II UKN 411/99 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 11 lutego 2000 r.

II UKN 411/99

Nie jest dopuszczalne stosowanie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia

na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) w drodze analogii do pracownika, z którym stosunek pracy został rozwiązany na innej podstawie.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Beata Gudowska.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2000 r. sprawy z wniosku

Franciszka S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o

prawo do emerytury, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Katowicach z dnia 18 marca 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Decyzją z dnia 30 marca 1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w

R. odmówił przyznania wnioskodawcy Franciszkowi S. prawa do emerytury wobec

niespełnienia warunku osiągnięcia wymaganego wieku.

Odwołanie wnioskodawcy od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu

Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach Ośrodka Zamiejscowego w Rybniku z dnia 7 lipca 1998 r. [...].

Sąd ustalił, że wnioskodawca urodzony 27 marca 1940 r. pracował w różnych

zakładach pracy na terenie Polski w latach 1960-1989, a następnie od 7 stycznia

1991 r. do 30 września 1997 r. w zakładzie pracy na terenie Niemiec, przy czym

umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Łączny okres zatrudnienia wynosi 33 lata 4 miesiące i 1 dzień. Wnioskodawca nie osiągnął wieku emerytalnego 65 lat, o którym mowa w art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), ani

wieku 60 lat wymaganego przepisem art. 27 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Nie spełnił także

warunków określonych w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). Nie może być

podstawą prawną do przyznania emerytury bez względu na wiek przepis § 1 ust. 1

rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159). Przepis ten dotyczy bowiem

polskich zakładów pracy i nie ma zastosowania do zagranicznych pracodawców.

Od tego wyroku wniósł apelację wnioskodawca zarzucając, że rozwiązanie

umowy o pracę z niemieckim pracodawcą jest spełnieniem warunków do uzyskania

prawa do wcześniejszej emerytury bez względu na wiek.

Wyrokiem z dnia 18 marca 1999 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił apelację. Sąd ten uznał, że wnioskodawca

nie spełnia warunków określonych w § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29,

poz.159), mimo, że przy uwzględnieniu okresu pracy wykonywanej w Niemczech i

okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców jego okres zatrudnienia wynosi 40

lat. Powołany przepis odsyła bowiem do ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz.

19 ze zm.), która to ustawa (o charakterze wyjątkowym) miała na celu umożliwienie

zakładom pracy dostosowania się do przeobrażeń gospodarczych i złagodzenie

skutków tych przeobrażeń w stosunku do pracowników. Przepisy tej ustawy mają

zastosowanie do polskich zakładów pracy. Na podstawie umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym z dnia 8

grudnia 1990 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 108, poz. 468) okres pracy wnioskodawcy u niemieckiego pracodawcy jest uwzględniany przy ustalaniu okresu, od którego zależy

prawo do świadczeń, natomiast na podstawie tej umowy wnioskodawcy nie przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury.

Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca wskazując jako podstawę kasacji

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego

przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) w związku z art. 4 umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu społecznym z

8 grudnia 1990 r. W uzasadnieniu kasacji wnioskodawca zarzucił, że umowa międzynarodowa wprowadza zasadę równego traktowania obywateli obu stron także

przy stosowaniu własnych przepisów prawnych, zatem rozwiązanie z wnioskodawcą

umowy o pracę w trybie, który na obszarze Polski odpowiadałby warunkom ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw wywołuje dla ubezpieczonego skutki niezależnie od tego czy zakład pracy

znajdował się na terenie Polski. W związku z tymi zarzutami wnioskodawca wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku przez zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu

pierwszej instancji oraz decyzji organu rentowego i przyznanie wnioskodawcy prawa

do emerytury.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia prawa materialnego jest bezzasadny. Przepis art. 4 umowy

między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o zabezpieczeniu

społecznym z dnia 8 grudnia 1990 r. stanowi, że każda z Umawiających się Stron

powinna przy stosowaniu własnych przepisów prawnych traktować obywateli drugiej

Umawiającej się Strony na równi z własnymi obywatelami, jeżeli zwykle przebywają

na terytorium jednej z Umawiających się Stron. Zapis ten zawiera zakaz dyskryminacji ze względu na obywatelstwo przy stosowaniu własnych przepisów prawnych.

