenia, że czas pomiędzy spotkaniem związanym z prowadzeniem działalności

rolniczej i ewentualną drogą powrotną a momentem wypadku, Józef S. spędził w

sklepie S. (gdzie podobnie jak w pawilonie sprzedawano alkohol) w towarzystwie

świadków. Wprawdzie świadkowie ci nie byli zgodni co do tego, czy widzieli moment

picia przez Józefa S. piwa lub wina, jednakże sami alkohol spożywali. Sprawca wypadku zeznał, że poszkodowany szedł środkiem drogi i chwiał się. Okoliczność ta,

wobec braku innych świadków wypadku i całkowicie nieobiektywnego świadectwa nie

stanowi miarodajnego dowodu, jednakże Sąd Rejonowy znalazł podstawy do złagodzenia Z. kary i jako okoliczność łagodzącą potraktował fakt przyczynienia się pokrzywdzonego do powstania wypadku przez to, że znajdował się pod dużym wpływem alkoholu. W ocenie Sąd brak jest przesłanek określonych w art. 11 ust. 1

ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem mąż wnioskodawczyni przerwał drogę powrotną do domu wprowadzając się w stan upojenia alkoholowego. Ponadto swoim stanem przyczynił się w znacznym stopniu do powstania wypadku, bowiem nie mógł zachować należytej ostrożności na jezdni.

Wnioskodawczyni zaskarżyła powyższy wyrok kasacją, w której zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. „art. 233 § KP” w sposób, w następstwie którego nastąpiło negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie oraz naruszenie prawa

materialnego przez uznanie, że przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie mają zastosowania do ustalonego stanu faktycznego. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne wniosła o zmianę „zaskarżonych orzeczeń” i o orzeczenie

co do istoty sprawy. W ocenie skarżącej między zeznaniami przesłuchanych w

sprawie świadków a wynikiem badania krwi pobranej w dniu 16 listopada 1995 r. ze

zwłok Józefa S. istnieje oczywista sprzeczność. Sprzeczność tę Sądy rozstrzygają na

niekorzyść wnioskodawczyni uznając, że okoliczność picia alkoholu przez męża

wnioskodawczyni jest bezsporna wobec wyniku badania jego krwi, w której miało być

zawarte 3 promile alkoholu etylowego. Tymczasem świadkowie byli zgodni co do

tego, że Józef S. nie tylko nie był pijany, ale że w ogóle nie pił alkoholu. Wyroki obu

Sądów oparte zostały tylko na części materiału dowodowego zawierającego okoliczności i fakty korzystne dla organu rentowego. Wskazane naruszenie skutkuje naruszeniem przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bowiem jeżeli Józef S. nie był pijany, to wypadek jakiemu uległ nastąpił w drodze powrotnej do domu

z miejsca wykonywania czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 233 § 1 KPC. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Sąd Najwyższy jest władny, w ramach kontroli kasacyjnej,

podważyć ocenę dowodów tylko wówczas, gdy w świetle dyrektyw płynących z przepisu art. 233 § 1 KPC w związku z art. 3931 pkt 2 KPC okazała się rażąco wadliwa

albo w sposób oczywisty błędna (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 1997 r., II CKN 393/97). Sąd drugiej instancji nie ponawiał dowodów ani też

nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego, a jedynie podzielił

ustalenia dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznając, że są one prawidłowe

jako oparte na należycie zebranym materiale dowodowym i ocenie tego materiału w

granicach art. 233 § 1 KPC. Skarżący nie wykazał, że Sąd drugiej instancji dokonał

oceny dowodów zebranych w sprawie z naruszeniem powyższego przepisu.

W konsekwencji wszechstronnego rozważenia prawidłowo zebranego materiału dowodowego i oceny wyników postępowania dowodowego przez Sąd drugiej

instancji należy przyjąć, że trafny jest pogląd prawny Sądu, iż wypadek, jakiemu uległ

Józef S. w dniu 15 listopada 1995 r. nie był wypadkiem przy pracy rolniczej w

rozumieniu art. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym

rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.). Wprawdzie powrót

Józefa S. do domu po załatwieniu spraw związanych z prowadzeniem działalności

rolniczej dawałby podstawę do uznania, że wypadek, jakiemu uległ podczas drogi

powrotnej do domu, jest wypadkiem przy pracy rolniczej w rozumieniu art. 11 ust. 1

pkt 2 tej ustawy, jednakże z prawidłowo dokonanych ustaleń wynika bezspornie, że

Józef S. przerwał drogę powrotną do domu wprowadzając się w stan upojenia alkoholowego, a zatem brak jest podstaw do uznania tego zdarzenia za wypadek przy

pracy rolniczej. Takiego zachowania się nie można, jak trafnie stwierdził Sąd drugiej

instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, uznać za wykonywanie zwykłych

czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej albo w związku z wykonywaniem tych czynności. Nie jest natomiast trafny pogląd Sądu, że Józef S.

swoim zachowaniem przyczynił się do wypadku (art. 10 ust. 2 pkt 2 ustawy), skoro

wypadek, jakiemu uległ nie był wypadkiem przy pracy rolniczej. W konsekwencji należy przyjąć, że ubezpieczony, który w drodze powrotnej z miejsca wykonywania

czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej do domu wprowadza

się w stan upojenia alkoholowego, przerywa drogę powrotną do domu w rozumieniu

art. 11 ust. 1 pkt 4 ustawy, co nie zezwala na uznanie śmiertelnego wypadku, jakie-

mu uległ ubezpieczony w drodze do domu za wypadek przy pracy rolniczej. W tej

sytuacji wprowadzenie się ubezpieczonego w stan upojenia alkoholowego nie oznacza przyczynienia się poszkodowanego w znacznym stopniu do wypadku w rozumieniu art. 10 ust. 2 pkt ustawy. Zaskarżony wyrok Sądu drugiej instancji mimo błędnego w tej części uzasadnienia odpowiada prawu.

Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.