Kolejny przepis art. 5 zapewnia równe traktowanie niezależnie od miejsca pobytu

uprawnionego. W sprawie nie nastąpiło naruszenie tej umowy, gdyż podstawą odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia nie było ani jego obywatelstwo ani miejsce zamieszkania. Te kwestie nie były w ogóle brane pod uwagę przy

ocenie jego uprawnień do emerytury. Podstawą odmowy przyznania prawa do tego

świadczenia było niespełnienie warunków wymaganych do jego uzyskania. Omawiana umowa międzynarodowa nie zawiera zapisu dającego uprawnienia do świadczeń na podstawie przepisów własnych jednej ze stron umowy osobie, która nie

spełnia wymaganych tymi przepisami warunków. W zakresie ubezpieczenia rentowego – z tytułu inwalidztwa i starości oraz świadczeń wypadkowych – w art. 17

strony zobowiązują się jedynie do wzajemnego uwzględniania okresów zatrudnienia.

Na podstawie tego zapisu, przy ocenie spełnienia określonego w § 1 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 marca 1997 r. w sprawie zasad wcześniejszego

przechodzenia na emeryturę pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (Dz.U. Nr 29, poz. 159) warunku posiadania 40-letniego okresu

zatrudnienia, uwzględniono okres pracy wnioskodawcy na terytorium Republiki Federalnej Niemiec i okazało się, że warunek ten wnioskodawca spełnia.

Podstawą odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do emerytury było niespełnienie innego z wymaganych warunków. Powołany przepis uzależnia prawo do

wcześniejszej emerytury od rozwiązania z pracownikiem stosunku pracy w okolicznościach określonych w art. 1 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4,

poz. 19 ze zm.). Okoliczności, o których mowa w tych przepisach to zmniejszenie

zatrudnienia w zakładzie pracy z przyczyn ekonomicznych lub z powodu zmian organizacyjnych, produkcyjnych albo technologicznych. Z uprawnień do wcześniejszej

emerytury może skorzystać tylko taki pracownik, w stosunku do którego podstawą

prawną rozwiązania stosunku pracy były powołane przepisy ustawy, to jest art. 1 ust.

1, w przypadku zwolnień grupowych, i art. 10 ust. 1, w przypadku zwolnień indywidualnych. Świadczenie może być przyznane tylko przy stwierdzeniu, że w zakładzie

pracy nastąpiło faktyczne zmniejszenie zatrudnienia z opisanych powodów i że ta

okoliczność była wyłączną przyczyną rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę.

Omawiana ustawa o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy

z przyczyn dotyczących zakładu pracy jest częścią składową systemu polskiego

prawa pracy, co wynika z art. 9 KP. Polskich norm prawnych nie można stosować ani

wprost ani odpowiednio do pracowników i pracodawców działających w innych krajach, na podstawie obowiązujących w nich przepisów prawa pracy. Podstawą rozwiązania umowy o pracę między wnioskodawcą a zagranicznym pracodawcą nie

mogły więc być przepisy polskiej ustawy. Jest to kwestia oczywista, której wnoszący

kasację nie kwestionuje. Wnioskodawca przyznaje bowiem w kasacji, że podstawą

prawną rozwiązania z nim stosunku pracy nie były powołane przepisy ustawy, twierdzi natomiast, że takie okoliczności jak ujęte w tych przepisach były przyczyną rozwiązania umowy o pracę. Pomijając fakt, że twierdzenie to nie zostało niczym udowodnione (dokumenty wystawione przez pracodawcę stwierdzają jedynie rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron), należy uznać, że rozwiązanie z pracownikiem umowy na innej podstawie prawnej niż ustawa z 28 grudnia 1989 r. nie

jest spełnieniem warunku określonego w powołanym rozporządzeniu. Przepis § 1

ust. 1 tego rozporządzenia odwołując się wprost do ustawy, określa dodatkowy oprócz uregulowanych w ustawie - przywilej dla pracowników zwolnionych z pracy w

trybie art. 1 ust. 1 i 2 oraz 10 ust. 1. Ustawa wprowadza bowiem ograniczenia

uprawnień wynikających z Kodeksu pracy w zakresie ochrony trwałości stosunku

pracy, przyznając jako zrekompensowanie tych ograniczeń pewne przywileje. Dodatkowy określony w rozporządzeniu Rady Ministrów przywilej dotyczy tych spełniających określone warunki pracowników, którzy w wyniku wprowadzonych w ustawie

ograniczeń ich uprawnień utracili pracę. Prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje zatem takiemu pracownikowi, z którym stosunek pracy został rozwiązany z

przyczyn wskazanych w art. 1 ust. 1 ustawy i w trybie określonym ustawą, natomiast

nie jest dopuszczalne stosowanie analogii w stosunku do pracownika, z którym stosunek pracy został rozwiązany na podstawie innych przepisów.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego jest więc prawidłowe, a kasacja okazała się

pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu

o przepis art. 39312 KPC oddalił kasację.